યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.88

અષ્ટાશીતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીબ્રહ્મોવાચ ।
બ્રહ્માણો બ્રાહ્મણા ભાનુરિત્યુક્ત્વા બ્રહ્મણો મમ ।
બ્રહ્મન્બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠ તૂષ્ણીમેવ બભૂવ સઃ

તત ઉક્તં મયા તસ્ય ચિરં સંચિન્ત્ય ચેતસા ।
ભાનો ભાનો વદાશુ ત્વં કિમન્યત્સંસૃજામ્યહમ્

એતાનિ દશ વિદ્યન્તે કિલ યત્ર જગન્તિ વૈ ।
તત્રાન્યો મમ સર્ગેણ કોઽર્થઃ કથય ભાસ્કર

ઇત્યુક્તોઽથ મયા ભાનુઃ સંચિન્ત્ય સુચિરં ધિયા ।
ઇદમત્ર વચો યુક્તમુવાચ સ મહામુને

ભાનુરુવાચ ।
નિરીહસ્ય નિરિચ્છસ્ય કોઽર્થઃ સર્ગેણ તે પ્રભો ।
વિનોદમાત્રમેવેદં સૃષ્ટિસ્તવ જગત્પતે

નિષ્કામાદેવ ભવતઃ સર્ગઃ સંપદ્યતે પ્રભો ।
અર્કાદિવ જલાદિત્યપ્રતિબિમ્બમિવાધિયઃ

શરીરસંનિવેશસ્ય ત્યાગે રાગે ચ તે યદા ।
નિષ્કામો ભગવન્ભાવો નાભિવાઞ્છતિ નોજ્ઝતિ

સૃજસીદં તથા દેવ વિનોદાયૈવ ભૂતપ ।
પુનઃ સંહૃત્ય સંહૃત્ય દિનં દિનપતિર્યથા

તવ નિત્યમસંસક્તં વિનોદાયૈવ કેવલમ્ ।
ઇદં કર્તવ્યમેવેતિ જગન્ન તૂદ્યમેચ્છયા

સૃષ્ટિં ચેન્ન કરોષિ ત્વં મહેશ પરમાત્મનઃ ।
નિત્યકર્મપરિત્યાગાત્કિમપૂર્વમવાપ્સ્યસિ

યથાપ્રાપ્તં હિ કર્તવ્યમસક્તેન સદા સતા ।
મુકુરેણાકલઙ્કેન પ્રતિબિમ્બક્રિયા યથા

યથૈવ કર્મકરણે કામના નાસ્તિ ધીમતામ્ ।
તથૈવ કર્મત્યાગે કામના નાસ્તિ ધીમતામ્

અતઃ સુષુપ્તોપમયા ધિયા નિષ્કામયા તયા ।
સુષુપ્તબુદ્ધસમયા કુરુ કાર્યં યથાગતમ્

સર્ગૈરથેન્દુપુત્રાણાં તોષમેષિ જગત્પ્રભો ।
તદેતે તોષયિષ્યન્તિ તં ત્વાં સર્ગાત્સુરેશ્વર

ચિત્તનેત્રૈર્ભવાનેતાન્સર્ગાનન્યસ્ય નો દૃશા ।
અવશ્યં ચક્ષુષા સર્ગં સૃષ્ટમિત્યેવ વેત્તિ કઃ

યેનૈવ મનસા સર્ગો નિર્મિતઃ પરમેશ્વર ।
સ એવ માંસનેત્રેણ તં પશ્યતિ હિ નેતરઃ

ન ચૈતાન્દશ સંસારાન્દશ નીરજસંભવાન્ ।
કશ્ચિન્નાશયિતું શક્તશ્ચિત્તદાર્ઢ્યાચ્ચિરસ્થિતાન્

કર્મેન્દ્રિયૈર્યત્ક્રિયતે તદ્રોદ્ધું કિલ યુજ્યતે ।
ન મનોનિશ્ચયકૃતં કશ્ચિદ્રોધયિતું ક્ષમઃ

યો બદ્ધપદતાં યાતો જન્તોર્મનસિ નિશ્ચયઃ ।
સ તેનૈવ વિના બ્રહ્મન્નાન્યેન વિનિવાર્યતે

બહુકાલં યદભ્યસ્તં મનસા દૃઢનિશ્ચયમ્ ।
શાપેનાપિ ન તસ્યાસ્તિ ક્ષયો નષ્ટેઽપિ દેહકે

યદ્બદ્ધપીઠમભિતો મનસિ પ્રરૂઢં
તદ્રૂપમેવ પુરુષો ભવતીહ નાન્યત્ ।
તદ્બોધનાદિતરમત્ર કિલાભ્યુપાયં
શૈલૌઘસેકમિવ નિષ્ફલમેવ મન્યે

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ ઉત્પત્તિપ્રકરણે ઐ૦ ઐન્દવનિશ્ચયકથનં નામાષ્ટાશીતિતમઃ સર્ગઃ