યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.76

ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અથાભવદસૌ સૂચી કર્કટીરાક્ષસી પુનઃ ।
સૂક્ષ્મૈવ સ્થૌલ્યમાયાતા મેઘલેખેવ વાર્ષિકી

નિજમાકાશમાસાદ્ય કિંચિત્પ્રમુદિતા સતી ।
વૃહદ્રાક્ષસભાવં તદ્બોધાત્કઞ્ચુકવજ્જહૌ ॥
તત્રૈવ ધ્યાયતી તસ્થૌ બદ્ધપદ્માસનસ્થિતિઃ ।
વ્યાલમ્બ્ય સંવિદં શુદ્ધાં સંસ્થિતા ગિરિકૂટવત્

અથ સા માસષટ્કેન ધ્યાનાદ્બોધમુપાગતા ।
મહાજલદનાદેન પ્રાવૃષીવ શિખણ્ડિની

પ્રબુદ્ધા સા બહિર્વૃત્તિર્બભૂવ ક્ષુત્પરાયણા ।
યાવદ્દેહં સ્વભાવોઽસ્ય દેહસ્ય ન નિવર્તતે

અથ સા કિં ગ્રસ ઇતિ ચિન્તયામાસ ચિન્તયા ।
ભોક્તવ્યઃ પરજીવશ્ચ ન્યાયેન ન વિના મયા

યદાર્યગર્હિતં યદ્વા ન્યાયેન ન સમર્જિતમ્ ।
તસ્માદ્ગ્રાસાદ્વરં મન્યે મરણં દેહિનામિદમ્

યદિ દેહં ત્યજામીદં તન્ન્યાયોપાર્જિતં વિના ।
ન કિંચિદસ્તિ નિર્ન્યાયં ભુક્તોઽર્થો હિ ગરાયતે

યત્ર લોકક્રમપ્રાપ્તં તેન ભુક્તેન કિં ભવેત્ ।
ન જીવિતેન નો મૃત્યા કિંચિત્કારણમસ્તિ મે

મનોમાત્રમહં હ્યાસં દેહાદિભ્રમભૂષણમ્ ।
તચ્છાન્તં સ્વાવબોધેન દેહાદેહદૃશૌ કુતઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એવં સ્થિતા મૌનવતી શુશ્રાવ ગગનાદ્ગિરમ્ ।
રક્ષઃસ્વરૂપસંત્યાગતુષ્ટેનોક્તાં નભસ્વતા

ગચ્છ કર્કટિ મૂઢાંસ્ત્વં જ્ઞાનેનાશ્વવબોધય ।
મૂઢોત્તારણમેવેહ સ્વભાવો મહતામિતિ

બોધ્યમાનો ભવત્યાપિ યો ન બોધમુપૈષ્યતિ ।
સ્વનાશાયૈવ જાતોઽસૌ ન્યાય્યો ગ્રાસો ભવેત્તવ

શ્રુત્વેત્યનુગૃઽહીતાસ્મિ ત્વયેત્યુક્તવતી શનૈઃ ।
ઉત્તસ્થૌ શૈલશિખરાત્ક્રમાદવરુરોહ ચ

અધિત્યકામતીત્યાશુ ગત્વા ચોપત્યકાતટાન્ ।
વિવેશ શૈલપાદસ્થં કિરાતજનમણ્ડલમ્

બહ્વન્નપશુલોકૌઘદ્રવ્યશષ્પૌષધામિષમ્ ।
અનન્તમૂલપાનાન્નમૃગકીટખગાદિકમ્

પ્રચલિતવલિતાઞ્જનાચલાભા
હિમગિરિપાદનિવેશિતં સુદેશમ્ ।
તદનુગતવતી નિશાચરી સા
નિશિ સુઘનાન્ધતમિસ્રમાર્ગભૂમૌ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે મોક્ષોપાયેષૂત્પત્તિપ્રકરણે અન્યાયબાધિકો નામ ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ