યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 1.1

॥ શ્રી ગણેશાય નમઃ ॥
યતઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ પ્રતિભાન્તિ સ્થિતાનિ ચ ।
યત્રૈવોપશમં યાન્તિ તસ્મૈ સત્યાત્મને નમઃ ॥ ૧
જ્ઞાતા જ્ઞાનં તથા જ્ઞેયં દ્રષ્ટા દર્શનદૃશ્યભૂઃ ।
કર્તા હેતુઃ ક્રિયા યસ્માત્તસ્મૈ જ્ઞપ્ત્યાત્મને નમઃ ॥ ૨
સ્ફુરન્તિ સીકરા યસ્માદાનન્દસ્યામ્બરેઽવનૌ ।
સર્વેષાં જીવનં તસ્મૈ બ્રહ્માનન્દાત્મને નમઃ ॥ ૩
સુતીક્ષ્ણો બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિત્સંશયાકૃષ્ટમાનસઃ ।
અગસ્તેરાશ્રમં ગત્વા મુનિં પપ્રચ્છ સાદરમ્ ॥ ૪
સુતીક્ષ્ણ ઉવાચ ।
ભગવન્ધર્મતત્ત્વજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિનિશ્ચિત ।
સંશયોઽસ્તિ મહાનેકસ્ત્વમેતં કૃપયા વદ ॥ ૫
મોક્ષસ્ય કારણં કર્મ જ્ઞાનં વા મોક્ષસાધનમ્ ।
ઉભયં વા વિનિશ્ચિત્ય એકં કથય કારણમ્ ॥ ૬
અગસ્તિરુવાચ ।
ઉભાભ્યામેવ પક્ષાભ્યાં યથા ખે પક્ષિણાં ગતિઃ ।
તથૈવ જ્ઞાનકર્મભ્યાં જાયતે પરમં પદમ્ ॥ ૭
કેવલાત્કર્મણો જ્ઞાનાન્નહિ મોક્ષોઽભિજાયતે ।
કિંતૂભાભ્યાં ભવેન્મોક્ષઃ સાધનં તૂભયં વિદુઃ ॥ ૮
અસ્મિન્નર્થે પુરાવૃત્તમિતિહાસં વદામિ તે ।
કારુણ્યાખ્યઃ પુરા કશ્ચિદ્બ્રાહ્મણોઽધીતવેદકઃ ॥ ૯
અગ્નિવેશ્યસ્ય પુત્રોઽભૂદ્વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ।
ગુરોરધીતવિદ્યઃ સન્નાજગામ ગૃહં પ્રતિ ॥ ૧૦
તસ્થાવકર્મકૃત્તૂષ્ણીં સંશયાનો ગૃહે તદા ।
અગ્નિવેશ્યો વિલોક્યાથ પુત્રં કર્મવિવર્જિતમ્ ॥ ૧૧
પ્રાહ એતદ્વચો નિન્દ્યં ગુરુઃ પુત્રં હિતાય ચ ।
અગ્નિવેશ્ય ઉવાચ ।
કિમેતત્પુત્ર કુરુષે પાલનં ન સ્વકર્મણઃ ॥ ૧૨
અકર્મનિરતઃ સિદ્ધિં કથં પ્રાપ્સ્યસિ તદ્વદ ।
કર્મણોઽસ્માન્નિવૃત્તેઃ કિં કારણં તન્નિવેદ્યતામ્ ॥ ૧૩
કારુણ્ય ઉવાચ ।
યાવજ્જીવમગ્નિહોત્રં નિત્યં સંધ્યામુપાસયેત્।
પ્રવૃત્તિરૂપો ધર્મોઽયં શ્રુત્યા સ્મૃત્યા ચ ચોદિતઃ ૧૪
ન ધનેન ભવેન્મોક્ષઃ કર્મણા પ્રજયા ન વા ।
ત્યાગમાત્રેણ કિંત્વેકે યતયોઽશ્નન્તિ ચામૃતમ્ ॥ ૧૫
ઇતિ શ્રુત્યોર્દ્વયોર્મધ્યે કિં કર્તવ્યં મયા ગુરો ।
ઇતિ સંદિગ્ધતાં ગત્વા તૂષ્ણીંભૂતોઽસ્મિ કર્મણિ ૧૬
અગસ્તિરુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા તાત વિપ્રોઽસૌ કારુણ્યો મૌનમાગતઃ ।
તથાવિધં સુતં દૃષ્ટ્વા પુનઃ પ્રાહ ગુરુઃ સુતમ્ ॥ ૧૭
અગ્નિવેશ્ય ઉવાચ ।
શૃણુ પુત્ર કથામેકાં તદર્થં હૃદયેઽખિલમ્ ।
મત્તોઽવધાર્ય પુત્ર ત્વં યથેચ્છસિ તથા કુરુ ॥ ૧૮
સુરુચિર્નામ કાચિત્સ્ત્રી અપ્સરોગણૌત્તમા ।
ઉપવિષ્ટા હિમવતઃ શિખરે શિખિસંવૃતે ॥ ૧૯
રમન્તે કામસંતપ્તાઃ કિન્નર્યો યત્ર કિન્નરૈઃ ।
સ્વર્ધુન્યોઘેન સંસૃષ્ટે મહાઘૌઘવિનાશિના ॥ ૨૦
દૂતમિન્દ્રસ્ય ગચ્છન્તમન્તરિક્ષે દદર્શ સા ।
તમુવાચ મહાભાગા સુરુચિશ્ચાપ્સરોવરા ॥ ૨૧
સુરુચિરુવાચ ।
દેવદૂત મહાભાગ કુત આગમ્યતે ત્વયા ।
અધુના કુત્ર ગન્તાસિ તત્સર્વં કૃપયા વદ ॥ ૨૨
દેવદૂત ઉવાચ ।
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા સુભ્રુ યથાવત્કથયામિ તે ।
અરિષ્ટનેમી રાજર્ષિર્દત્ત્વા રાજ્યં સુતાય વૈ ॥ ૨૩
વીતરાગઃ સ ધર્માત્મા નિર્યયૌ તપસે વનમ્ ।
તપશ્ચરત્યસૌ રાજા પર્વતે ગન્ધમાદને ॥ ૨૪
કાર્યં કૃત્વા મયા તત્ર તત આગમ્યતેઽધુના ।
ગન્તાસ્મિ પાર્શ્વે શક્રસ્ય તં વૃત્તાન્તં નિવેદિતુમ્ ૨૫
અપ્સરા ઉવાચ ।
વૃત્તાન્તઃ કોઽભવત્તત્ર કથયસ્વ મમ પ્રભો ।
પ્રષ્ટુકામા વિનીતાસ્મિ નોદ્વેગં કર્તુમર્હસિ ॥ ૨૬
દેવદૂત ઉવાચ ।
શૃણુ ભદ્રે યથાવૃત્તં વિસ્તરેણ વદામિ તે ।
તસ્મિન્રાજ્ઞિ વને તત્ર તપશ્ચરતિ દુસ્તરમ્ ॥ ૨૭
ઇત્યહં દેવરાજેન સુભ્રૂરાજ્ઞાપિતસ્તદા ।
દૂત ત્વં તત્ર ગચ્છાશુ ગૃહીત્વેદં વિમાનકમ્॥ ૨૮
અપ્સરોગણસંયુક્તં નાનાવાદિત્રશોભિતમ્।
ગન્ધર્વસિદ્ધયક્ષૈશ્ચ કિન્નરાદ્યૈશ્ચ શોભિતમ્ ॥ ૨૯
તાલવેણુમૃદઙ્ગાદિ પર્વતે ગન્ધમાદને ।
નાનાવૃક્ષસમાકીર્ણે ગત્વા તસ્મિન્ગિરૌ શુભે ॥ ૩૦
અરિષ્ટનેમિં રાજાનં દૂતારોપ્ય વિમાનકે ।
આનય સ્વર્ગભોગાય નગરીમમરાવતીમ્ ॥ ૩૧
દૂત ઉવાચ ।
ઇત્યાજ્ઞાં પ્રાપ્ય શક્રસ્ય ગૃહીત્વા તદ્વિમાનકમ્ ।
સર્વોપસ્કરસંયુક્તં તસ્મિન્નદ્રાવહં યયૌ ॥ ૩૨
આગત્ય પર્વતે તસ્મિન્રાજ્ઞો ગત્વાઽઽશ્રમં મયા ।
નિવેદિતા મહેન્દ્રસ્ય સર્વાજ્ઞાઽરિષ્ટનેમયે ॥ ૩૩
ઇતિ મદ્વચનં શ્રુત્વા સંશયાનોઽવદચ્છુભે ।
રાજોવાચ ।
પ્રષ્ટુમિચ્છામિ દૂત ત્વાં તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ ॥ ૩૪
ગુણા દોષાશ્ચ કે તત્ર સ્વર્ગે વદ મમાગ્રતઃ ।
જ્ઞાત્વા સ્થિતિં તુ તત્રત્યાં કરિષ્યેઽહં યથારુચિ ॥૩૫
દૂત ઉવાચ ।
સ્વર્ગે પુણ્યસ્ય સામગ્ર્યા ભુજ્યતે પરમં સુખમ્ ।
ઉત્તમેન તુ પુણ્યેન પ્રાપ્નોતિ સ્વર્ગમુત્તમમ્ ॥ ૩૬
મધ્યમેન તથા મધ્યઃ સ્વર્ગો ભવતિ નાન્યથા ।
કનિષ્ઠેન તુ પુણ્યેન સ્વર્ગો ભવતિ તાદૃશઃ ॥ ૩૭
પરોત્કર્ષાસહિષ્ણુત્વં સ્પર્ધા ચૈવ સમૈશ્ચ તૈઃ ॥
કનિષ્ઠેષુ ચ સંતોષો યાવત્પુણ્યક્ષયો ભવેત્ ॥ ૩૮
ક્ષીણે પુણ્યે વિશન્ત્યેતં મર્ત્યલોકં ચ માનવાઃ ॥
ઇત્યાદિગુણદોષાશ્ચ સ્વર્ગે રાજન્નવસ્થિતાઃ ॥ ૩૯
ઇતિ શ્રુત્વા વચો ભદ્રે સ રાજા પ્રત્યભાષત ।
રાજોવાચ ।
નેચ્છામિ દેવદૂતાહં સ્વર્ગમીદૃગ્વિધં ફલમ્ ॥ ૪૦
અતઃ પરં મહોગ્રં ચ તપઃ કૃત્વા કલેવરમ્ ।
ત્યક્ષ્યામ્યહમશુદ્ધં હિ જીર્ણાં ત્વચમિવોરગઃ ॥ ૪૧
દેવદૂત વિમાનેદં ગૃહીત્વા ત્વં યથાગતઃ ॥
તથા ગચ્છ મહેન્દ્રસ્ય સંનિધૌ ત્વં નમોઽસ્તુ તે ॥ ૪૨
દેવદૂત ઉવાચ ।
ઇત્યુક્તોઽહં ગતો ભદ્રે શક્રસ્યાગ્રે નિવેદિતુમ ।
યથાવૃત્તં નિવેદ્યાથ મહદાશ્ચર્યતાં ગતઃ ॥ ૪૩
પુનઃ પ્રાહ મહેન્દ્રો માં શ્લક્ષ્ણં મધુરયા ગિરા ॥
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
દૂત ગચ્છ પુનસ્તત્ર તં રાજાનં નયાશ્રમમ્ ॥ ૪૪
વાલ્મીકેર્જ્ઞાતતત્ત્વસ્ય સ્વબોધાર્થં વિરાગિણમ્।
સંદેશં મમ વાલ્મીકેર્મહર્ષેસ્ત્વં નિવેદય ॥૪૫
મહર્ષે ત્વં વિનીતાય રાજ્ઞેઽસ્મૈ વીતરાગિણે।
નસ્વર્ગમિચ્છતે તત્ત્વં પ્રબોધય મહામુને ॥૪૬
તેન સંસારદુઃખાર્તો મોક્ષમેષ્યતિ ચ ક્રમાત્ ।
ઇત્યુક્ત્વા દેવરાજેન પ્રેષિતોઽહં તદન્તિકે ॥૪૭
મયાગત્ય પુનસ્તત્ર રાજા વલ્મીકજન્મને ।
નિવેદિતો મહેન્દ્રસ્ય રાજ્ઞા મોક્ષસ્ય સાધનમ્ ॥૪૮
તતો વલ્મીકજન્માસૌ રાજાનં સમપૃચ્છત ॥
અનામયમતિપ્રીત્યા કુશલપ્રશ્નવાર્તયા ॥૪૯
રાજોવાચ ।
ભગવન્ધર્મતત્ત્વજ્ઞ જ્ઞાતજ્ઞેય વિદાંવર ।
કૃતાર્થોઽહં ભવદ્દૃષ્ટ્યા તદેવ કુશલં મમ ॥ ૫૦
ભગવન્પ્રષ્ટુમિચ્છામિ તદવિઘ્નેન મે વદ ॥
સંસારબન્ધદુઃખાર્તેઃ કથં મુઞ્ચામિ તદ્વદ ॥૫૧
વાલ્મીકિરુવાચ ।
શ્રૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ રામાયણમખણ્ડિતમ્ ।
શ્રુત્વાવધાર્ય યત્નેન જીવન્મુક્તો ભવિષ્યસિ ॥૫૨
વસિષ્ઠરામસંવાદં મોક્ષોપાયકથાં શુભામ ।
જ્ઞાતસ્વભાવો રાજેન્દ્ર વદામિ શ્રૂયતાં બુધ ॥ ૫૩
રાજોવાચ ।
કો રામઃ કીદૃશઃ કસ્ય બદ્ધો વા મુક્ત એવ વા ।
એતન્મે નિશ્ચિતં બ્રૂહિ જ્ઞાનં તત્ત્વવિદાં વર

વાલ્મીકિરુવાચ ।
શાપવ્યાજવશાદેવ રાજવેષધરો હરિઃ ।
આહૃતાજ્ઞાનસંપન્નઃ કિંચિજ્જ્ઞોઽસૌ ભવત્પ્રભુઃ ॥ ૫૫
રાજોવાચ ।
ચિદાનન્દસ્વરૂપે હિ રામે ચૈતન્યવિગ્રહે।
શાપસ્ય કારણં બ્રૂહિ કઃ શપ્તા ચેતિ મે વદ ॥ ૫૬
વાલ્મીકિરુવાચ ।
સનત્કુમારો નિષ્કામ અવસદ્બ્રહ્મસદ્મનિ ।
વૈકુણ્ઠાદાગતો વિષ્ણુસ્ત્રૈલોક્યાધિપતિઃ પ્રભુઃ ॥ ૫૭
બ્રહ્મણા પૂજિતસ્તત્ર સલ્યલોકનિવાસિભિઃ ।
વિના કુમારં તં દૃષ્ટ્રા હ્યુવાચ પ્રભુરીશ્વરઃ ॥ ૫૮
સનત્કુમાર સ્તબ્ધોઽસિ નિષ્કામો ગર્વચેષ્ટયા ।
અતસ્ત્વં ભવ કામાર્તઃ શરજન્મેતિ નામતઃ ॥ ૫૯
તેનાપિ શાપિતો વિષ્ણુઃ સર્વજ્ઞત્વં તવાસ્તિ યત્ ॥
કિંચિત્કાલં હિ તત્ત્યક્ત્વા ત્વમજ્ઞાની ભવિષ્યસિ॥૬૦
ભૃગુર્ભાર્યાં હતાં દૃષ્ટ્રા હ્યુવાચ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥
વિષ્ણો તવાપિ ભાર્યાયા વિયોગો હિ ભવિષ્યતિ ૬૧
વૃન્દયા શાપિતો વિષ્ણુશ્છલનં યત્ત્વયા કૃતમ્ ।
અતસ્ત્વં સ્ત્રીવિયોગં તુ વચનાન્મમ યાસ્યસિ ॥ ૬૨
ભાર્યા હિ દેવદત્તસ્ય પયોષ્ણીતીરસઁસ્થિતા ।
નૃસિંહવેષધૃગ્વિષ્ણું દૃષ્ટ્વા પઞ્ચત્વમાગતા ॥ ૬૩
તેન શપ્તો હિ નૃહરિર્દુઃખાર્તઃ સ્ત્રીવિયોગતઃ ॥
તવાપિ ભાર્યયા સાર્ધં વિયોગો હિ ભવિષ્યતિ ॥ ૬૪
ભૃગુણૈવં કુમારેણ શાપિતો દેવશર્મણા ।
વૃન્દયા શાપિતો વિષ્ણુસ્તેન માનુષ્યતાં ગતઃ

એતત્તે કથિતં સર્વે શાપવ્યાજસ્ય કારણમ્ ॥
ઇદાનીં વચ્મિ તત્સર્વે સાવધાનમતિઃ શૃણુ ॥ ૬૬
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્વાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દેવદૂતોક્તે મોક્ષોપાયે દ્વત્રિંશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં વૈરાગ્યપ્રકરણે સૂત્રપાતનકો નામ પ્રથમઃ સર્ગઃ

ટીકાકારસ્ય કથનમ્
શ્રીમહાગણપતિચરણારવિન્દાભ્યાં નમઃ ।
ૐ નમો બ્રહ્મણે બ્રહ્મવિદ્ભ્યો બ્રહ્મવિદ્યાસંપ્રદાયકર્તૃભ્યો
વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રવ્યાસવાલ્મીકિશુકાદિભ્યઃ શ્રીણમભદ્રાય ચ ।
અજમજરમનાદ્યનન્તમન્તર્નિજસુખબોધસદદ્વિતીયપૂર્ણમ્ ।
શિવમખિલહૃદિ સ્ફુરત્સ્વમાયાવિકસિતવિશ્વવિલાસમાનતાઃ સ્મઃ ૧
સ્મૃતિફલિતસમસ્તાભીષ્ટમુદ્યદ્દિનેશ-
પ્રતિભટનિજશોભાશાન્તવિઘ્નાન્ધકારમ્ ।
કમપિ શિવભવાન્યોરઙ્કસૌભાગ્યમન્તઃ
સુરમણિમવલમ્બે ચારુ લમ્બોદરાખ્યમ્

મુગ્ધસ્મિતાઞ્ચિતમનોજ્ઞમુખેન્દુબિમ્બં
સ્નિગ્ધામૃતપ્રતિમચારુકૃપાકટાક્ષમ્ ।
અગ્રેસરૈરનુસૃતં મુનિભિર્મુનીનાં
ન્યગ્રોધમૂલવસતિં ગુરુમાશ્રયામઃ

ત્રિભુવનાવનકૃત્યકૃતોદયઃ સદભયામલબોધસુખાદ્વયઃ ।
સુજનહૃદ્ગિરિગહ્વરકેસરી શરણમસ્તુ સદા નરકેસરી

દક્ષે વરાક્ષવલયાવભયં ચ વામે
યા પુસ્તકં ચ દધતી વિધિનેત્રપેયા ।
સા શારદાબ્જનયના શરદિન્દુશોભા
ભાસા સ્વયા હરતુ મે હૃદયાન્ધકારમ્

યે નેત્રાણિ હરસ્ય યૈર્જગદિદં પ્રદ્યોતિતં ચેષ્ટતે
યત્રૈવાયતતે શ્રુતિસ્મૃતિનુતો ધર્મઃ સશર્મોદયઃ ।
યે કાલં કલયન્તિ યે ચ પરમસ્વજ્યોતિરાત્મોપમા-
સ્તેસૂર્યેન્દ્વનલા ભવન્તુ હૃદિ મે બોધાબ્જિનીભાનવઃ

વક્ત્રેન્દુભિર્દિક્ષુ તમો હરદ્ભિર્વેદાર્થસારામૃતમુદ્ગિરન્તમ્ ।
વાણીભુજાશ્લિષ્ટમમીષ્ટસિદ્ધ્યૈ તં બ્રહ્મવિદ્યાદિગુરું પ્રપદ્યે

યદ્વાક્યામૃતપાયિનાં પ્રતિપદં સત્યં સુધા નીરસા
યદ્વાક્યાર્થવિચારણાદભિમતઃ સ્વર્ગોઽપિ કારાગૃહમ્ ।
યદ્વાણીવિશદાત્મપૂર્ણમનસાં તુચ્છં જગત્તૂલવ-
ત્તસ્મૈ શ્રીગુરવે વસિષ્ઠમુનયે નિત્યં નમસ્કુર્મહે

યસ્યાર્ષં પ્રથિતા જગત્ત્રયહિતા સા વેદમાતા પરા
યશ્ચક્રે તપસા વશે સુરગણાનન્યત્સિસૃક્ષુર્જગત્ ।
તં બોધામ્બુનિધિં તપસ્વિમુકુટાલંકારચિન્તામણિં
વિશ્વામિત્રમુનિં શરણ્યમનઘં ભૂયો નમસ્યામ્યહમ્

શ્રુત્યા બ્રહ્મૈવ રામઃ પ્રકટિતમહિમા યેન તસ્મૈ વસિષ્ઠો
યઃ સીતાં બ્રહ્મવિદ્યામિવ સદસિ પુનઃ સત્યશુદ્ધાં કિલાદાત્ ।
યદ્વાણી મોહમૂલં શમયતિ જગદાનન્દસંદોહદોગ્ધ્રી
તસ્મૈ વાલ્મીકયે શ્રીગુરુતમગુરવે ભૂરિભાવૈર્નતાઃ સ્મઃ

પૂર્ણાનન્દસ્વભાવઃ સ્વજનહિતકૃતે માયયોપાત્તકાયઃ
કારુણ્યાદુદ્દિધીર્ષુર્જનમનવરતં મોહપઙ્કે નિમગ્નમ્ ।
આવિશ્યાન્તર્વસિષ્ઠં બહિરપિ કલયઞ્શિષ્યભાવં વિતેને
યઃ સંવાદેન શાસ્ત્રામૃતજલધિમમું રામચન્દ્રં પ્રપદ્યે

વિદ્યાભિઃ સહ વિશ્રુતા શ્રિતવતી યેષાં મુખં ભારતી
સત્ત્વોત્કર્ષસમાધિભિ સ્થિરમહો તદ્બ્રહ્મ યેષાં હૃદિ ।
પાદામ્ભોરુહમાશ્રિતાશ્ચ સતતં તીર્થૈઃ સમં સંપદઃ
શ્રીસર્વજ્ઞસરસ્વતીતિવિદિતાઞ્શ્રીમદ્ગુરૂંસ્તાન્ભજે

શ્રીઃ સંશ્રિતૈવ ચરણૌ હૃદયં ચ રામ-
શ્ચન્દ્રો મુખં ગુણભરેણ સરસ્વતી ચ ।
યેષામતસ્તદભિધાઙ્કિતનામધેયાન્
શ્રીમદ્ગુરૂન્ગુરુતરાન્પ્રણતોઽસ્મિ નિત્યમ્

તાપધ્વસ્તિવ્યાપૃતકારુણ્યકટાક્ષાન્
વ્યાખ્યાવાણીનિર્વૃતસર્વાગ્નિશરણ્યાન્ ।
શ્રીમદ્રામાનન્દમુનીનદ્ભુતચર્યા-
નાર્યાન્નિત્યં દેશિકવર્યાન્પ્રણતોઽસ્મિ

વિશ્વેશોઽપિ હરિઃ શરણ્યચરણો યાન્માનયન્સૌહૃદા-
ચ્છાન્તાન્નિત્યમનુવ્રજામિ રજસા પૂયેય ચેત્યબ્રવીત્ ।
યત્પૂજાં વિદધે શ્રુતિર્મતિમતાં સર્વેષ્ટસિદ્ધ્યૈ સદા
જીવન્મુક્તસુખાત્મપૂર્ણમનસસ્તાન્બ્રહ્મનિષ્ઠાન્ભજે

કૃતિભિરસુકરાઃ ક્વ પ્રબન્ધાઃ ક્વ ચ વત બાલિશબુદ્ધિરેપ જન્તુ. ।
તદપિ વિરચનેઽત્ર સદ્ગુરૂણા સદયનિરીક્ષણમેવ મેઽવલમ્બ ૧૬
અશેષવિદ્યામ્બુવિપારગાણામપાસ્તરાગાદિમનોમલાનામ્
કૃપાનિધીનાં કૃતિના મમાસ્મિન્સતાં પદાબ્જસ્મરણં સહાય.

યત્કૃપાલેશમાત્રેણ તીર્ણોઽસ્મિ ભવસાગરમ્ ।
શ્રીમદ્ગઙ્ગાધરેન્દ્રાખ્યન્શ્રીગુરૂંસ્તાન્સદા ભજે

આનન્દબોધયતિના શ્રીમદ્ગુરુવચોમૃતૈઃ ।
વાસિષ્ઠાર્થપ્રકાશોઽયં યથામતિ વિતન્યતે

પ્રશંસન્તુ સ્વૈરં મતિભિરથ નિન્દન્તુ સુધિયઃ
પ્રવૃત્તિર્મે યસ્માન્ન ભવતિ જનારાધનકૃતે ।
અનેન વ્યાજેનામૃતરસવસિષ્ઠોક્તિભરિતે
વિહર્તું વાઞ્છામિ પ્રતિદિવસમાનન્દજલધૌ

યથામતિ બુભુત્સુભ્યઃ સાહાય્યં સકટેષ્વિવ ।
દુરૂહશ્લોકભાવેષુ દર્શયિષ્યે પરિશ્રમમ્

સ્થિતમેકરસે યુક્ત્યા નાનારસવિજૃમ્ભણમ્ ।
વાસિષ્ઠં રોચયત્વેતત્સુભોજ્યં લવણં યથા

અપ્યલ્પમતિદુર્વોધં સ્ફુટં વ્યાખ્યાસ્યતે પદમ્ ।
દ્વિસ્ત્રિર્વ્યાખ્યાતપૂર્વં તુ દુરૂહમપિ મોક્ષ્યતે

અનન્યર્શ્મયાખ્યાતં ગ્રન્થં મે વ્યાચિકીર્પતઃ ।