યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.109

નવોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ

રાજોવાચ ।
તસ્મિંસ્તદા વર્તમાને કષ્ટે વિધિવિપર્યયે ।
અકાલોલ્વણકલ્પાન્તે નિતાન્તં તાપદાયિનિ

જનાઃ કેચન નિષ્ક્રમ્ય સકલત્રસુહૃજ્જનાઃ ।
ગતા દેશાન્તરં વ્યોમ્નઃ શરદીવ પયોધરાઃ

દેહાવયવસંલીનપુત્રદારાગ્ર્યબન્ધવઃ ।
શીર્ણાઃ કેચન તત્રૈવ ચ્છિન્ના ઇવ વને દ્રુમાઃ

ભક્તાઃ કેચન ચ વ્યાઘ્રૈર્નિર્ગતાસ્તુ સ્વમન્દિરાત્ ।
અજાતપક્ષકાઃ શ્યેનૈઃ ખગા નીડોદ્ગતા ઇવ

પ્રવિષ્ટાઃ કેચિદનલં જ્વલિતં શલભા ઇવ ।
કેચિચ્શ્વભ્રેષુ પતિતાઃ શિલા શૈલચ્યુતા ઇવ

અહં તુ તાન્પરિત્યજ્ય શ્વશુરાદીન્સ્વકં ક્ષમમ્ ।
કલત્રમાત્રમાદાય કૃચ્છ્રાદ્દેશાદ્વિનિર્ગતઃ

અનલાનનિલાંશ્ચૈવ ભક્ષકાંસ્તક્ષકાનપિ ।
વઞ્ચયિત્વા ભયાન્મૃત્યોઃ સદારોઽહં વિનિર્ગતઃ

પ્રાપ્ય તદ્દેશપર્યન્તં તત્ર તાલતરોસ્તલે ।
અવરોપ્ય સુતાન્સ્કન્ધાન્નાનાનર્થાનિવોલ્વણાન્

વિશ્રાન્તોઽસ્મિ ચિરં શ્રાન્તો રૌરવાદિવ નિર્ગતઃ ।
દીર્ઘદાવનિદાઘાર્તો ગ્રીષ્મે પદ્મ ઇવાજલઃ

અથ ચાણ્ડાલકન્યાયાં વિશ્રાન્તાયાં તરોસ્તલે ।
સુપ્તાયાં શીતલચ્છાયે દ્વૌ સમાલિડ્ય દારકૌ

પૃચ્છકો નામ તનયો મમૈકઃ પુરતઃ સ્થિતઃ ।
અત્યન્તવલ્લભોઽસ્માકં કનીયાન્મૌગ્ધ્યવાનિતિ

સ મામુવાચ દીનાત્મા વાષ્પપૂર્ણવિલોચનઃ ।
તાત દેહ્યાશુ મે માંસં પાતું ચ રુધિરં ક્ષણાત્

પુનઃપુનર્વદન્નેવં સ બાલસ્તનયો મમ ।
પ્રાણાન્તિકીં દશાં પ્રાપ્તઃ સાક્રન્દો હિ પુનઃ ક્ષુધા

તસ્યોક્તં તુ મયા પુત્ર માંસં નાસ્તીતિ ભૂરિશઃ ।
તથાપિ માંસં દેહીતિ વદત્યેવ સ દુર્મતિઃ

અથ વાત્સલ્યમૂઢેન મયા દુઃખાતિભારિણા ।
તસ્યોક્તં પુત્ર મન્માંસં પક્વં સંભુજ્યતામિતિ

તદપ્યઙ્ગીકૃતં તેન દેહીતિ વદતા પુનઃ ।
મન્માંસભક્ષણં ક્ષીણવૃત્તિનાઽઽશ્લેષવૃત્તિના

સર્વદુઃખાપનોદાય સ્નેહકારુણ્યમોહિના ।
તસ્ય તામાર્તિમાલોક્ય મયા દુઃખાતિભારિણા

સોઢું તામાપદં તીવ્રામશક્તેન હતાત્મના ।
મરણાયાતિમિત્રાય કૃતોઽન્તર્નિશ્ચયો મયા

તત્ર કાષ્ઠાનિ સંચિત્ય ચિતાં રચિતવાનહમ્ ।!
ચિતા ચટચટાસ્ફોટૈઃ સ્થિતા મદભિકાઙ્ક્ષિણી

તસ્યાં તુ યાવદાત્માનં ચિતાયાં નિક્ષિપામ્યહમ્ ।
ચલિતોઽસ્મિ જવાત્તાવદસ્માત્સિંહાસનાન્નૃપઃ

તતસ્તૂર્યનિનાદેન જયશબ્દેન બોધિતઃ ।
ઇતિ શામ્બરિકેણાયં મોહ ઉત્પાદિતો મમ

અજ્ઞાનેનેવ જીવસ્ય દશાશતસમન્વિતઃ ।
ઇત્યુક્તવતિ રાજેન્દ્રે લવણે ભૂરિતેજસિ

અન્તર્ધાનં જગામાશુ તત્ર શામ્બરિકઃ ક્ષણાત્ ।
અથેદમૂચુસ્તે સભ્યા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનાઃ

નાયં શામ્બરિકો દેવ યસ્ય નાસ્તિ ધનૈષણા ।
દૈવી કાચન માયેયં સંસારસ્થિતિબોધિની

મનોવિલાસઃ સંસાર ઇતિ યસ્યાં પ્રતીયતે ।
સર્વશક્તેરનન્તસ્ય વિલાસો હિ મનોજગત્

સર્વશક્તેર્વિચિત્રા હિ શક્તયઃ શતશો વિધેઃ ।
યદ્વિવેકિ મનોઽપ્યેષ વિમોહયતિ માયયા

વિજ્ઞાતલોકવૃત્તાન્તઃ ક્વ નામાયં મહીપતિઃ ।
ક્વ સામાન્યમનોવૃત્તિયોગ્યો વિપુલસંભ્રમઃ

ન ચ શામ્બરિકેચ્છેયં માયા મનસિ મોહિની ।
અર્થસ્ય સિદ્ધ્યૈ ચેહન્તે નિત્યં શામ્બરિકાઃ કિલ

યત્નેન પ્રાર્થયન્તેઽર્થં નાન્તર્ધાનં વ્રજન્તિ ભો ।
ઇતિ સંદેહવેલાયાં સંસ્થિતા લુલિતા વયમ્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
સભાયામવસં તસ્યામહં રામ તદા કિલ ।
તેન પ્રત્યક્ષતો દૃષ્ટં મયૈતન્નાન્યતઃ શ્રુતમ્

ઇતિ બહુકલનાવિવર્ધિતાઙ્ગં
જયતિ ચિરં વિતતં મનો મહાત્મન્ ।
શમમુપગમિતે પરસ્વભાવે
પરમમુપૈષ્યસિ પાવનં પદં યત્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મો૦ દે૦ ઉ૦ ઇન્દ્રજાલોપાખ્યાને ચણ્ડાલત્વવ્યપગમો નામ નવોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ