યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.49

એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠં ઉવાચ ।
વવુર્વલિતનીહારા વિકીર્ણવનપલ્લવાઃ ।
વાયવો ધૂતવૃક્ષૌઘાઃ સલ્લીલાપીડપાંસવઃ

પક્ષિવદ્ભ્રાન્તવૃક્ષૌઘાઃ પતનોત્પાતનોદ્ભટાઃ ।
વિકુટ્ટિતાટ્ટાલખણ્ડાશ્ચાભ્રભિત્તિવિભેદિનઃ

તેનાતિભીમવાતેન વિદૂરથરથોઽપ્યથ ।
ઉહ્યમાનોઽભવન્નદ્યા યથા જર્જરપલ્લવઃ

વિદૂરથોઽથ તત્યાજ પાર્વતાસ્ત્રં મહાસ્ત્રવિત્ ।
વ્યોમાપિ ઘનતોયેન સમાદાતુમિવોદ્યતમ્

તેન શૈલાસ્ત્રઘાતેન વિરાટ્ પ્રાણસમીરણઃ ।
શમં ચૈતન્યશાન્ત્યેવ પ્રયયૌ વાયુરાતતઃ

અન્તરિક્ષગતા વૃક્ષપઙ્ક્તયઃ પતિતા ભુવિ ।
નાનાજનશવવ્યૂહે કાકાનામિવ કોટયઃ

શેમુઃ સૂત્ત્કારડાન્કારભાંકારોત્કારકા દિશામ્ ।
પ્રલાપા ઇવ વિધ્વસ્તાઃ પૂર્ગ્રામવનવીરુધામ્

ગિરીનપશ્યન્નભસઃ પતતઃ પત્રવર્ણવત્ ।
સિન્ધુઃ સિન્ધુરિવોત્પક્ષાન્મૈનાકાદીનિતસ્તતઃ

વજ્રાસ્ત્રમસૃજદ્દીપ્તં ચેરુર્વજ્રગણાસ્તતઃ ।
પિબન્તોઽદ્રીન્દ્રતિમિરમગ્નિદાહમિવાગ્નયઃ

તે ગિરીણાં તથા ક્ષિપ્તાઃ કોટિતુણ્ડાવખણ્ડનૈઃ ।
શિરાંસિ પાતયામાસુઃ ફલાનીવોલ્બણાનિલાઃ

વિદૂરથોઽથ વજ્રાસ્ત્રશાન્ત્યૈ બ્રહ્માસ્ત્રમત્યગાત્ ।
તતો બ્રહ્માસ્ત્રવજ્રાસ્ત્રે સમં પ્રશમમાગતે

શ્યામાશ્યામં પિશાચાસ્ત્રમથ સિન્ધુરચોદયત્ । ।
તેનોદગુઃ પિશાચાનાં પઙ્ક્તયોઽત્યન્તભીતિદાઃ

સંધ્યાયામથ ભીત્યેવ દિવસઃ શ્યામતાં યયૌ । ।
પિશાચા ભુવનં જગ્મુરન્ધકારભરા ઇવ

ભસ્મનઃ સ્તમ્ભસદૃશાસ્તાલોત્તાલવિલાસિનઃ । ।
દૃશ્યમાનમહાકારા મુષ્ટિગ્રાહ્યા ન કિંચન

ઊર્ધ્વકેશાઃ કૃશાઙ્ગાશ્ચ કેચિચ્ચ શ્મશ્રુલા અપિ ।
કૃષ્ણાઙ્ગા મલિનાઙ્ગાશ્ચ ગ્રામ્યા ઇવ નભશ્ચરાઃ

સભયા મૂઢદૃષ્ટાશ્ચ યત્કિંચનકરાશ્ચલાઃ ।
દીના વજ્રાસિનઃ ક્રૂરા દીના ગ્રામ્યજના ઇવ

તરુકર્દમરથ્યાન્તઃ શૂન્યગેહગૃહાશ્ચલાઃ ॥
લેલિહાનાઃ પ્રેતરૂપા કૃષ્ણાઙ્ગાશ્ચપલા ઇવ

જગૃહુસ્તે તદા મત્તા હતશિષ્ટમરેર્બલમ્ ।
આસંસ્તત્સૈનિકાસ્તત્ર ભિન્નાસ્ત્રક્ષુબ્ધચેતનાઃ

ત્યક્તાયુધતનુત્રાણાસ્ત્રસ્તપ્રાણાઃ સ્ખલદ્ગમાઃ । ॥
નેત્રૈરઙ્ગેર્મુખૈઃ પાદૈર્વિકારભરકારિણઃ

ત્યક્તકૌપીનવસના નિમગ્નાવસનોત્તરાઃ ।
વિષ્ઠાં મૂત્રં ચ કુર્વન્તઃ સ્થિરમારબ્ધનર્તનાઃ

પિશાચરાજી રાજાનં તસ્ય યાવદ્વિદૂરથમ્ ।
સમાક્રામતિ તાવત્તાં માયાં સ બુબુધે બુધઃ

પિશાચસંગ્રામકરીં માયાં વેત્તિ સ ભૂમિપઃ ।
તયા પિશાચસૈન્યં તત્પરસૈન્યે ન્યયોજયત્

તતઃ સ્વસૈનિકાઃ સ્વસ્થાઃ પરયોધાઃ પિશાચિનઃ ।
તસ્યાશુ રૂપિકાસ્ત્રં ચ દદાવન્યદસૌ રુષા

ઉદગુર્ભૂતલાદ્વ્યોમ્નો રૂપિકા ઊર્ધ્વમૂર્ધજાઃ ।
નિર્મગ્નવિકરાલાક્ષ્યશ્ચલચ્છ્રોણિપયોધરાઃ

ઉદ્ભિન્નયૌવના વૃદ્ધાઃ પીવરાઙ્ગ્યોઽથ જર્જરાઃ ।
સ્વરૂપારૂપજઘના દુર્નાભ્યો વિકસદ્ભગાઃ

નરરક્તશિરોહસ્તાઃ સંધ્યાભ્રારુણગાત્રિકાઃ ।
અર્ધચર્વિતમાંસાસૃક્સ્રવત્સૃક્ક્યાકુલાનનાઃ

નાનાઙ્ગવલના નાનાનમન્નમનસત્તમાઃ ।
શિલાભુજગવક્રોરુકટિપાર્શ્વકરાઙ્ગિકાઃ

નારીકૃતાર્ભકશવા હસ્તાકૃષ્ટાન્ત્રરજ્જવઃ ।
શ્વકાકોલૂકવદના નિમ્નવક્ત્રહનૂદરાઃ

જગૃહુસ્તાન્પિશાચાંસ્તા દુર્બલાન્દુઃશિશૂનિવ ।
પિશાચરૂપિકાસૈન્યં તદાસીદેકતાં ગતમ્

નિર્મગ્નનર્તનોત્તાનવદનાઙ્ગવિલોચનમ્ ।
પરસ્પરાક્રાન્તિકરં પ્રધાવચ્ચ પરસ્પરમ્

નિષ્કાસિતમહાજિહ્વ નાનામુખવિકારદમ્ ।
શરભારાઢ્યમન્યોન્યં હ્રિયમાણશવાઙ્ગકમ્

રુધિરામ્ભસિ મજ્જં તદુન્મજ્જદ્ધૃલ્લસત્તનુ ।
લમ્બોદરં લમ્બભુજં લમ્બકર્ણોષ્ઠનાસિકમ્

રક્તમાંસમહાપઙ્કેષ્વન્યોન્યં વેલ્લનાભ્યસત્ ।
મન્દરોદ્ધૂતદુગ્ધાબ્ધિલસત્કલકલાકુલમ્

યથૈવ માયાસંચારસ્તેન તસ્ય કૃતઃ પુરા ।
તેનાપિ તસ્યાશુ તથા કૃતો બુદ્ધ્વા સ લાઘવાત્

વેતાલાસ્ત્રં તતો દત્તે તેનોત્તસ્થુઃ શવવ્રજાઃ ।
અમૂર્ધાનઃ સમૂર્ધાનો વેતાલા વેશવલ્લિતાઃ

તતઃ પિશાચવેતાલરૂપિકોગ્રકબન્ધવત્ ।
તદ્બભૂવ બલં ભીમમુર્વીનિગરણક્ષમમ્

અથેતરોઽપિ ભૂપાલો માયાં સંચાર્ય તાં ગુરૌ ।
રાક્ષસાસ્ત્રં સસર્જાથ ત્રૈલોક્યગ્રહણોન્મુખમ્

ઉદગુઃ પર્વતાકારાઃ સર્વતઃ સ્થૂલરાક્ષસાઃ ।
દેહમાશ્રિત્ય નિષ્ક્રાન્તાઃ પાતાલાન્નરકા ઇવ

અથોદભૂદ્બલં ભીમં સસુરાસુરભીતિદમ્ ।
ગર્જદ્રક્ષોમહાનાદવાદ્યનૃત્યત્કબન્ધકમ્

મેદોમાંસોપદંશાઢ્યં રુધિરાસવસુન્દરમ્ ।
ક્ષીબકૂશ્માણ્ડવેતાલયક્ષતાણ્ડવસુન્દરમ્

કૂશ્માણ્ડકોત્તાણ્ડવદણ્ડપાદ-
ક્ષુબ્ધાસૃગુત્ક્ષિપ્તતરઙ્ગસિક્તૈઃ ।
સંધ્યાભ્રરાગોત્કરકોટિકાન્તિ
ભૂતૈરસૃક્સ્રોતસિ દત્તસેતુ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે ઉત્પત્તિપ્રકરણે લીલો૦ તૃતીયાસ્ત્રયુદ્ધં નામૈકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ