યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.31

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એવમાકલયન્ત્યૌ યે નિર્ગત્ય જગતો નિજાત્ ।
અન્તઃપુરં દદૃશતુર્ઝટિત્યેવ વિનિર્ગતે

સ્થિતપુષ્પભરાપૂર્ણમહારાજમહાશવમ્ ।
શવપાર્શ્વોપવિષ્ટાન્તશ્ચિત્તલીલાશરીરકમ્

ઘનરાત્રિતયાલ્પાલ્પમહાનિદ્રાજનાકુલમ્ ।
ધૂપચન્દનકર્પૂરકુઙ્કુમામોદમન્થરમ્

તમાલોક્યાપરં ભર્તુઃ સંસારં ગન્તુમાદૃતા ।
પપાત લીલા સંકલ્પદેહેનાત્રૈવ તન્નભઃ

વિવેશ ભર્તુઃ સંકલ્પસંસારં કિંચિદાતતમ્ ।
સંસારાવરણં ભિત્ત્વા ભિત્ત્વા બ્રહ્માણ્ડકર્પરમ્

પ્રાપ સાર્ધં તયા દેવ્યા પુનરાવરણાન્વિતમ્ ।
બ્રહ્માણ્ડમણ્ડપં સ્ફારં તં પ્રવિશ્ય તથા જવાત્

દદર્શ ભર્તુઃ સંકલ્પજગજ્જમ્બાલપલ્વલમ્ ।
સિંહીવ શૈલકુહરં તમો જલદપઙ્કિલમ્

દેવ્યો વિવિશતુસ્તત્તે વ્યોમ વ્યોમાત્મિકે જગત્ ।
બ્રહ્માણ્ડેઽન્તર્યથા પક્વં મૃદુબિલ્વં પિપીલિકે

તત્ર લોકાન્તરાણ્યદ્રીનન્તરિક્ષમતીત્ય તે ।
પ્રાપતુર્ભૂતલં શૈલમણ્ડલામ્ભોધિસંકુલમ્

મેરુણાલંકૃતં જમ્બુદ્વીપં નવદલોદરમ્ ।
ગત્વાથ ભારતે વર્ષે લીલાનાથસ્ય મણ્ડલમ્

એતસ્મિન્નન્તરે તસ્મિન્મણ્ડલે મણ્ડિતાવનૌ ।
ચક્રેઽવસ્કન્દનં કશ્ચિત્સામન્તોદ્રિક્તભૂમિપઃ

તેન સંગ્રામસંરમ્ભે પ્રેક્ષાર્થં સમુપાગતૈઃ ।
ત્રૈલોક્યભૂતૈસ્તદ્વ્યોમ બભૂવાત્યન્તસંકટમ્

અશઙ્કિતાગતે તત્તે દેવ્યૌ દદૃશતુર્નભઃ ।
નભશ્ચરગણાક્રાન્તમમ્બુદૈરિવ માલિતમ્

સિદ્ધચારણગન્ધર્વગણવિદ્યાધરાન્વિતમ્ ।
શૂરગ્રહણસંરબ્ધસ્વર્ગલોકાપ્સરોવૃતમ્

રક્તમાંસોન્મુખોન્મત્તભૂતરક્ષઃપિશાચકમ્ ।
પુષ્પવૃષ્ટિભિરાપૂર્ણહસ્તવિદ્યાધરાઙ્ગનમ્

વેતાલયક્ષકૂશ્માણ્ડૈર્દ્વન્દ્વાલોકનસાદરૈઃ ।
આયુધાપાતરક્ષાર્થં ગૃહીતાદ્રિતટૈર્વૃતમ્

અસ્ત્રમાર્ગનભોભાગવિદ્રવદ્ભૂતમણ્ડલમ્ ।
આહોપુરુષિકાક્ષુબ્ધપ્રેક્ષકામોદનોદ્ભટમ્

આસન્નભીમસંગ્રામકિંવદન્તીપરસ્પરમ્ ।
લીલાહાસવિલાસોત્કસુન્દરીધૃતચામરમ્

ધર્માપ્રેક્ષ્યપ્રયુક્તાગ્ર્યમુનિસ્વસ્ત્યયનસ્તવમ્ ।
સંપન્નાનેકલોકેશવનિતાવસરસ્તવમ્

સ્વર્ગાર્હશૂરાનયનવ્યગ્રેન્દ્રભટભાસુરમ્ ।
શૂરાર્થાલંકૃતોત્તુઙ્ગલોકપાલાખ્યવારણમ્

આગચ્છચ્છૂરસન્માનોન્મુખગન્ધર્વચારણમ્ ।
શૂરોન્મુખામરસ્ત્રૈણકટાક્ષેક્ષિતસદ્ભટમ્

વીરદોર્દણ્ડકાશ્લેષલમ્પટસ્ત્રીગણાકરમ્ ।
શુક્લેન શૂરયશસા ચન્દ્રીકૃતદિવાકરમ્

શ્રીરામ ઉવાચ ।
ભગવઞ્છૂરશબ્દેન કીદૃશઃ પ્રોચ્યતે ભટઃ ।
સ્વર્ગાલંકરણ કઃ સ્યાત્કો વા ડિમ્ભાહવો ભવેત્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
શાસ્ત્રોક્તાચારયુક્તસ્ય પ્રભોરર્થેન યો રણે ।
મૃતો વાથ જયી વા સ્યાત્સ શૂરઃ શૂરલોકભાક્

અન્યથા પ્રાણિકૃત્તાઙ્ગો રણે યો મૃતિમાપ્નુયાત્ ।
ડિમ્ભાહવહતઃ પ્રોક્તઃ સ નરો નરકાસ્પદમ્

અયથાશાસ્ત્રસંચારવૃત્તેરર્થેન યુધ્યતે ।
યો નરસ્તસ્ય સંગ્રામે મૃતસ્ય નિરયોઽક્ષયઃ

યથાસંભવશાસ્ત્રાર્થલોકાચારાનુવૃત્તિમાન્ ।
યુધ્યતે તાદૃશશ્ચૈવ ભક્તઃ શૂરઃ સ ઉચ્યતે

ગોરર્થે બ્રાહ્મણસ્યાર્થે મિત્રસ્યાર્થે ચ સન્મતે ।
શરણાગતયત્નેન સ મૃતઃ સ્વર્ગભૂષણમ્

પરિપાલ્યસ્વદેશૈકપાલને યઃ સ્થિતઃ સદા ।
રાજા મૃતાસ્તદર્થં યે તે વીરા વીરલોકિનઃ

પ્રજોપદ્રવનિષ્ઠસ્ય રાજ્ઞોઽરાજ્ઞોઽથ વા પ્રભોઃ ।
અર્થેન યે મૃતા યુદ્ધે તે વૈ નિરયગામિનઃ

યે હિ રાજ્ઞામરાજ્ઞાં વાપ્યયથાશાસ્ત્રકારિણામ્ ।
રણે મ્રિયન્તે છિન્નાઙ્ગાસ્તે વૈ નિરયગામિનઃ

ધર્મ્યં યથા તથા યુદ્ધં યદિ સ્યાત્તર્હિ સંસ્થિતિઃ ।
નાશયેયુરલં મત્તાઃ પરલોકભયોજ્ઝિતાઃ

યત્ર યત્ર હતઃ શૂરઃ સ્વર્ગ ઇત્યવશોક્તયઃ ।
ધર્મે યોદ્ધા ભવેચ્છૂર ઇત્યેવં શાસ્ત્રનિશ્ચયઃ

સદાચારવતામર્થે ખડ્ગધારાં સહન્તિ યે ।
તે શૂરા ઇતિ કથ્યન્તે શેષા ડિમ્ભાહવાહતાઃ

તેષામર્થે રણે વ્યોમ્નિ તિષ્ઠન્ત્યુત્કણ્ઠિતાશયાઃ ।
શૂરીભૂતમહાસત્ત્વદયિતોક્તિસુરાઙ્ગનાઃ

વિદ્યાધરીમધુરમન્થરગીતિગર્ભં
મન્દારમાલ્યવલનાકુલકામિનીકમ્ ।
વિશ્રાન્તકાન્તસુરસિદ્ધવિમાનપઙ્ક્તિ
વ્યોમોત્સવોચ્ચરિતશોભમિવોલ્લલાસ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે ઉત્પત્તિપ્રકરણે યુદ્ધપ્રેક્ષિકાસ્થિતામ્બરવર્ણનં નામૈકત્રિંશઃ સર્ગઃ