યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.90

નવતિતમઃ સર્ગઃ

ભાનુરુવાચ ।
અથેન્દ્રેણૈવમુક્તોઽસૌ રાજા રાજીવલોચનઃ ।
મુનિં ભરતનામાનં પાર્શ્વસંસ્થમુવાચ હ

રાજોવાચ ।
ભગવન્સર્વધર્મજ્ઞ પશ્યામિ સુદુરાત્મનઃ ।
ભૃશમસ્ય મુખે સ્ફારં ધાર્ષ્ટ્યં મદ્દારહારિણઃ

પાપાનુરૂપમસ્યાશુ શાપં દેહિ મહામુને ।
યદવધ્યવધાત્પાપં વધ્યત્યાગાત્તદેવ હિ

ઇત્યુક્તો રાજસિંહેન ભરતો મુનિસત્તમઃ ।
યથાવત્પ્રવિચાર્યાશુ પાપં તસ્ય દુરાત્મનઃ

સહાનયા દુષ્કૃતિન્યા ભર્તૃદ્રોહાભિભૂતયા ।
વિનાશં વ્રજ દુર્બુદ્ધે ઇતિ શાપં વિસૃષ્ટવાન્

તતસ્તૌ રાજભરતૌ પ્રત્યૂચતુરિદં વચઃ ।
સુદુર્મતી યુવાં યાભ્યાં ક્ષપિતં દુશ્ચરં તપઃ

અનેન શાપદાનેન કિંચિદ્ભવતિ નાવયોઃ ।
દેહે નષ્ટે ન નૌ કિંચિન્નશ્યતિ સ્વાન્તરૂપયોઃ

સ્વાન્તં હિ નહિ કેનાપિ શક્યતે નાશિતું ક્વચિત્ ।
સૂક્ષ્મત્વાચ્ચિન્મયત્વાચ્ચ દુર્લક્ષ્યત્વાચ્ચ વિદ્ધિ નૌ

શ્રીભાનુરુવાચ ।
સુઘનસ્નેહસંબદ્ધમનસ્કાવેવ શાપતઃ ।
પતિતૌ ભૂતલે વૃક્ષવિચ્યુતાવિવ પલ્લવૌ

અથ વ્યસનસંસક્તૌ મૃગયોનિમુપાગતૌ ।
તતો દ્વાવપિ સંસક્તૌ ભૂયો જાતૌ વિહંગમૌ

અથાસ્માકં વિભો સર્ગે મિથઃસંબન્ધભાવનૌ ।
તપઃપરૌ મહાપુણ્યૌ જાતૌ બ્રાહ્મણદમ્પતી

ભારતોઽપિ તયોઃ શાપઃ સ સમર્થો બભૂવ હ ।
શરીરમાત્રાક્રમણે ન મનોનિગ્રહે પ્રભો

તાવદ્યાપિ હિ તેનૈવ મોહસંસ્કારહેતુના ।
યત્ર યત્ર પ્રજાયેતે ભવતસ્તત્ર દમ્પતી

અકૃત્રિમપ્રેમરસાનુવિદ્ધં
સ્નેહં તયોસ્તે પ્રતિવીક્ષ્ય કાન્તમ્ ।
વૃક્ષા અપિ પ્રેમરસાનુવિદ્ધાઃ
શૃઙ્ગારચેષ્ટાકુલિતા ભવન્તિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે ઉત્પત્તિપ્રકરણે કૃત્રિમેન્દ્રાહલ્યાનુરાગો નામ નવતિતમઃ સર્ગઃ