યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.34

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અથ રાજ્ઞાં યુયુત્સૂનાં ભટાનાં મન્ત્રિણામપિ ।
નભસઃ પ્રેક્ષકાણાં ચ તત્રેમાઃ પ્રોદગુર્ગિરઃ

ચલત્પદ્મં સર ઇવ વહદ્વિહગમેવ ચ ।
નભઃ શૂરશિરઃકીર્ણં ભાતિ તારકિતાકૃતિ

પશ્ય રક્તપૃષત્પૂરસિન્દૂરારુણમારુતૈઃ ।
સાંધ્યા ઇવ વિભાન્ત્યેતે મધ્યાહ્નેઽમ્બુદભાનવઃ

કિમિદં ભગવન્વ્યોમ પલાલભરિતં સ્થિતમ્ ।
નેદં પલાલં વીરાણામેતે શરભરામ્બુદાઃ

યાવન્તો ભુવિ સિચ્યન્તે રુધિરે રણરેણવઃ ।
તાવન્ત્યબ્દસહસ્રાણિ ભટાનામાસ્પદં દિવિ

મા ભૈષ્ટ નૈતે નિસ્ત્રિંશા નીલોત્પલદલત્વિષઃ ।
અમી વીરાવલોકિન્યા લક્ષ્મ્યા નયનવિભ્રમાઃ

વીરાલિઙ્ગનલોલાનાં નિતમ્બે સુરયોષિતામ્ ।
મેખલાઃ શિથિલીકર્તું પ્રવૃત્તઃ કુસુમાયુધઃ

લસદ્ભુજલતાલોલા રક્તપલ્લવપાણયઃ ।
મઞ્જરીમત્તનયના મધ્વામોદસુગન્ધયઃ

ગાયન્ત્યો મધુરાલાપૈર્નન્દનોદ્યાનદેવતાઃ ।
તવાગમનમાશઙ્ક્ય પ્રવૃત્તાઃ પરિનર્તિતુમ્

પ્રત્યનીકં ભિનત્ત્યન્તઃ કુઠારૈઃ કઠિનૈરિયમ્ ।
સેના ગ્રામ્યેવ વનિતા દયિતં દૃષ્ટિચેષ્ટિતૈઃ

હા પિતુર્મમ ભલ્લેન શિરો જ્વલિતકુણ્ડલમ્ ।
સૂર્યસ્ય નિકટં નીતં કાલેનેવાષ્ટમો ગ્રહઃ

આપાદશૃઙ્ખલાપ્રોતભ્રમત્સ્થૂલોપલદ્વયમ્ ।
ભ્રામયંશ્ચિત્રદણ્ડાખ્યં ચક્રમૂર્ધ્વભુજો જવાત્

યોધો યમ ઇવાભાતિ યામ્યાદાયાતિ દિક્તટાત્ ।
સર્વતઃ સંહરન્સેનામેહિ યામો યથાગતમ્

સદ્યશ્છિન્નશિરશ્વભ્રમજ્જત્કઙ્કકુલાકુલાઃ ।
કબન્ધાઃ પરિનૃત્યન્તિ તાલોત્તાલા રણાઙ્ગણે

ગીર્વાણગણગોષ્ઠીષુ પ્રવૃત્તાઃ સંકથા મિથઃ ।
કદા લોકાન્તરં ધીરાઃ કથં યાસ્યન્તિ કે કુતઃ

નિગિરત્યાગતાઃ સેનાઃ સ્રવન્તીરિવ સાગરઃ ।
સમત્સ્યમકરવ્યૂહા અહો નુ વિષમો ભટઃ

કટેષુ કરિણાં કીર્ણા ધારાનારાચરાજયઃ ।
પતિતા ઇવ સંપૂર્ણાઃ શૃઙ્ગસંઘેષુ વૃષ્ટયઃ

હા કુન્તેન શિરો નીતં મમેત્યેવ વિવક્ષતઃ ।
શિરસાઽજીવમિત્યેવં ખે ખગેનેવ વાશિતમ્

યન્ત્રપાષાણવર્ષેણ યૈષાસ્માન્પરિષિઞ્ચતિ ।
સેનાનુશૃઙ્ખલાજાલવલના ક્રિયતાં બલાત્

વલીપલિતનિર્મુક્તં પૂર્વભાર્યાપ્સરાઃ સતી ।
અઙ્ગીકરોતિ ભર્તારં પરિજ્ઞાય રણે હતમ્

આદિવં રચિતાકારાઃ કુન્તકાનનકાન્તયઃ ।
વીરાણાં સ્વર્ગમારોઢુમિવ સોપાનપઙ્ક્તયઃ

કાન્તકાઞ્ચનકાન્તાઙ્ગે ભટસ્યોરસિ કામિની ।
દૃષ્ટા દેવપુરન્ધ્રીયં ભર્તુરન્વેષણાન્વિતા

હા હતં સૈન્યમસ્માકં ભટૈઽરુદ્ધતમુષ્ટિભિઃ ।
મહાપ્રલયકલ્લોલૈઃ સુરશૈલસ્થલં યથા

યુધ્યધ્વમગ્રતો મૂઢા નયતાર્ધમૃતાન્નરાન્ ।
નિજાન્પાદપ્રહારેણ મૈતાન્દારયતાધમાઃ

ધમ્મિલ્લવલનાવ્યગ્રે ઘનોત્કણ્ઠેઽપ્સરોગણે ।
ભટો દિવ્યશરીરેણ પાર્શ્વપ્રાપ્તો નિરીક્ષ્યતામ્

ફુલ્લહેમારવિન્દાસુ ચ્છાયાશીતજલાનિલૈઃ ।
સ્વર્ગનદ્યાસ્તટીષ્વેનં દૂરાયાતં વિનોદય

વિવિધાયુધસંઘટ્ટખણ્ડિતોગ્રાસ્થિકોટયઃ ।
ખે કવન્ત્યઃ કણત્કારૈઃ પ્રસૃતાસ્તારકા ઇવ

વ્યોમ્નિ જીવનદીવાહે વહત્સાયકવારિણિ ।
ચક્રાવર્તિનિ ગચ્છન્તિ ગિરયોઽપ્યણુપઙ્કતામ્

ભ્રમદ્ભિર્ગ્રહમાર્ગેષુ શિરોભિર્વીરભૂભૃતામ્ ।
આયુધાંશુલતાનાલલગ્નાસિદલકણ્ટકૈઃ

કેતુપટ્ટંમૃણાલાઙ્ગદલૈર્લબ્ધશિલીમુખૈઃ ।
વહદ્વાતચલત્પદ્મં નભઃ પદ્મસરઃ કૃતમ્

મૃતમાતઙ્ગસંઘાતે ગિરાવિવ પિપીલિકાઃ ।
ભીરવઃ પરિલીયન્તે સ્ત્રિયઃ પુંવક્ષસીવ ચ

અપૂર્વોત્તમસૌન્દર્યકાન્તસંગમશંસિનઃ ।
વાન્તિ વિદ્યાધરસ્ત્રીણામલકોલ્લાસિનોઽનિલાઃ

છત્રેષૂડ્ડીયમાનેષુ સ્થિતેષુ વ્યોમ્નિ ચન્દ્રતા ।
ઇન્દુનેવ યશોમૂર્ત્યા કૃતા શુભ્રાતપત્રતા

ભટો મરણમૂર્ચ્છાન્તે નિમેષેણામરં વપુઃ ।
સ્વકર્મશિલ્પિરચિતં પ્રાપ્તઃ સ્વપ્નપુરં યથા

શૂલશક્ત્યૃષ્ટિચક્રાણાં વૃષ્ટયો મુક્તતુષ્ટયઃ ।
વ્યોમાબ્ધૌ મત્સ્યમકરસંકુલાવયવાઃ સ્થિતાઃ

શરોત્કૃત્તસિતચ્છત્રકલહંસૈર્નભઃસ્થલમ્ ।
ભાતિ સંચિતપૂર્ણેન્દુબિમ્બલક્ષૈરિવાવૃતમ્

ક્રિયતે ગગનોડ્ડીનૈશ્ચામરૈશ્ચારુઘર્ઘરૈઃ ।
વાતાવધૂતસંરોધતરઙ્ગનિકરદ્યુતિઃ

દૃશ્યન્તે હેતિદલિતાશ્છત્રચામરકેતવઃ ।
આકાશક્ષેત્રવિક્ષિપ્તા યશઃશાલિલતા ઇવ

વહદ્ભિર્વ્યોમ્નિ સક્ષેમ પશ્ય નીતા ક્ષયં શરૈ ।
શક્તિવૃષ્ટિરુપાયાન્તી સસ્યશ્રીઃ શલભૈરિવ

એષા પ્રસૃતદોર્દણ્ડભટખડ્ગચ્છટાત્કૃતિઃ ।
કઠિનાત્કંકટાજ્જાતા મૃત્યોરેવોગ્રહુંકૃતિઃ

હેતિકલ્પાનિલક્ષુણ્ણા દન્તનિર્ઝરવારયઃ ।
જનતાક્ષયકાલેઽસ્મિન્ભગ્ના નાગા નગા ઇવ

સચક્રનાથસૂતાશ્વં વ્યૂઢં રક્તમહાહૃદે ।
હાહાભિભૂતગતિકં ચેષ્ટતે રથપત્ત્નમ્

કરકંકટકુટ્યઙ્કખડ્ગસંઘટ્ટટાંકૃતૈઃ ।
કાલરાત્ર્યા પ્રનૃત્યન્ત્યા રણવીણેવ વાદ્યતે

નરેભખરવાજિભ્યો યે ચ્યુતા રક્તનિર્ઝરાઃ ।
પશ્ય તદ્બિન્દુસિક્તેન વાયુનારુણિતા દિશઃ

શસ્ત્રાંશુજલદે વ્યોમ્નિ કાલીચિકુરમેચકે ।
શરકોરકભારસ્રઙ્મેઘે વિદ્યુદિવોદિતા

અનન્તરક્તસંસક્તસન્નાવનિતલાયુધૈઃ ।
ભુવનં ભાત્યભિજ્વાલમગ્નિલોક ઇવાકુલમ્

ભુશુણ્ડીશક્તિશૂલાસિમુસલપ્રાસવૃષ્ટયઃ ।
અન્યોન્યચ્છેદભેદાભ્યાં કરપ્રકરતોઽપતન્

અક્ષોભૈકપ્રહરણાદ્યાતુધાન્યોઽન્યચેષ્ટિતમ્ ।
સંરમ્ભાવેક્ષણપ્રજ્ઞં રણં સ્વપ્નમિવ સ્થિતમ્

અનન્યશબ્દાવિરતહતાહતિરણજ્ઝણૈઃ ।
ગાયતીવ ક્ષતક્ષોભમુદિતો રણભૈરવઃ

અન્યોન્યરણહેત્યુગ્રચૂર્ણપૂર્ણો રણાર્ણવઃ ।
વાલુકામય એવાભૂચ્છિન્નચ્છત્રતરઙ્ગકઃ

સરભસરસવદ્વિસારિતૂર્ય-
પ્રતિરવપૂરિતલોકપાલલોકઃ ।
રણગિરિરયમુગ્રપક્ષદક્ષ-
પ્રતિસૃતિવૃત્ત ઇવામ્બરે યુગાન્તે

હા હા ધિક્પ્રવિકટકઙ્કટાનનોદ્ય-
ત્પ્રોડ્ડીનપ્રકટતડિચ્છટાપ્રતપ્તાઃ ।
ક્રેઙ્કારસ્ફુરિતગુણેરિતા રણન્તો
નારાચાઃ શિખરિશિલાગણં વહન્તિ

છિન્નેચ્છાચ્છમિતિ ન યાવદઙ્ગભઙ્ગં
કુર્વન્તો જ્વલદનલોજ્જ્વલાઃ પૃષત્કાઃ ।
તાવદ્દ્રાગ્દ્રુતમિત એહિ મિત્ર યામો
યામોઽયં પ્રવહતિ વાસરશ્ચતુર્થઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે ઉત્પત્તિપ્રકરણે લીલોપાખ્યાને રણપ્રેક્ષકજનોક્તિવર્ણનં નામ ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ