યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.105

પઞ્ચોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
મુહૂર્તદ્વિતયેનાથ બોધમાપ મહીપતિઃ ।
પ્રાવૃષેણ્યામ્બુનિર્મુક્તમમ્ભોરુહમિવોત્તમમ્

આસનાત્સાઙ્ગદોત્તંસઃ પ્રબુદ્ધોઽસાવકમ્પયત્ ।
સવનાભોગશૃઙ્ગાગ્ર્યો ભૂકમ્પ ઇવ પર્વતઃ

બભૂવાથ પ્રબુદ્ધોઽસાવાસનોપરિ કમ્પિતઃ ।
વિક્ષુબ્ધ ઇવ પાતાલવારણે શઙ્કરાચલઃ

પતન્તં ધારયામાસુસ્તં પુરોગા નૃપં ભુજૈઃ ।
મેરું પ્રલયવિક્ષુબ્ધં કુલશૈલાસ્તટૈરિવ

પુરોગૈર્ધાર્યમાણોઽસૌ પર્યાકુલમતિર્નૃપઃ ।
વીચિવિક્ષોભિતસ્યેન્દોર્બભાર વનમાઃ શ્રિયઃ

કોઽયં પ્રદેશઃ કસ્યેયં સભેતિ સ નૃપઃ શનૈઃ ।
દધ્વાન મજ્જદમ્ભોજકોશસ્થ ઇવ ષટ્પદઃ

અથોવાચ સભા દેવ કિમેતદિતિ સાદરમ્ ।
રણન્મધુકરી ભાનું દૃષ્ટરાહુમિવાલિની

અથૈનં પરિપપ્રચ્છુઃ પુરોગા મન્ત્રિણસ્તથા ।
પ્રલયોલ્લાસસંત્રસ્તં માર્કણ્ડેયમિવામરાઃ

ત્વયીત્થં સંસ્થિતે દેવ વયમત્યન્તમાકુલાઃ ।
અભેદ્યમપિ ભિન્દન્તિ નિર્નિમિત્તં ભ્રમા મનઃ

આપાતરમણીયેષુ પર્યન્તવિરસેષુ ચ ।
ભોગેષ્વિવ વિકલ્પેષુ કેષુ તે લુલિતં મનઃ

સતતોદારવૃત્તાસુ કથાસુ પરિશીતલમ્ ।
મનસ્તે નિર્મલં કસ્માત્સંભ્રમેષુ નિમજ્જતિ

તુચ્છાલમ્બનમાલૂનવિશીર્ણં લોકવૃત્તિષુ ।
મનો મોહમુપાદત્તે ન મહત્ત્વવિજૃમ્ભિતમ્

સાતત્યેન હિ યૈવાસ્ય મનસો વૃત્તિરુત્થિતા ।
શરીરમદમત્તાસુ તામેવૈતદ્વિધાવતિ

અતુચ્છાલમ્બનં ધીરં પ્રબુદ્ધં ગુણહારિ ચ ।
તવાપિ હિ મનશ્ચિત્રમાલૂનમિવ લક્ષ્યતે

અનભ્યસ્તવિવેકં હિ દેશકાલવશાનુગમ્ ।
મન્ત્રૌષધિવશં યાતિ મનો નોદારવૃત્તિમત્

નિત્યમાત્તવિવેકસ્ય કથમાલૂનશીર્ણતા ।
ધુનોતિ વિતતં ચેતો વાત્યેવ વિબુધાચલમ્

ઇતિ જાતાનુગીર્ણસ્ય ભૂપતેઃ કાન્તિરાનનમ્ ।
ભૂષયામાસ શીતાંશું માસાન્ત ઇવ પૂર્ણતા

રરાજ રાજા સૌમ્યાસ્યમુન્મીલિતવિલોચનઃ ।
ગતે હિમર્તાવુલ્લાસિપુષ્પૌઘ ઇવ માધવઃ

અથાતિસંભ્રમાશ્ચર્યખિન્નાસ્મૃતિમુખો બભૌ ।
આસન્નમૃત્યુરાલોક્ય રાહુમિન્દુરિવામ્બરે

ઐન્દ્રજાલિકમાલોક્ય પ્રોવાચાથ હસન્નિવ ।
બભું હિંસાત્મકં દૃષ્ટ્વા સર્પરૂપીવ તક્ષકઃ

જાલ્મ જાલજટાલેન કિમેતદ્ભવતા કૃતમ્ ।
યેનાસ્પન્દપ્રસન્નોઽબ્ધિઃ ક્ષણાદેત્ય પ્રસન્નતામ્

ચિત્રં ચિત્રા હિ દેવસ્ય પદાર્થશતશક્તયઃ ।
સુશક્તમપિ મે ચિત્તં યાભિર્મોહે નિવેશિતમ્

ક્વ વયં લોકપર્યાયકૃતાન્તપદવેદિનઃ ।
ક્વ મનોમોહદાયિન્યો વિતતાઃ પ્રકૃતાપદઃ

અપ્યભ્યસ્તમહાજ્ઞાનં મનસ્તિષ્ઠતિ દેહકે ।
કદાચિન્મોહમાદત્તે ક્ષણં મતિમતામપિ

ઇદમાશ્ચર્યમાખ્યાનં શ્રૂયતાં રે સભાસદઃ ।
મમ શામ્બરિકેણેહ યન્મુહૂર્તં પ્રદર્શિતમ્

દૃષ્ટવાનહમેતસ્મિન્બહ્વીઃ કાર્યદશાશ્ચલાઃ ।
મુહૂર્તં પ્રાર્થિતોઽધ્વસ્તશક્રસૃષ્ટિરિવાલજઃ

ઇત્યુક્ત્વોન્મુખનેત્રેષુ સભ્યેષુ સ હસન્નિવ ।
રાજા વર્ણયિતું ચિત્રં વૃત્તાન્તમુપચક્રમે

રાજોવાચ ।
ઇહ વિવિધપદાર્થસંકુલાયાં
હ્રદનદપત્તનપર્વતાકુલાયામ્ ।
કુલશિખરિસમુદ્રસંકરાયાં
ભુવિ વિભવાવલિતોઽસ્ત્યયં પ્રદેશઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ ઉ૦ ઇન્દ્રજાલોપાખ્યાને રાજાવબોધો નામ પઞ્ચોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ