યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 1.29
એકોનત્રિંશઃ સર્ગઃ
શ્રીરામ ઉવાચ ।
ઇતિ મે દોષદાવાગ્નિદગ્ધે મહતિ ચેતસિ ।
પ્રસ્ફુરન્તિ ન ભોગાશા મૃગતૃષ્ણાઃ સરઃસ્વિવ
પ્રત્યહં યાતિ કટુતામેષા સંસારસંસ્થિતિઃ ।
કાલપાકવશાલ્લોલા રસા નિમ્બલતા યથા
વૃદ્ધિમાયાતિ દૌર્જન્યં સૌજન્યં યાતિ તાનવમ્ ।
કરઞ્જકર્કશે રાજન્પ્રત્યહં જનચેતસિ
ભજ્યતે ભુવિ મર્યાદા ઝટિત્યેવ દિનં પ્રતિ ।
શુષ્કેવ માષશિમ્બીકા ટઙ્કારકરવં વિના
રાજ્યેભ્યો ભોગપૂગેભ્યશ્ચિન્તાવદ્ભ્યો મુનીશ્વર ।
નિરસ્તચિન્તાકલિતા વરમેકાન્તશીલતા
નાનન્દાય મમોદ્યાનં ન સુખાય મમ સ્ત્રિયઃ ।
ન હર્ષાય મમાર્થાશા શામ્યામિ મનસા સહ
અનિત્યશ્ચાસુખો લોકસ્તૃષ્ણા તાત દુરુદ્વહા ।
ચાપલોપહતં ચેતઃ કથં યાસ્યામિ નિર્વૃતિમ્
નાભિનન્દામિ મરણં નાભિનન્દામિ જીવિતમ્ ।
યથા તિષ્ઠામિ તિષ્ઠામિ તથૈવ વિગતજ્વરમ્
કિં મે રાજ્યેન કિં ભોગૈઃ કિમર્થેન કિમીહિતૈઃ ।
અહંકારવશાદેતત્સ એવ ગલિતો મમ
જન્માવલિવરત્રાયામિન્દ્રિયગ્રન્થયો દૃઢાઃ ।
યે બદ્ધાસ્તદ્વિમોક્ષાર્થં યતન્તે યે ત ઉત્તમાઃ
મથિતં માનિનીલોકૈર્મનો મકરકેતુના ।
કોમલં ખુરનિષ્પેષૈઃ કમલં કરિણા યથા
અદ્ય ચેત્સ્વચ્છયા બુદ્ધ્યા મુનીન્દ્ર ન ચિકિત્સ્યતે ।
ભૂયશ્ચિત્તચિકિત્સાયાસ્તત્કિલાવસરઃ કુતઃ
વિષં વિષયવૈષમ્યં ન વિષં વિષમુચ્યતે ।
જન્માન્તરઘ્ના વિષયા એકદેહહરં વિષમ્
ન સુખાનિ ન દુઃખાનિ ન મિત્રાણિ ન બાન્ધવાઃ ।
ન જીવિતં ન મરણં બન્ધાય જ્ઞસ્ય ચેતસઃ
તદ્ભવામિ યથા બ્રહ્મન્પૂર્વાપરવિદાં વર ।
વીતશોકભયાયાસો જ્ઞસ્તથોપદિશાશુ મે
વાસનાજાલવલિતા દુઃખકણ્ટકસંકુલા ।
નિપાતોત્પાતબહુલા ભીમરૂપાઽજ્ઞતાટવી
ક્રકચાગ્રવિનિષ્પેષં સોઢું શક્નોમ્યહં મુને ।
સંસારવ્યવહારોત્થં નાશાવિષયવૈશસમ્
ઇદં નાસ્તીદમસ્તીતિ વ્યવહારાઞ્જનભ્રમઃ ।
ધુનોતીદં ચલં ચેતો રજોરાશિમિવાનિલઃ
તૃષ્ણાતન્તુલવપ્રોતં જીવસંચયમૌક્તિકમ્ ।
ચિદચ્છાઙ્ગતયા નિત્યં વિકસચ્ચિત્તનાયકમ્
સંસારહારમરતિઃ કાલવ્યાલવિભૂષણમ્ ।
ત્રોટયામ્યહમક્રૂરં વાગુરામિવ કેસરી
નીહારં હૃદયાટવ્યાં મનસ્તિમિરમાશુ મે ।
કેન વિજ્ઞાનદીપેન ભિન્ધિ તત્ત્વવિદાંવર
વિદ્યન્ત એવેહ ન તે મહાત્મન્
દુરાધયો ન ક્ષયમાપ્નુવન્તિ ।
યે સઙ્ગમેનોત્તમમાનસાનાં
નિશાતમાંસીવ નિશાકરેણ
આયુર્વાયુવિઘટ્ટિતાભ્રપટલીલમ્બામ્બુવદ્ભઙ્ગુરં
ભોગા મેઘવિતાનમધ્યવિલસત્સૌદામિનીચઞ્ચલાઃ ।
લોલાયૌવનલાલનાજલરયશ્ચેત્યાકલય્ય દ્રુતં
મુદ્રૈવાદ્ય દૃઢાર્પિતા નનુ મયા ચિત્તે ચિરં શાન્તયે
ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે વૈરાગ્યપ્રકરણે સકલપદાર્થાનાસ્થાપ્રતિપાદનં નામૈકોનત્રિશઃ સર્ગઃ
મૂળ પાઠ: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0