યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 1.2

દિવિ ભૂમૌ તથાકાશે બહિરન્તશ્ચ મે વિભુઃ ।
યો વિભાત્યવભાસાત્મા તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ

વાલ્મીકિરુવાચ ।
અહં બદ્ધો વિમુક્તઃ સ્યામિતિ યસ્યાસ્તિ નિશ્ચયઃ ।
નાત્યન્તમજ્ઞો નોત જ્ઞઃ સોઽસ્મિઞ્છાસ્ત્રેઽધિકારવાન્
કથોપાયાન્વિચાર્યાદૌ મોક્ષોપાયાનિમાનથ ।
યો વિચારયતિ પ્રાજ્ઞો ન સ ભૂયોઽભિજાયતે

અસ્મિન્રામાયણે રામકથોપાયાન્મહાબલાન્ ।
એતાંસ્તુ પ્રથમં કૃત્વા પુરાહમરિમર્દન

શિષ્યાયાસ્મિ વિનીતાય ભરદ્વાજાય ધીમતે ।
એકાગ્રો દત્તવાંસ્તસ્મૈ મણિમબ્ધિરિવાર્થિને

તત એતે કથોપાયા ભરદ્વાજેન ધીમતા ।
કસ્મિંશ્ચિન્મેરુગહને બ્રહ્મણોઽગ્ર ઉદાહૃતાઃ ॥
અથાસ્ય તુષ્ટો ભગવાન્બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
વરં પુત્ર ગૃહાણેતિ તમુવાચ મહાશયઃ

ભરદ્વાજ ઉવાચ ।
ભગવન્ભૂતભવ્યેશ વરોઽયં મેઽદ્ય રોચતે ।
યેનેયં જનતા દુઃખાન્મુચ્યતે તદુદાહર

શ્રીબ્રહ્મોવાચ ।
ગુરું વાલ્મીકિમત્રાશુ પ્રાર્થયસ્વ પ્રયત્નતઃ ।
તેનેદં યત્સમારબ્ધં રામાયણમનિન્દિતમ્

તસ્મિઞ્છ્રુતે નરો મોહાત્સમગ્રાત્સંતરિષ્યતિ ।
સેતુનેવામ્બુધેઃ પારમપારગુણશાલિના।

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા સ ભરદ્વાજં પરમેષ્ઠી મદાશ્રમમ્।
અભ્યાગચ્છત્સમં તેન ભરદ્વાજેન ભૂતકૃત્

તૂર્ણં સંપૂજિતો દેવઃ સોઽર્ઘ્યપાદ્યાદિના મયા ।
અવોચન્માં મહાસત્ત્વઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ

રામસ્વભાવકથનાદસ્માદ્વરમુને ત્વયા ।
નોદ્વેગાત્સ પરિત્યાજ્ય આસમાપ્તેરનિન્દિતાત્

ગ્રન્થેનાનેન લોકોઽયમસ્માત્સંસારસંકટાત્ ।
સમુત્તરિષ્યતિ ક્ષિપ્રં પોતેનેવાશુ સાગરાત્

વક્તું તદેવમેવાર્થમહમાગતવાનયમ્ ।
કુરુ લોકહિતાર્થં ત્વં શાસ્ત્રમિત્યુક્તવાનજઃ

મમ પુણ્યાશ્રમાત્તસ્માત્ક્ષણાદન્તર્દ્ધિમાગતઃ ।
મુહૂર્તાભ્યુત્થિતઃ પ્રોચ્ચૈસ્તરઙ્ગ ઇવ વારિણઃ

તસ્મિન્પ્રયાતે ભગવત્યહં વિસ્મયમાગતઃ ।
પુનસ્તત્ર ભરદ્વાજમપૃચ્છં સ્વસ્થયા ધિયા

કિમેતદ્બ્રહ્મણા પ્રોક્તં ભરદ્વાજ વદાશુ મે।
ઇત્યુક્તેન પુનઃ પ્રોક્તં ભરદ્વાજેન તેન મે

ભરદ્વાજ ઉવાચ ।
એતદુક્તં ભગવતા યથા રામાયણં કુરુ ।
સર્વલોકહિતાર્થાય સંસારાર્ણવતારકમ્

મહ્યં ચ ભગવન્બ્રૂહિ કથં સંસારસંકટે ।
રામો વ્યવહૃતો હ્યસ્મિન્ભરતશ્ચ મહામનાઃ

શત્રુઘ્નો લક્ષ્મણશ્ચાપિ સીતા ચાપિ યશસ્વિની ।
રામાનુયાયિનસ્તે વા મન્ત્રિપુત્રા મહાધિયઃ

નિર્દુઃખિતાં યથૈતે નુ પ્રાપ્તાસ્તદ્બ્રૂહિ મે સ્ફુટમ્ ।
તથૈવાહં ભવિષ્યામિ તતો જનતયા સહ

ભરદ્વાજેન રાજેન્દ્ર વદેત્યુક્તોઽસ્મિ સાદરમ્ ।
તદા કર્તું વિભોરાજ્ઞામહં વક્તું પ્રવૃત્તવાન્

શૃણુ વત્સ ભરદ્વાજ યથાપૃષ્ટં વદામિ તે ।
શ્રુતેન યેન સંમોહમલં દૂરે કરિષ્યસિ

તથા વ્યવહર પ્રાજ્ઞ યથા વ્યવહૃતઃ સુખી ।
સર્વાસંસક્તયા બુદ્ધ્યા રામો રાજીવલોચનઃ

લક્ષ્મણો ભરતશ્ચૈવ શત્રુઘ્નશ્ચ મહામનાઃ ।
કૌસલ્યા ચ સુમિત્રા ચ સીતા દશરથસ્તથા

કૃતાસ્ત્રશ્ચાઽવિરોધશ્ચ બોધપારમુપાગતાઃ ।
વસિષ્ઠો વામદેવશ્ચ મન્ત્રિણોઽષ્ટૌ તથેતરે

ધૃષ્ટિર્જયન્તો ભાસશ્ચ સત્યો વિજય એવ ચ ।
વિભીષણઃ સુષેણશ્ચ હનુમાનિન્દ્રજિત્તથા

એતેઽષ્ટૌ મન્ત્રિણઃ પ્રોક્તાઃ સમનીરાગચેતસઃ ।
જીવન્મુક્તા મહાત્માનો યથાપ્રાપ્તાનુવર્તિનઃ

એતૈર્યથા હુતં દત્તં ગૃહીતમુષિતં સ્મૃતમ્ ।
તથા ચેદ્વર્તસે પુત્ર મુક્ત એવાસિ સંકટાત્

અપારસંસારસમુદ્રપાતી
લબ્ધ્વા પરાં યુક્તિમુદારસત્ત્વઃ ।
ન શોકમાયાતિ ન દૈન્યમેતિ
ગતજ્વરસ્તિષ્ઠતિ નિત્યતૃપ્તઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે વૈરાગ્યપ્રકરણે સૂત્રપાતનકો નામ દ્વિતીયઃ સર્ગઃ