યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.24

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
દૂરાદ્દૂરમભિપ્લુત્ય શનૈરુચ્ચૈઃ પદં ગતે ।
હસ્તં હસ્તે સમાલમ્બ્ય યાન્ત્યૌ દદૃશતુર્નભઃ

એકાર્ણવમિવોચ્છૂનં ગમ્ભીરં નિર્મલાન્તરમ્ ।
કોમલં કોમલમરુદાસઙ્ગસુખભોગદમ્

આહ્લાદકમલં સૌમ્યં શૂન્યતામ્ભોનિમજ્જનાત્ ।
અત્યન્તશુદ્ધં ગમ્ભીરં પ્રસન્નમપિ સજ્જનાત્

શૃઙ્ગસ્થનિર્મલામ્ભોદપીનોદરસુધાલયે ।
વિશશ્રમતુરાશાસુ પૂર્ણચન્દ્રોદરામલે

સિદ્ધગન્ધર્વમન્દારમાલામોદમનોહરે ।
ચન્દ્રમણ્ડલનિષ્ક્રાન્તે રેમાતે મધુરાનિલે

સસ્નતુર્ભૂરિઘર્માન્તે તડિદ્રક્તાબ્જસંકુલે ।
સરસીવ જલાપૂરમન્થરે મેઘમણ્ડલે

ભૂતલૌઘમહાશૈલમૃણાલાઙ્કુરકોટિષુ। ।
દિક્ષુ બભ્રમતુઃ સ્વૈરં ભ્રમર્યૌ સરસીષ્વિવ

ધારાગૃહધિયા ધીરગઙ્ગાનિર્ઝરધારિણિ ।
ભ્રેમતુર્વાતવિક્ષુબ્ધમેઘમણ્ડલમણ્ડપે

તતો મધુરગામિન્યૌ વિશ્રામ્યન્ત્યૌ સ્વશક્તિતઃ ।
શૂન્યે દદૃશતુર્વ્યોમ મહારમ્ભાતિમન્થરમ્

અદૃષ્ટપૂર્વમન્યોન્યં સર્વસંકટકોટરમ્ ।
અપૂર્યમાણમાશૂન્યં જગત્કોટિશતૈરપિ

ઉપર્યુપર્યુપર્યુચ્ચૈરન્યૈરન્યૈર્વૃતં પૃથક્ ।
વિચિત્રાભરણાકારૈર્ભૂતલૈઃ સુવિમાનકૈઃ

પરિતઃ પૂરિતવ્યોમ્નાં મેર્વાદિકુલભૂભૃતામ્ ।
પદ્મરાગતટોદ્દ્યોતૈઃ કલ્પજ્વાલોપમોદરમ્

મુક્તાશિખરભાપૂરૈર્હિમવત્સાનુસુન્દરમ્ ।
કાઞ્ચનાદ્રિસ્થલાર્ચિર્ભિઃ કાઞ્ચનસ્થલભાસુરમ્

મહામરકતાભાભિઃ શાદ્વલસ્થલનીલિમમ્ ।
દ્રષ્ટૃદૃશ્યક્ષયાસક્તજાતધ્વાન્તોત્થકાલિમમ્

પારિજાતલતાલોલવિમાનગણકેતનમ્ ।
અતો મઞ્જરિકાકારમિવ વૈદૂર્યભૂતલમ્

મનોવેગમહાસિદ્ધજિતવાતગમાગમમ્ ।
વિમાનગૃહદેવસ્ત્રીગેયવાદ્યસઘુંઘુમમ્

ત્રૈલોક્યવરભૂતૌઘસંચારાવિરલાન્તરમ્ ।
અન્યોન્યાદૃષ્ટસંચારસુરાસુરકુલાકુલમ્

પર્યન્તસ્થિતકૂષ્માણ્ડરક્ષઃપૈશાચમણ્ડલમ્ ।
વાતસ્કન્ધમહાવેગવહદ્વૈમાનિકવ્રજમ્

વહદ્વિમાનસીત્કારમુષ્ટિગ્રાહ્યઘનધ્વનિ ।
ગ્રહર્ક્ષઘનસંચારાત્પ્રચલદ્વાતયન્ત્રકમ્

નિકટાતપદગ્ધાલ્પસિદ્ધસિદ્ધોજ્ઝિતાસ્પદમ્ ।
અર્કાશ્વમુખવાતાસ્તદગ્ધમુગ્ધવિમાનકમ્

લોકપાલાપ્સરોવૃન્દસંચારાચારચઞ્ચલમ ।
દેવ્યન્તઃપુરિકાદગ્ધધૂપધૂમામ્બુદામ્બરમ્

સ્વસ્વર્ગાહૂતદેવસ્ત્રીસ્વાઙ્ગવિભ્રષ્ટભૂષણમ્ ।
સામાન્યસિદ્ધસઙ્ઘોગ્રતેજઃપુઞ્જતમોબલમ્

વલવત્સિદ્ધસંઘટ્ટગમાગમવિઘટ્ટિતૈઃ ।
ઘનૈઃ સાંશુકપાર્શ્વસ્થહિમવન્મેરુમન્દરમ્

કાકોલૂકૈર્ગૃધ્રભાસૈ રાશિભૂતૈશ્ચલૈર્વૃતમ્ ।
નૃત્યદ્ભિર્ડાકિનીસઙ્ઘૈસ્તરઙ્ગૈરિવ વારિધિમ્

પ્રવૃત્તૈર્યોગિનીસઙ્ઘૈઃ શ્વકાકોષ્ટ્રખરાનનૈઃ ।
નિરર્થં યોજનશતં ગત્વાગચ્છદ્ભિરાવૃતમ્

લોકપાલપુરોધ્વાન્તધૂમધૂમ્રેઽભ્રમન્દિરે ।
સિદ્ધગન્ધર્વમિથુનપ્રારબ્ધસુરતોત્સવમ્

સ્વર્ગગીતસ્તવોન્મત્તમદનાક્રાન્તમાર્ગગમ્ ।
અનારતવહદ્ધિષ્ણ્યચક્રલક્ષિતપક્ષકમ્

વાતસ્કન્ધનિખાતોન્તર્વહત્ત્રિપથગાજલમ્ ।
આશ્ચર્યાલોકનવ્યગ્રસંચરત્ત્રિદશાર્ભકમ્

સદેહસંચરદ્વજ્રચક્રશૂલાસિશક્તિમત્ ।
ક્વચિન્નિર્ભિત્તિ ભવનં ગાયન્નારદતુમ્બુરુ

મેઘમાર્ગમહામેઘમહારમ્ભાકુલં ક્વચિત્ ।
ચિત્રન્યસ્તસમાકારમૂકકલ્પાન્તવારિદમ્

ઉત્પતત્કજ્જલાદ્રીન્દ્રસુન્દરામ્ભોધરં ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્કનકનિષ્પન્દકાન્તતાપાન્તવારિદમ્

ક્વચિદ્દિગ્દાહતાપાઢ્યમૃષ્યમૂકામ્બુદાંશુકમ્ ।
ક્વચિન્નિષ્પવનામ્ભોધિસંરમ્ભં શૂન્યતાજલમ્

ક્વચિદ્વાતનદીપ્રૌઢવિમાનતૃણપલ્લવમ્ ।
ક્વચિચ્ચલદલિવ્રાતપૃષ્ઠત્વક્કાન્તિનિર્મલમ્

ક્વચિન્મેરુનદીકલ્પવાતધૂલિવિધૂસરમ્ ।
ક્વચિદ્વિમાનગીર્વાણપ્રભાચિત્રબલાઙ્ગકમ્

ક્વચિન્નિરમ્બરોન્નૃત્તમાતૃમણ્ડલમાલિતમ્ ।
ક્વચિન્નિત્યં નવક્ષીબક્ષુબ્ધયોગીશ્વરીગણમ્

ક્વચિચ્છાન્તસમાધિસ્થવિશ્રાન્તમુનિમાલિતમ્ ।
સમં દૂરાસ્તસંરમ્ભસાધુચિત્તમનોહરમ્

ગાયત્કિન્નરગન્ધર્વસુરસ્ત્રીમણ્ડલં ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્સ્તબ્ધપુરાકીર્ણં વહત્પુરવરં ક્વચિત્

ક્વચિદ્રુદ્રપુરાપૂર્ણં ક્વચિદ્બ્રહ્મમહાપુરમ્ ।
ક્વચિન્માયાકૃતપુરં ક્વચિદાગામિપત્તનમ્

ક્વચિદ્ભ્રમચ્ચન્દ્રસરઃ ક્વચિત્સ્તબ્ધમયંસરઃ ।
ક્વચિત્સરત્સિદ્ધગણં ક્વચિદિન્દુકૃતોદયમ્

ક્વચિત્સૂર્યોદયમયં ક્વચિદ્રાત્રિતમોમયમ્ ।
ક્વચિત્સંધ્યાંશુકપિલં ક્વચિન્નીહારધૂસરમ્

ક્વચિદ્ધિમાભ્રધવલં ક્વચિદ્વર્ષત્પયોધરમ્ ।
ક્વચિત્સ્થલ ઇવાકાશ એવ વિશ્રાન્તલોકપમ્

ઊર્ધ્વાધોગમનવ્યગ્રસુરાસુરગણં ક્વચિત્ ।
પૂર્વાપરોત્તરાયામ્યદિક્સંચારાકુલં ક્વચિત્

અપિ યોજનલક્ષાણિ ક્વચિદ્દુષ્પ્રાપભૂધરમ્ ।
અવિનાશિતમઃપૂર્ણં દૃષદ્ગર્ભોપમં ક્વચિત્

અવિનાશિબૃહત્તેજઃ ક્વચિદર્કાનલોપમમ્ ।
હિમાનીજઠરાશીતં ક્વચિચ્ચન્દ્રાદિસદ્મસુ

ક્વચિદ્વહત્પુરોવૃત્તકલ્પવૃક્ષલતાવનમ્ ।
ક્વચિદ્દૈત્યહતોત્તુઙ્ગપ્રપતદ્દેવપત્તનમ્

વૈમાનિકનિપાતેન વહિલેખાઙ્કિતં ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્કેતુશતોત્પાતમિથઃસંઘટ્ટપટ્ટિતમ્ ॥
ક્વચિચ્છુભગ્રહગણપ્રગૃહીતાગ્ર્યમણ્ડલમ્ ।
ક્વચિદ્રાત્રિતમોવ્યાપ્તં ક્વચિદ્દિવસભાસ્વરમ્

ક્વચિદુદ્ગર્જદમ્ભોદં ક્વચિન્મૂકામલામ્બુદમ્ ।
વાતાવકીર્ણશુક્લાભ્રખણ્ડપુષ્પોત્તરં ક્વચિત્

ક્વચિદત્યન્તનિઃશૂન્યમવદાતમનન્તરમ્ ।
આનન્દમૃદુશાન્તાચ્છં જ્ઞસ્યેવ હૃદયં તતમ્

શુક્રવાહનભેકૌઘૈઃ ક્વચિદ્ગલકૃતારવમ્ ।
શૂન્યતાવારિવલિતં ક્ષેત્રમાકાશવાસિનામ્

મયૂરહેમચૂડાદિપક્ષિભિઃ ક્વચિદાવૃતમ્ ।
વિદ્યાધરીણાં દેવીનાં વાહનૈર્વિહિતાસ્પદૈઃ

ક્વચિદભ્રાન્તરોન્નૃત્યદ્ગુહમાયૂરમણ્ડલમ્ ।
ક્વચિદગ્નિશુકૈઃ શ્યામં શાદ્વલાનામિવ સ્થલમ્

ક્વચિત્પ્રેતેશમહિષમહિમ્ના વામનામ્બુદમ્ ।
ક્વચિદશ્વૈસ્તૃણગ્રામશઙ્કાગ્રસ્તાસિતામ્બુદમ્

ક્વચિદ્દેવપુરવ્યાપ્તં ક્વચિદ્દૈત્યપુરાન્વિતમ્ ।
અન્યોન્યાપ્રાપ્યનગરં નગરન્ધ્રકરાનિલમ્

ક્વચિત્કુલાચલાકારનૃત્યદ્ભૈરવભાસુરમ્ ।
ક્વચિત્સપક્ષશૈલેન્દ્રસમનૃત્યદ્વિનાયકમ્

ક્વચિદ્ધર્ઘરવાતૌઘપક્ષપ્રોડ્ડીનપર્વતમ્ ।
ક્વચિદ્ગન્ધર્વનગરસુરસ્ત્રીવૃન્દબન્ધુરમ્

ક્વચિદ્વહદ્ગિરિધ્વસ્તવૃક્ષલક્ષોચ્છ્રિતામ્બુદમ્ ।
ક્વચિન્માયાકૃતાકાશનલિનીજલશીતલમ્

ક્વચિદિન્દુકરાકૃષ્ટિશીતલાહ્લાદમારુતમ્ ।
ક્વચિત્તપ્તાનિલાદગ્ધદ્રુમપર્વતવારિદમ્

ક્વચિદત્યન્તસંશાન્તવાતાદેકાન્તનિર્ધ્વનિ ।
ક્વચિત્પર્વતતુલ્યાભ્રશિખાકૂટશતોદયમ્

ક્વચિત્પ્રાવૃડ્ભવોન્મત્તઘનાભ્રરવઘર્ઘરમ્ ।
ક્વચિત્સુરાસુરગણપ્રવૃત્તરણદુગમમ્

ક્વચિદ્વ્યોમાબ્જિનીહંસીસ્વનાહૂતાબ્જવાહનમ્ ।
ક્વચિન્મન્દાકિનીતીરનલિનીલુણ્ઠકાનિલમ્

સ્વશરીરેણ ગઙ્ગાદિસરિતાં સન્નિધાનતઃ ।
પ્રોડ્ડીનમત્સ્યમકરકુલીરામ્બુજકૂર્મકમ્

પાતાલગાર્કજનિતભૂચ્છાયાકાકચોપનૈઃ ।
ક્વચિત્ક્વચિન્મણ્ડલેષુ ગ્રસ્તચન્દ્રાર્કમણ્ડલમ્

ક્વચિત્સર્ગાનિલાધૂતમાયાકુસુમકાનનમ્ ।
પતત્પુષ્પહિમાસારત્રસદ્વૈમાનિકાઙ્ગનમ્

ઉદુમ્બરોદરમશકક્રમભ્રમજ્જગત્ત્રયાન્તરગતભૂતસંચયમ્ ।
વિલઙ્ઘ્ય તદ્વરલલને ખમુચ્ચકૈર્મહીતલં પુનરપિ ગન્તુમુદ્યતે