યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.25

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
નભઃસ્થલાદ્ગિરિગ્રામં ગચ્છન્ત્યૌ કંચિદેવ તે ।
જ્ઞપ્તિચિત્તસ્થિતં ભૂમિતલં દદૃશતુઃ સ્ત્રિયૌ

બ્રહ્માણ્ડનરહૃત્પદ્મં દિગષ્ટકદલં બૃહત્ ।
ગિરિકેસરસંબાધં સ્વામોદભરસુન્દરમ્

સરિત્કેસરિકાનાલમધ્યેઽવશ્યાયબિન્દુકમ્ ।
શર્વરિભ્રમરીભ્રાન્તં ભૂતૌઘમશકાકુલમ્

અન્તર્ગુણગણાકીર્ણં સુરન્ધ્રૈઃ સુષિરૈર્વૃતમ્ ।
ઉહ્યમાનપયઃપૂરૈર્દિવસાલોકકાન્તિમત્

રસાર્દ્રં ખે ભ્રમદ્ધંસં રાત્રિસંકોચભાજનમ્ ।
પાતાલપઙ્કનિર્મગ્નનાગનાથમૃણાલકમ્

કદાચિદાસ્પદામ્ભોધિકમ્પકમ્પિતદિગ્દલમ્ ।
અધોનાલગતાનન્તદૈત્યદાનવકણ્ટકમ્

અસુરસ્ત્રૈણવલ્લર્યા સંભોગસુકુમારયા ।
પ્રાપ્યભૂભૃન્મહાબીજહૃદયં ભૂતબીજયા ॥
જમ્બૂદ્વીપ ઇતિ ખ્યાતાં વિપુલાં તત્ર કર્ણિકામ્ ।
સરિત્કેસરિકાનાલા નગરગ્રામકેસરામ્

કુલશૈલેશ્વરોત્તુઙ્ગબીજસપ્તકસુન્દરીમ્ ।
મધ્યસ્થોચ્ચમહામેરુબીજાક્રાન્તનભસ્થલીમ્

સરઃપ્રાલેયકણિકાં વનજઙ્ગલધૂલિકામ્ ।
સ્થલેષ્વામણ્ડલાન્તસ્થજનજાલાલિમણ્ડલામ્

તાં યોજનશતાકારૈઃ પ્રતિરાકં પ્રબોધિભિઃ ।
સાગરૈર્ભ્રમરૈર્વ્યાપ્તા દિક્વતુષ્ટયશાલિભિઃ

દિગ્દલાષ્ટકવિશ્રાન્તસસુરામ્ભોધિષટ્પદામ્ ।
ભ્રાતૃભિર્નવભિર્ભૂપૈર્નવધા પરિકલ્પિતામ્

લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણામાકીર્ણાં ચ રજોલવૈઃ ।
નાનાજનપદવ્યૂહસ્થિરાવશ્યાયસીકરામ્

દ્વીપાત્તુ દ્વિગુણં માનં લવણાર્ણવલેખયા ।
દધત્યા વલિતાં બાહ્યે પ્રકોષ્ઠમિવ કમ્બુના

તતોઽપિ દ્વિગુણં દેહં દધત્યા વલયાકૃતિમ્ ।
જગદ્ભૂતલતાવ્યાપ્તાં શાકાખ્યદ્વીપલેખયા ॥ ૧ ઽ
તતોઽપિ દ્વિગુણાકારં ધારયન્ત્યા ચ વેષ્ટિતામ્ ।
પ્રત્યગ્રક્ષીરપૂર્ણાબ્ધિલેખયા સ્વાદુશીતયા

તતોઽપિ દ્વિગુણાકારં ધારયન્ત્યોપવેષ્ટિતામ્ ।
નાનાજનાલંકૃતયા કુશાખ્યદ્વીપલેખયા

તતોઽપિ દ્વિગુણાકારં ધારયન્ત્યા ચ વેષ્ટિતામ્ ।
દધ્યબ્ધિલેખયા નિત્યસંતર્પિતસુરૌઘયા

તતઃ ક્રૌઞ્ચાભિધદ્વીપલેખયૈવં પ્રમાણયા ।
વેષ્ટિતાં ખાતરચયા નવાં નૃપપુરીમિવ

તતોઽપિ ચ ઘૃતામ્ભોધિલેખયૈવં પ્રમાણયા ।
તતોઽપિ શાલ્મલીદ્વીપલેખયા મલપૂર્ણયા

તતઃ સુરામહામ્ભોધિલેખયા પુષ્પશુભ્રયા ।
શેષસ્ય દેહલતયા હરિમૂર્તિમિવાવૃતામ્

તતો ગોમેદકદ્વીપલેખયૈવપ્રમાણયા ।
ઇક્ષ્વબ્ધિલેખયાપ્યેવં હિમવત્સાનુશુદ્ધયા ॥
તતોઽપિ પુષ્કરદ્વીપલેખયા દ્વિગુણસ્થયા ।
અન્તે સ્વાદૂદકામ્ભોધિલેખયૈવં પ્રમાણયા

તતો દશગુણેનાથ પાતાલતલગામિના ।
નિખાતવલયેનોચ્ચૈઃ શ્વભ્રસંભારરૂપિણા

પાતાલગામિમાર્ગેણ વલિતાં ભયદાત્મના ।
એતસ્માત્ખલુ સર્વસ્માત્તતો દશગુણોચ્ચયા

આવ્યોમસુ ચતુર્દિક્ષુ શ્વભ્રસંભારભીષયા ।
અર્ધોન્મ્લાનતમોરૂપલગ્નનીલોત્પલસ્રજા

નાનામાણિક્યશિખરકહ્લારકુમુદાબ્જયા ।
લોકાલોકાચલોત્તાલવિપુલોદ્દામમાલયા

વલિતાં ત્રિજગલ્લક્ષ્મીધમ્મિલ્લવલનામિવ । ।
એતસ્માદેવ સર્વસ્માત્તતો દશગુણાત્મના

અજ્ઞાતભૂતસંચારનામ્નારણ્યેન માલિતામ્ ।
એતસ્માદેવ સર્વસ્માત્તતો દશગુણાત્મના

નભસેવ ચતુર્દિક્કં વ્યાપ્તામતુલવારિણા ।
એતસ્માદેવ સર્વસ્માત્તતો દશગુણાત્મના

મેર્વાદિદ્રાવણોત્કેન જ્વાલાજાલેન માલિતામ્ ।
એતસ્માદથ સર્વસ્માત્તતો દશગુણાત્મના

મેર્વાદ્યચલસઙ્ઘાતં નયતા તૃણપાંસુવત્ ।
વહતાદ્રીન્દ્રવિસ્ફોટકારિણા જવહારિણા

નિઃશૂન્યત્વાદશબ્દેન મરુતા પરિતો વૃતમ્ ।
એતસ્માદથ સર્વસ્માત્તતો દશગુણાત્મના

પરિતો વલિતં વ્યોમ્ના નિઃશૂન્યેનૈકરૂપિણા ।
અથ યોજનકોટીનાં શતેન ઘનરૂણિણા ।
વ્યાપ્તં બ્રહ્માણ્ડકુડ્યેન હૈમેનાપિ દ્વિપર્વણા

ઇતિ જલધિમહાદ્રિલોકપાલત્રિદશપુરામ્બરભૂતલૈઃ પરીતમ્ ।
જગદુદરમવેક્ષ્ય માનુષી દ્રાગ્ભુવિ નિજમન્દિરકોટરં દદર્શ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે ઉત્પત્તિપ્રકરણે લીલો૦ ભૂલોકવર્ણનં નામ પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ