યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.19

શ્રીદેવ્યુવાચ ।
વિત્તવેષવયઃકર્મવિદ્યાવિભવચેષ્ટિતૈઃ ।
વસિષ્ઠસ્યૈવ સદૃશો નતુ વાસિષ્ઠચેષ્ટિતઃ

વસિષ્ઠ ઇતિ નામ્નાસૌ તસ્યાભૂદિન્દુસુન્દરી ।
નામ્ના ત્વરુન્ધતી ભાર્યા ભૂમિવ્યોમન્યરુન્ધતી

વિત્તવેષવયઃકર્મવિદ્યાવિભવચેષ્ટિતૈઃ ।
સમૈવ સાપ્યરુન્ધત્યા નતુ ચેતનસત્તયા

અકૃત્રિમપ્રેમરસા વિલાસાલસગામિની ।
સાસ્ય સંસારસર્વસ્વમાસીત્કુમુદહાસિની

સ વિપ્રસ્તસ્ય શૈલસ્ય સાનૌ સરલશાદ્વલે ।
કદાચિદુપવિષ્ટઃ સન્દદર્શાધો મહીપતિમ્

સમગ્રપરિવારેણ યાન્તમાખેટકેચ્છયા ।
મહતા સૈન્યઘોષેણ મેરોરિવ બિભિત્સયા

ચામરૈઃ કીર્ણચન્દ્રાંશુપતાકાભિર્લતાવનમ્ ।
કુર્વાણં ખં સિતચ્છત્રમણ્ડલૈ રૂપ્યકુટ્ટિમમ્

અશ્વપાદૂસ્વનત્ક્ષ્માજરેણુપૂરાવૃતામ્બરમ્ ।
હાસ્તિકોત્તમ્ભિતકરવાતાટ્ટાલકગોપિતમ્

મહાકલકલાવર્તદ્રવદ્દિગ્ભૂતમણ્ડલમ્ ।
કચત્કાઞ્ચનમાણિક્યહારકેયૂરમણ્ડલમ્

તમાલોક્ય મહીપાલમિદં ચિન્તિતવાનસૌ ।
અહો નુ રમ્યા નૃપતા સર્વસૌભાગ્યભાસિતા

પદાતિરથહસ્ત્યશ્વપતાકાચ્છત્રચામરૈઃ ।
કદા સ્યાં દશદિક્કુઞ્જપૂરકોઽહં મહીપતિઃ

કદા મે વાયવઃ કુન્દમકરન્દસુગન્ધયઃ ।
પાસ્યન્ત્યન્તઃપુરસ્ત્રીણાં સુરતશ્રમસીકરાન્

કર્પૂરેણ પુરન્ધ્રીણાં પૂર્ણેન યશસા દિશામ્ ।
ઇન્દૂદયાવદાતાનિ કદા કુર્યાં મુખાન્યહમ્

ઇત્થં તતઃપ્રભૃત્યેષ વિપ્રઃ સંકલ્પવાનભૂત્ ।
સ્વધર્મનિરતો નિત્યં યાવજ્જીવમતન્દ્રિતઃ

હિમાશનિરિવામ્ભોજં જર્જરીકર્તુમાદૃતા ।
જલે જર્જરિતેવાથ જરા દ્વિજમુપાયયૌ

આસન્નમરણસ્યાથ ભાર્યા મ્લાનિમુપાયયૌ ।
તસ્ય શામ્યતિ પુષ્પર્તૌ લતેવ ગ્રીષ્મભીતિતઃ

મામથારાધિતવતી સા તતસ્ત્વમિવાઙ્ગના ।
અમરત્વં સુદુષ્પ્રાપં બુદ્ધ્વેમં સાવૃણોદ્વરમ્

દેવિ સ્વમણ્ડપાદેવ જીવો ભર્તુર્મૃતસ્ય મે ।
માયાસીદિત્યતસ્તસ્યાઃ સ એવાઙ્ગીકૃતો મયા

અથ કાલવશાદ્વિપ્રઃ સ પઞ્ચત્વમુપાયયૌ ।
તસ્મિન્નેવ ગૃહાકાશે જીવાકાશતયા સ્થિતઃ

સંપન્નઃ પ્રાક્તનાનલ્પસંકલ્પવશતઃ સ્વયમ્ ।
આકાશવપુરેવૈષ પતિઃ પરમશક્તિમાન્

પ્રભાવજિતભૂપીઠઃ પ્રતાપાક્રાન્તવિષ્ટપઃ ।
કૃપાપાલિતપાતાલસ્ત્રિલોકવિજયી નૃપઃ

કલ્પાગ્નિરરિવૃક્ષાણાં સ્ત્રીણાં મકરકેતનઃ ।
મેરુર્વિષયવાયૂનાં સાધ્વબ્જાનાં દિવાકરઃ

આદર્શઃ સર્વશાસ્ત્રાણામર્થિનાં કલ્પપાદપઃ ।
પાદપીઠં દ્વિજાગ્ર્યાણાં રાકાધર્મામૃતત્વિષઃ

સ્વગૃહાભ્યન્તરાકાશે ચિત્તાકાશમયાત્મનિ ।
તસ્મિન્દ્વિજે શવીભૂતે ભૂતાકાશશરીરિણિ

સા તસ્ય બ્રાહ્મણી ભાર્યા શોકેનાત્યન્તકર્શિતા ।
શુષ્કેવ માષશિમ્બીકા હૃદયેન દ્વિધાભવત્

ભર્ત્રા સહ શવીભૂતા દેહમુત્સૃજ્ય દૂરતઃ ।
આતિવાહિકદેહેન ભર્તારં સમુપાયયૌ

નદીનિખાતમિવ તં ભર્તારમનુસૃત્ય સા ।
આજગામ વિશોકત્વં સા વાસન્તીવ મઞ્જરી

તત્રાસ્ય વિપ્રસ્ય ગૃહાણિ સન્તિ ભૂસ્થાવરાદીનિ ધનાનિ સન્તિ ।
અદ્યાષ્ટમં વાસરમાપ્તમૃત્યોર્જીવો ગિરિગ્રામકકન્દરસ્થઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે ઉત્પત્તિપ્રકરણે લીલો૦ બ્રાહ્મણમરણં નામૈકોનવિંશઃ સર્ગઃ