યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.108

અષ્ટોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ

રાજોવાચ ।
અથ ગચ્છતિ કાલેઽત્ર જરાજર્જરિતાયુષિ ।
તુષારપૂર્ણશષ્પૌઘસમશ્મશ્રુભૃતે મયિ

કર્મવાતાપનુન્નેષુ સરસેષ્વરસેષ્વપિ ।
પતત્સુ વાસરૌઘેષુ શીર્ણપર્ણગણેષ્વિવ

આજાવિવ શરૌઘેષુ સુખદુઃખેષ્વનારતમ્ ।
કલહેષ્વપ્યકાર્યેષુ ચાગચ્છત્સુ પતત્સુ ચ

વિકલ્પકલ્પનાવર્તવર્તિનિ દ્વિજગે જડે ।
સમુદ્ર ઇવ કલ્લોલભરે ભ્રમિતચેતસિ

ચલચ્ચિન્તાચિતં ચક્રમારૂઢે ભ્રાન્ત આત્મનિ ।
પ્રોહ્યમાને તૃણ ઇવ સાવર્તં કાલસાગરે

વિન્ધ્યોર્વીવનકીટસ્ય ગ્રાસૈકશરણસ્ય મે ।
દ્વિબાહોર્ગર્દભસ્યાત્ર ક્ષીણ ઇત્થં સમાગણે

વિસ્મૃતે મમ ભૂપત્વે શવસ્યેવ મહાજવે ।
ચાણ્ડાલત્વે સ્થિરીભૂતે પક્ષચ્છિન્ન ઇવાચલે

સંસારમિવ કલ્પાન્તો દાવાગ્નિરિવ કાનનમ્ ।
સાગરોર્મિસ્તટમિવ શુષ્કવૃક્ષમિવાશનિઃ

અકાણ્ડે મરણોડ્ડીનં ચણ્ડચણ્ડાલમણ્ડલમ્ ।
નિરન્નતૃણપત્રામ્બુ વિન્ધ્યકચ્છં તદાયયૌ

ન વર્ષતિ ઘનવ્રાતે દૃષ્ટનષ્ટે ક્વચિત્સ્થિતે ।
પૂતાંગારકણોન્મિશ્રગતૌ વહતિ મારુતે

શીર્ણમર્મરપર્ણાસુ દાવાગ્નિવલિતાસુ ચ ।
વનસ્થલીષુ શૂન્યાસુ ચિરપ્રવ્રજિતાસ્વિવ

અકાણ્ડમભવદ્ભીમમુદ્દામદવપાવકમ્ ।
શોષિતાશેષગહનં ભસ્મશેષતૃણોલપમ્

પાંસુધૂસરસર્વાઙ્ગં ક્ષુધિતાશેષમાનવમ્ ।
નિરન્નતૃણપાનીયં દેશાદ્યુદ્દાવમણ્ડલમ્

કચન્મરુમરીચ્યમ્બુમજ્જન્મહિષમણ્ડલમ્ ।
વાતોત્થસીકરવ્યૂહાપરિવાહવનામ્બરમ્

પાનીયશબ્દમાત્રૈકશ્રવણોત્કનરવ્રજમ્ ।
આતપાતતિસંશોષસીદત્સકલમાનવમ્

પત્રગ્રસનસંરબ્ધક્ષુધિતોત્થિતજીવિતમ્ ।
સ્વાઙ્ગચર્વણસંરમ્ભલુઠદ્દશનમણ્ડલમ્

માંસશઙ્કાનિગીર્ણોગ્રખદિરાગ્નિકણોત્કરમ્ ।
મણ્ડકાસારસંગ્રસ્તવનપાષાણખણ્ડકમ્

અન્યોન્યભૂતસંસક્તમાતૃપુત્રપિતૃવ્રજમ્ ।
ગૃધ્રોદરરટત્સારનિગીર્ણવરસારિકમ્

પરસ્પરાઙ્ગવિચ્છેદરક્તસિક્તધરાતલમ્ ।
હરિગ્રસનસંરબ્ધમત્તક્ષુધિતવારણમ્

દરીનિગરણૈકૈકસિંહભ્રમણભીષણમ્ ।
અન્યોન્યગ્રસનોદ્યુક્તલોકમલ્લકૃતં વહત્

નિષ્પત્રપાદપોડ્ડીનપ્રૌઢાઙ્ગારમયાનિલમ્ ।
રક્તપાનોત્કમાર્જારલીઢધાતુતટાવનિ

જ્વાલાઘનઘટાટોપસાવર્તસવનાનિલમ્ ।
સર્વસ્થલરસદ્વહ્નિપુઞ્જપિઞ્જરજઙ્ગલમ્

દગ્ધાજગરકુઞ્જોત્થધૂમમાંસલગુલ્મકમ્ ।
મારુતાવલિતજ્વાલાસંધ્યાભ્રવલિતામ્બરમ્

ઉદ્દામરવમુદ્ભાન્તભસ્મનાઽસ્તમ્ભમણ્ડલમ્ ।
સાક્રન્દનરદારાગ્રદીનાર્ભકકૃતારવમ્

સંભ્રાન્તપુરુષવ્યૂહદન્તકૃત્તમહાશવમ્ ।
માંસગન્ધજવગ્રસ્તરક્તારક્તનિજાઙ્ગુલિ

નીલપત્રલતાશઙ્કાપીતધૂમઘનચ્છવિ ।
ભ્રમદ્ગૃધ્રનિગીર્ણોગ્રનભોભ્રાન્તોલ્મુકામિષમ્

ઇતરેતરભિન્નાઙ્ગલોકવિદ્રવણાકુલમ્ ।
જ્વલિતાગ્નિટણત્કારવિદીર્ણહૃદયોદરમ્

ગર્તમારુતક્રાઙ્કારભીમદાવાગ્નિવલ્ગનમ્ ।
ભીતાજગરફૂત્કારપતદઙ્ગારપાદપમ્

સદકાણ્ડસ્ફુટદ્દેશં પ્રાપ્ય તચ્છુષ્કકોટરમ્ ।
દ્વાદશાર્કાગ્નિદગ્ધસ્ય જગતોઽનુકૃતિં યયૌ

જ્વલદનલજટાલવૃક્ષખણ્ડ-
પ્રસરમરુત્પ્રસરાવનુન્નલોકઃ ।
જ્વલનતપનભાસ્કરાત્મજાનાં
રમણગૃહાનુકૃતિં જગામ દેશઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે મોક્ષોપાયે ઉત્પત્તિપ્રકરણે ઇન્દ્રજાલોપાખ્યાને અકાણ્ડવર્ણનં નામાષ્ટોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ