યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 1.25

પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ
અત્રૈવ દુર્વિલાસાનાં ચૂડમણિરિહાપરઃ ।
કરોત્યત્તીતિ લોકેઽસ્મિન્દૈવં કાલશ્ચ કથ્યતે

ક્રિયામાત્રાદૃતે યસ્ય સ્વપરિસ્પન્દરૂપિણઃ ।
નાન્યદાલક્ષ્યતે રૂપં ન કર્મ ન સમીહિતમ્

તેનેયમખિલા ભૂતસંતતિઃ પરિપેલવા ।
તાપેન હિમમાલેવ નીતા વિધુરતાં ભૃશમ્

યદિદં દૃશ્યતે કિંચિજ્જગદાભોગિ મણ્ડલમ્ ।
તત્તસ્ય નર્તનાગારમિહાસાવતિનૃત્યતિ

તૃતીયં ચ કૃતાન્તેતિ નામ બિભ્રત્સુદારુણમ્ ।
કાપાલિકવપુર્મત્તં દૈવં જગતિ નૃત્યતિ

નૃત્યતો હિ કૃતાન્તસ્ય નિતાન્તમિવ રાગિણઃ ।
નિત્યં નિયતિકાન્તાયાં મુને પરમકામિતા

શેષઃ શશિકલાશુભ્રો ગઙ્ગાવાહશ્ચ તૌ ત્રિધા ।
ઉપવીતે અવીતે ચ ઉભૌ સંસારવક્ષસિ

ચન્દ્રાર્કમણ્ડલે હેમકટકૌ કરમૂલયોઃ ।
લીલાસરસિજં હસ્તે બ્રહ્મન્બ્રહ્માણ્ડકર્ણિકા

તારાબિન્દુચિતં લોલપુષ્કરાવર્તપલ્લવમ્ ।
એકાર્ણવપયોધૌ તમેકમમ્બરમમ્બરમ્

એવંરૂપસ્ય તસ્યાગ્રે નિયતિર્નિત્યકામિની ।
અનસ્તમિતસંરમ્ભમારમ્ભૈઃ પરિનૃત્યતિ

તસ્યા નર્તનલોલાયા જગન્મણ્ડપકોટરે ।
અરુદ્ધસ્પન્દરૂપાયા આગમાપાયચઞ્ચુરે

ચારુભૂષણમઙ્ગેષુ દેવલોકાન્તરાવલી ।
આપાતાલં નભોલમ્બં કબરીમણ્ડલં બૃહત્

નરકાલી ચ મઞ્જીરમાલા કલકલોજ્જ્વલા ।
પ્રોતા દુષ્કૃતસૂત્રેણ પાતાલચરણે સ્થિતા

કસ્તૂરિકાતિલકકં ક્રિયાસંખ્યોપકલ્પિતમ્ ।
ચિત્રિતં ચિત્રગુપ્તેન યમે વદનપટ્ટકે

કાલાસ્યં સમુપાદાય કલ્પાન્તેષુ કિલાકુલા ।
નૃત્યત્યેષા પુનર્દેવી સ્ફુટચ્છૈલઘનારવમ્

પશ્ચાત્પ્રાલમ્બવિભ્રાન્તકૌમારભૃતબર્હિભિઃ ।
નેત્રત્રયવૃહદ્રન્ધ્રભૂરિભાઙ્કારભીષણૈઃ

લમ્બલોલજટાચન્દ્રવિકીર્ણહરમૂર્ધભિઃ ।
ઉચ્ચરચ્ચારુમન્દારગૌરીકબરચામરૈઃ

ઉત્તાણ્ડવાચલાકારભૈરવોદરતુમ્બકૈઃ ।
રણત્સશતરન્ધ્રેન્દ્રદેહભિક્ષાકપાલકૈઃ

શુષ્કશારીરખટ્વાઙ્ગભરૈરાપૂરિતામ્બરમ્ ।
ભીષયત્યાત્મનાત્માનં સર્વસંહારકારિણી

વિશ્વરૂપશિરશ્ચક્રચારુપુષ્કરમાલયા ।
તાણ્ડવેષુ વિવલ્ગન્ત્યા મહાકલ્પેષુ રાજતે

પ્રમત્તપુષ્કરાવર્તડમરોડ્ડામરારવૈઃ ।
તસ્યાઃ કિલ પલાયન્તે કલ્પાન્તે તુમ્બુરાદયઃ

નૃત્યતોઽન્તઃ કૃતાન્તસ્ય ચન્દ્રમણ્ડલભાસિનઃ ।
તારકાચન્દ્રિકાચારુવ્યોમપિચ્છાવચૂલિનઃ

એકસ્મિઞ્છ્રવણે દીપ્તા હિમવાનસ્થિમુદ્રિકા ।
અપરે ચ મહામેરુઃ કાન્તા કાઞ્ચનકર્ણિકા

અત્રૈવ કુણ્ડલે લોલે ચન્દ્રાર્કૌ ગણ્ડમણ્ડલે ।
લોકાલોકાચલશ્રેણી સર્વતઃ કટિમેખલા

ઇતશ્ચેતશ્ચ ગચ્છન્તી વિદ્યુદ્વલયકર્ણિકા ।
અનિલાન્દોલિતા ભાતિ નીરદાંશુકપટ્ટિકા

મુસલૈઃ પટ્ટિશૈઃ પ્રાસૈઃ શૂલૈસ્તોમરમુદ્ગરૈઃ ।
તીક્ષ્ણૈઃ ક્ષીણજગદ્વાન્તકૃતાન્તૈરિવ સંભૃતૈઃ

સંસારબન્ધનાદીર્ઘે પાશે કાલકરચ્યુતે ।
શેષભોગમહાસૂત્રપ્રોતે માલાસ્ય શોભતે

જીવોલ્લસન્મકરિકારત્નતેજોભિરુજ્જ્વલા ।
સપ્તાબ્ધિકઙ્કણશ્રેણી ભુજયોરસ્ય ભૂષણમ્

વ્યવહારમહાવર્તા સુખદુઃખપરમ્પરા ।
રજઃપૂર્ણતમઃશ્યામા રોમાલી તસ્ય રાજતે

એવંપ્રાયઃ સ કલ્પાન્તે કૃતાન્તસ્તાણ્ડવોદ્ભવામ્ ।
ઉપસંહૃત્ય નૃત્યેહાં સૃષ્ટ્વા સહ મહેશ્વરમ્

પુનર્લાસ્યમયીં નૃત્યલીલાં સર્ગસ્વરૂપિણીમ્ ।
તનોતીમાં જરાશોકદુઃખાભિભવભૂષિતામ્

ભૂયઃ કરોતિ ભુવનાનિ વનાન્તરાણિ
લોકાન્તરાણિ જનજાલકકલ્પનાં ચ ।
આચારચારુકલનામચલાં ચલાં ચ
પઙ્કાદ્યથાર્ભકજનો રચનામખિન્નઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે વૈરાગ્યપ્રકરણે કૃતાન્તવિલસિતં નામ પઞ્ચવિંશતિતમઃ સર્ગઃ