વિષ્ણુસ્મૃતિ · અધ્યાય 23

પક્ષિજગ્ધં ગવા ઘ્રાતમ્ અવધૂતમ્ અવક્ષુતમ્
દૂષિતં કેશકીટૈશ્ ચ મૃત્પ્રક્ષેપેણ શુધ્યતિ ॥

યાવન્ નાપૈત્ય્ અમેધ્યાક્તાદ્ ગન્ધો લેપશ્ ચ તત્કૃતઃ
તાવન્ મૃદ્વારિ દેયં સ્યાત્ સર્વાસુ દ્રવ્યશુદ્ધિષુ ॥

અજાશ્વં મુખતો મેધ્યં ન ગૌર્ ન નરજા મલાઃ
પન્થાનશ્ ચ વિશુધ્યન્તિ સોમસૂર્યાંશુમારુતૈઃ ॥

રથ્યાકર્દમતોયાનિ સ્પૃષ્ટાન્ય્ અન્ત્યશ્વવાયસૈઃ
મારુતેનૈવ શુધ્યન્તિ પક્વેષ્ટકચિતાનિ ચ ॥

પ્રાણિનામ્ અથ સર્વેષાં મૃદ્ભિર્ અદ્ભિશ્ ચ કારયેત્
અત્યન્તોપહતાનાં ચ શૌચં નિત્યમ્ અતન્દ્રિતમ્ ॥

ભૂમિષ્ઠમ્ ઉદકં પુણ્યં વૈતૃષ્ણ્યં યત્ર ગોર્ ભવેત્
અવ્યાપ્તં ચેદ્ અમેધ્યેન તદ્વદ્ એવ શિલાગતમ્ ॥

મૃતપઞ્ચનખાત્ કૂપાદ્ અત્યન્તોપહતાત્ તથા
અપઃ સમુદ્ધરેત્ સર્વાઃ શેષં વસ્ત્રેણ શોધયેત્ ॥

વહ્નિપ્રજ્વાલનં કુર્યાત્ કૂપે પક્વેષ્ટકાચિતે
પઞ્ચગવ્યં ન્યસેત્ પશ્ચાન્ નવતોયસમુદ્ભવે ॥

જલાશયેષ્વ્ અથાલ્પેષુ સ્થાવરેષુ વસુંધરે
કૂપવત્ કથિતા શુદ્ધિર્ મહત્સુ ચ ન દૂષણમ્ ॥

ત્રીણિ દેવાઃ પવિત્રાણિ બ્રાહ્મણાનામ્ અકલ્પયન્
અદૃષ્ટમ્ અદ્ભિર્ નિર્ણિક્તં યચ્ ચ વાચા પ્રશસ્યતે ॥

નિત્યં શુદ્ધઃ કારુહસ્તઃ પણ્યં યચ્ ચ પ્રસારિતમ્
બ્રાહમણાન્તરિતં ભૈક્ષ્યમ્ આકરાઃ સર્વ એવ ચ ॥

નિત્યમ્ આસ્યં શુચિ સ્ત્રીણાં શકુનિઃ ફલપાતને
પ્રસ્રવે ચ શુચિર્ વત્સઃ શ્વા મૃગગ્રહણે શુચિઃ ॥

શ્વભિર્ હતસ્ય યન્ માંસં શુચિ તત્ પરિકીર્તિતમ્
ક્રવ્યાદ્ભિશ્ ચ હતસ્યાન્યૈશ્ ચણ્ડાલાદ્યૈશ્ ચ દસ્યુભિઃ ॥

ઊર્ધ્વં નાભેર્ યાનિ ખાનિ તાનિ મેધ્યાનિ નિર્દિશેત્
યાન્ય્ અધસ્તાન્ય્ અમેધ્યાનિ દેહાચ્ ચૈવ મલાશ્ ચ્યુતાઃ ॥

મક્ષિકા વિપ્રુષશ્ છાયા ગૌર્ ગજાશ્વમરીચયઃ
રજો ભૂર્ વાયુર્ અગ્નિશ્ ચ માર્જારશ્ ચ સદા શુચિઃ ॥

નોચ્છિષ્ટં કુર્વતે મુખ્યા વિપ્રુષો ઽઙ્ગે ન યાન્તિ યાઃ
ન શ્મશ્રૂણિ ગતાન્ય્ આસ્યં ન દન્તાન્તરવેષ્ટિતમ્ ॥

સ્પૃશન્તિ બિન્દવઃ પાદૌ ય આચામયતઃ પરાન્
ભૌમિકૈસ્ તે સમા જ્ઞેયા ન તૈર્ અપ્રયતો ભવેત્ ॥

ઉચ્છિષ્ટેન તુ સંસ્પૃષ્ટો દ્રવ્યહસ્તઃ કથંચન
અનિધાયૈવ તદ્ દ્રવ્યમ્ આચાન્તઃ શુચિતામ્ ઇયાત્ ॥

માર્જનોપાઞ્જનૈર્ વેશ્મ પ્રોક્ષણેનૈવ પુસ્તકમ્
સંમાર્જનેનાઞ્જનેન સેકેનોલ્લેખનેન ચ ॥

દાહેન ચ ભુવઃ શુદ્ધિર્ વાસેનાપ્ય્ અથ વા ગવામ્
ગાવઃ પવિત્રમઙ્ગલ્યં ગોષુ લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

ગાવો વિતન્વતે ય્જ્ઞં ગાવઃ સર્વાઘસૂદનાઃ
ગોમૂત્રં ગોમયં સર્પિઃ ક્ષીરં દધિ ચ રોચના ॥

ષડઙ્ગમ્ એતત્ પરમં મઙ્ગલ્યં પરમં ગવામ્
શૃઙ્ગોદકં ગવાં પુણ્યં સર્વાઘવિનિષૂદનમ્ ॥

ગવામ્ કણ્ડૂયનં ચૈવ સર્વકલ્મષનાશનમ્
ગવાં ગ્રાસપ્રદાનેન સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥

ગવાં હિ તીર્થે વસતીહ ગઙ્ગા પુષ્ટિસ્ તથાસાં રજસિ પ્રવૃદ્ધા
લક્ષ્મીઃ કરીષે પ્રણતૌ ચ ધર્મસ્ તાસાં પ્રણામં સતતં ચ કુર્યાત્ ॥