વિષ્વક્સેનસંહિતા · અધ્યાય 24

કારયેત્ ક્રમયોગેન સર્વસંપત્સુખાવહમ્ ॥
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે વિષ્વક્સેનસંહિતાયાં [પૂજાઙ્ગવિધિર્નામ] ત્રયોવિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ચતુર્વિંશો ઽધ્યાયઃ
વિષ્વક્સેનઃ---
અથ વક્ષ્યે વિશેષેણ વિષ્ણોરારાધનં મુને ।
જલગન્ધાદિસંસ્કારવિધિં ગુહ્યમનુત્તમમ્

બ્રાહ્મણાન્ વેદસંયુક્તાન્ વૈષ્ણવાન્ સુકુલોદ્ભવાન્ ।
તાન્ ક્રમેણૈવ સંસ્કૃત્ય પ્રોક્ષયિત્વા શિરોપરિ

મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રજ્ઞઃ પશ્ચાત્તેનૈવ કારયેત્ ।
ગોપુરસ્યોત્તરે કુર્યાદ્દક્ષિણે વા જલાશયમ્

યામ્યે દેવગૃહસ્યૈવ ચોત્તરે વા પ્રમાણતઃ ।
અલંકૃત્ય તુ તત્સ્થાનં પ્રણવં સતતં જપેત્

ગોમયેન્ સમાલિપ્ય પ્રોક્ષયેદ્ગન્ધવારિણા ।
દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ પ્રણવાદ્યન્તસંયુતમ્

અલંકૃત્ય ચ ગન્ધાદિ ધૂપદીપૈઃ સમન્તતઃ ।
મુક્તાદામસમાયુક્તં વિતાનૈરુપશોભિતમ્

પતાકમાલાસંયુક્તં શાલિપિષ્ટૈરલંકૃતમ્ ।
તત્સ્થાનં સાધકઃ પશ્ચાદ્દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા

સંપ્રોક્ષ્ય ધૂપયિત્વા ચ ગુગ્ગુલાગરુસંયુતમ્ ।
તસ્મિન્ મનોરમે દેશે જલભાણ્ડાદિકાન્ મુને

સ્થાપયેત્ પ્રણવેનૈવ પ્રત્યેકં તં હરિં સ્મરન્ ।
જલભાણ્ડં તથા કુમ્ભં વર્ધનીં ચ બહૂનિ ચ

સ્રગ્ધૂપપાત્રસંયુક્તં સ્થાપયેત્તુ સમાહિતઃ ।
એવમાદીનિ ચાન્યાનિ તદ્ભૂમૌ સ્થાપયેત્ ક્રમાત્

સુગન્ધં દેવપાનીયં સ્નાનાર્થં જલમેવ ચ ।
ગન્ધદ્રવ્યં તથોશીરં માઞ્જં મલયજં તથા

એવમાદીનિ ચાન્યાનિ ગન્ધદ્રવ્યાદિકાન્ મુને ।
સંગૃહ્ય વિષ્ણુગાયત્ર્યા પ્રણવાદ્યન્તસંયુતમ્

જલભાણ્ડાદિકાન્ સર્વાન્ વિષ્ણુગાયત્રિયા મુને ।
સંક્ષાલ્યાન્યાન્ સુસંપ્રોક્ષ્ય પૂરિતાન્ ગાલિતોદકૈઃ

પૂરયેત્ પ્રણવેનૈવ તાન્ પિધાય પૃથક્ પૃથક્ ।
એલાચમ્પકપુષ્પાણિ કેતકોત્પલમેવ ચ

ઉશીરમલ્લિકાજાતિપુષ્પં વકુલમેવ ચ ।
એતાન્ પુષ્પાન્ સમાદાય વિક્ષિપેત્તાન્ પૃથક્ પૃથક્

એતેષામપ્યલાભે તુ જલેષુ મુનિસત્તમ ।
યથાસંભવમાહૃત્ય નિક્ષિપેદ્ગન્ધપુષ્પકમ્

ત્રિમાત્રાત્(?)પુષ્પમુદ્ધૃત્ય પ્રણવેન વિસર્જયેત્ ।
સુસૂક્ષ્મૈઃ સુદૃઢૈર્વસ્ત્રૈર્વેષ્ટયેદસ્ત્રમન્ત્રતઃ

તતશ્ચન્દનસંયુક્તં કર્પૂરં પેષયેદ્બુધઃ ।
તથૈવ ગન્ધં માલાકાં(?)રજનીં પ્રણવૈઃ સહ

એવં સંસ્કૃત્ય મતિમાન્ સર્વાન્ દેવાનનુસ્મરન્ ।
વર્ધનીં વિષ્ણુગાયત્ર્યા સલક્ષ્મ્યાસ્મિન્ પૃથક્ પૃથક્

જલભાણ્ડાજ્જલં ગૃહ્ય પ્રણવેન તુ પૂરયેત્ ।
એવં સંપૂરયિત્વા તુ પિધાય ચ સુવસ્ત્રકૈઃ

પૂજારમ્ભે મુનિશ્રેષ્ઠ પ્રણવાદ્યન્તસંયુતમ્ ।
વિષ્ણુગાયત્રિમન્ત્રેણ ચોદ્ધરદ્વર્ધનીં બહૂન્(?)

મણ્ડપસ્યોત્તરે પાર્શ્વે સ્થાપયેત્ પ્રણવં સ્મરન્ ।
એવં દિને દિને દેવપૂજાર્થં જલમુત્તમમ્

તથૈવ ચન્દનાદીનિ કર્પૂરેણ વિમિશ્રિતમ્ ।
દૂર્વાક્ષતાઞ્જનં ચૈવ માત્રાતણ્ડુલમેવ ચ

તિલગોહેમદધ્યાજ્યં મધુપર્કોપહારકમ્ ।
સ્નાનાર્થં રજનીપિષ્ટં સતૈલામલકં તથા

એવમાદીનિ ચાન્યાનિ પૂજાદ્રવ્યાણિ સર્વશઃ ।
પ્રણવેન તુ સંસ્કૃત્ય ચાસ્ત્રમન્ત્રેણ ચોદ્ધરેત્

મુખવાસં મુનિશ્રેષ્ઠ પ્રણવં સતતં જપન્ ।
સંસ્કૃત્યાન્તે વિધાનેન ચોદ્ધરેદ્વાગ્યતઃ શુચિઃ

શઙ્ખત્રય(-તૂર્ય?)સમાયુક્તં પ્રણવેન દિને દિને ।
દેવસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે સ્થાપયેદસ્ત્રમન્ત્રતઃ

પ્રાતઃ સન્ધ્યાદિષટ્કાલે ઽપ્યેવમેવ સમાચરેત્ ।
નિત્યે નૈમિત્તિકે ઽપ્યેવં સંસ્કારો મુનિસત્તમ

સંક્ષેપેણ મયા પ્રોક્તો જલગન્ધાદિકઃ ક્રમાત્ ।
અન્યથા ચેન્મહાદોષો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

દુર્ભિક્ષં જાયતે ચૈવ ધનધાન્યક્ષયો ભવેત્ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન કારયેદ્વિધિચોદિતમ્