યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.65

પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
પરસ્માત્કારણાદેવ મનઃ પ્રથમમુત્થિતમ્ ।
મનનાત્મકમાભોગિ તત્સ્થમેવ સ્થિતિં ગતમ્

ભાવાભાવલસદ્દોલં તેનાયમવલોક્યતે ।
સર્ગઃ સદસદાભાસઃ પૂર્વગન્ધ ઇવેચ્છયા

ન કશ્ચિદ્વિદ્યતે ભેદો દ્વૈતૈક્યકલનાત્મકઃ ।
બ્રહ્મજીવમનોમાયાકર્તૃકર્મજગદ્દૃશામ્

અપારાવારવિસ્તારસંવિત્સલિલવલ્ગનૈઃ ।
ચિદેકાર્ણવ એવાયં સ્વયમાત્મા વિજૃમ્ભતે

અસત્યમસ્થૈર્યવશાત્સત્યં સંપ્રતિભાસતઃ ।
યથા સ્વપ્નસ્તથા ચિત્તં જગત્સદસદાત્મકમ્

ન સન્નાસન્ન સંજાતશ્ચેતસો જગતો ભ્રમઃ ।
અથ ધીસમવાયાનામિન્દ્રજાલમિવોત્થિતઃ

દીર્ઘઃ સ્વપ્નઃ સ્થિતિં યાતઃ સંસારાખ્યો મનોબલાત્ ।
અસમ્યગ્દર્શનાત્સ્થાણાવિવ પુંસ્પ્રત્યયો મુધા

અનાત્માલોકનાચ્ચિત્તં ચિત્તત્વં નાનુશોચતિ ।
વેતાલકલ્પનાદ્બાલ ઇવ સંકલ્પિતે ભયે

અનાખ્યસ્ય સ્વરૂપસ્ય સર્વાશાતિગતાત્મનઃ .।
ચેત્યોન્મુખતયા ચિત્તં ચિત્તાજ્જીવત્વકલ્પનમ્

જીવત્વાદપ્યહંભાવસ્ત્વહંભાવાચ્ચ ચિત્તતા ।
ચિત્તત્વાદિન્દ્રિયાદિત્વં તતો દેહાદિવિભ્રમાઃ

દેહાદિમોહતઃ સ્વર્ગનરકૌ મોક્ષબન્ધને ।
બીજાઙ્કુરવદારમ્ભસંરૂઢે દેહકર્મણોઃ

દ્વૈતં યથા નાસ્તિ ચિદાત્મજીવયો-
સ્તથૈવ ભેદોઽસ્તિ ન જીવચિત્તયોઃ ।
યથૈવ ભેદોઽસ્તિ ન જીવચિત્તયો-
સ્તથૈવ ભેદોઽસ્તિ ન દેહકર્મણોઃ

કર્મૈવ દેહો નનુ દેહ એવ
ચિત્તં તદેવાહમિતીહ જીવઃ ।
સ જીવ એવેશ્વરચિત્સ આત્મા
સર્વઃ શિવસ્ત્વેકપદોક્તમેતત્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે ઉત્પત્તિપ્રકરણે લીલોપાખ્યાને જીવવિચારો નામ પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ