યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.75

પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અથ વર્ષસહસ્રેણ તાં પિતામહ આયયૌ ।
વરં પુત્રિ ગૃહાણેતિ વ્યાજહાર નભસ્તલાત્

સૂચી કર્મેન્દ્રિયાભાવાજ્જીવમાત્રકલાવતી ।
ન કિંચિદ્વ્યાજહારાસ્મૈ ચિન્તયામાસ કેવલમ્

પૂર્ણાસ્મિ ગતસંદેહા કિં વરેણ કરોમ્યહમ્ ।
શામ્યામિ પરિનિર્વામિ સુખમાસે ચ કેવલમ્

જ્ઞાતં જ્ઞાતવ્યમખિલં શાન્તા સંદેહજાલિકા ।
સ્વવિવેકો વિકસિતઃ કિમન્યેન પ્રયોજનમ્

યથા સ્થિતેયમસ્મીહ સંતિષ્ઠેયં તથૈવ હિ ।
સત્યાસત્યકલામેવ ત્યક્ત્વા કિમિતરેણ મે

એતાવન્તમહં કાલમવિવેકેન યોજિતા ।
સ્વસંકલ્પસમુત્થેન વેતાલેનેવ બાલિકા

ઇદાનીમુપશાન્તોઽસૌ સ્વવિચારણયા સ્વયમ્ ।
ઈપ્સિતાનીપ્સિતૈરર્થઃ કો ભવેત્કલિતૈર્મમ

ઇતિ નિશ્ચયયુક્તાં તાં સૂચીં કર્મેન્દ્રિયોજ્ઝિતામ્ ।
તૂષ્ણીંસ્થિતા સનિયતિઃ સ પશ્યન્ભગવાન્સ્થિતઃ

બ્રહ્મા પુનરુવાચેદં વીતરાગાં પ્રસન્નધીઃ ।
વરં પુત્રિ ગૃહાણ ત્વં કિંચિત્કાલં ચ ભૂતલે

ભોગાન્ભુક્ત્વા તતઃ પશ્ચાદ્ગમિષ્યસિ પરં પદમ્ ।
અવ્યાવૃત્તિસ્વરૂપાયા નિયતેરેષ નિશ્ચયઃ

તપસાનેન સંકલ્પઃ સફલોઽસ્તુ તવોત્તમે ।
પીના ભવ પુનઃ શૈલે હિમકાનનરાક્ષસી

યયા પૂર્વં વિયુક્તાસિ તન્વા જલદરૂપયા ।
બીજાન્તવૃક્ષતા પુત્રિ બૃહદ્વૃક્ષતયા યથા

યોગમેષ્યસિ ભૂયશ્ચ તન્વાન્તર્બીજરૂપિણી ।
તયૈવ રસસેકેન લતયેવાઙ્કુરસ્થિતિઃ

બાધાં વિદિતવેદ્યત્વાન્ન ચ લોકે કરિષ્યસિ ।
અન્તઃશુદ્ધા સ્પન્દવતી શારદીવાભ્રમણ્ડલી

અશ્રાન્તધ્યાનનિરતા કદાચિલ્લીલયા યદિ ।
ભવિષ્યસિ બહીરૂપા સર્વાત્મધ્યાનરૂપિણી

વ્યવહારાત્મકધ્યાનધારણાધારરૂપિણી ।
વાતસ્વભાવવદ્દેહપરિસ્પન્દાદ્વિલાસિની

તદા વિરોધિની પુત્રિ સ્વકર્મસ્પન્દરોધિની ।
ન્યાયેન ક્ષુન્નિવૃત્ત્યર્થં ભૂતબાધાં કરિષ્યસિ

ભવિષ્યસિ ન્યાયવૃત્તિર્લોકે ત્વન્યાયબાધિકા ।
જીવન્મુક્તતયા દેહે સ્વવિવેકૈકપાલિકા

ઇત્યુક્ત્વા ગગનતલાજ્જગામ દેવઃ સૂચી સા ભવતુ મમેતિ કિં વિરોધઃ ।
રાગો વાબ્જજવચનાર્થવારણેઽસ્મિન્નિત્યન્તઃ સ્વતનુમયી મનાગ્બભૂવ ॥ ૧૯.
પ્રાદેશઃ પ્રથમમભૂત્તતોઽપિ હસ્તો વ્યામશ્ચાપ્યથ વિટપસ્તતોઽભ્રમાલા ।
સોદ્યત્સ્વાવયવલતા બભૌ નિમેષાત્સંકલ્પદ્રુમકણિકાઙ્કુરક્રમેણ

તદ્ગાત્રાણ્યવિકલશક્તિમન્તિ દેહાદુદ્ભૂતાન્યથ કરણેન્દ્રિયાણિ સમ્યક્ ।
સંકલ્પદ્રુમવનપુષ્પવત્સમન્તાદ્બીજૌઘાન્યલમભવંસ્તિરોહિતાનિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે ઉત્પત્તિપ્રકરણે સૂચ્યુપાખ્યાને સૂચીશરીરલાભો નામ પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ