વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 5.35

ભૂય એવાહમ્ ઇચ્છામિ બલભદ્રસ્ય ધીમતઃ
શ્રોતું પરાક્રમં બ્રહ્મન્ તન્ મમાખ્યાતુમ્ અર્હસિ ॥

યમુનાકર્ષણાદીનિ શ્રુતાનિ ભગવન્ મયા
તત્ કથ્યતાં મહાભાગ યદ્ અન્યત્ કૃતવાન્ બલઃ ॥

મૈત્રેય શ્રૂયતાં કર્મ યદ્ રામેણાભવત્ કૃતમ્
અનન્તેનાપ્રમેયેન શેષેણ ધરણીભૃતા ॥

દુર્યોધનસ્ય તનયાં સ્વયંવરકૃતક્ષણામ્
બલાદ્ આદત્તવાન્ વીરઃ સામ્બો જામ્બવતીસુતઃ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધા મહાવીર્યાઃ કર્ણદુર્યોધનાદયઃ
ભીષ્મદ્રોણાદયશ્ ચૈનં બબન્ધુર્ યુધિ નિર્જિતમ્ ॥

તચ્ છ્રુત્વા યાદવાઃ સર્વે ક્રોધં દુર્યોધનાદિષુ
મૈત્રેય ચક્રુશ્ ચક્રુશ્ ચ તાન્ નિહન્તું મહોદ્યમમ્ ॥

તાન્ નિવાર્ય બલઃ પ્રાહ મદલોલકલાક્ષરમ્
મોક્ષ્યન્તિ તે મદ્વચનાદ્ યાસ્યામ્ય્ એકો હિ કૌરવાન્ ॥

બલદેવસ્ તતો ગત્વા નગરં નાગસાહ્વયમ્
બાહ્યોપવનમધ્યે ઽભૂન્ ન વિવેશ ચ તત્ પુરમ્ ॥

બલમ્ આગતમ્ આજ્ઞાય ભૂપા દુર્યોધનાદયઃ
ગામ્ અર્ઘ્યમ્ ઉદકં ચૈવ રામાય પ્રત્યવેદયન્ ॥

ગૃહીત્વા વિધિવત્ સર્વં તતસ્ તાન્ આહ કૌરવાન્
આજ્ઞાપયત્ય્ ઉગ્રસેનઃ સામ્બમ્ આશુ વિમુઞ્ચત ॥

તતસ્ તે તદ્વચઃ શ્રુત્વા ભીષ્મદ્રોણાદયો દ્વિજ
કર્ણદુર્યોધનાદ્યાશ્ ચ ચુક્રુધુર્ દ્વિજસત્તમ ॥

ઊચુશ્ ચ કુપિતાઃ સર્વે બાહ્લિકાદ્યાશ્ ચ કૌરવાઃ
અરાજ્યાર્હં યદોર્ વંશમ્ અવેક્ષ્ય મુસલાયુધમ્ ॥

ભો ભોઃ કિમ્ એતદ્ ભવતા બલભદ્રેરિતં વચઃ
આજ્ઞાં કુરુકુલોત્થાનાં યાદવઃ કઃ પ્રદાસ્યતિ ॥

ઉગ્રસેનો ઽપિ યદ્ય્ આજ્ઞાં કૌરવાણાં પ્રદાસ્યતિ
તદ્ અલં પાણ્ડુરૈશ્ છત્રૈર્ નૃપયોગ્યૈર્ વિડમ્બિતૈઃ ॥

તદ્ ગચ્છ બલ મા વા ત્વં સામ્બમ્ અન્યાયચેષ્ટિતમ્
વિમોક્ષ્યામો ન ભવતો નોગ્રસેનસ્ય શાસનાત્ ॥

પ્રણતિર્ યા કૃતાસ્માકં માન્યાનાં કુકુરાન્ધકૈઃ
નનામ સા કૃતા કેયમ્ આજ્ઞા સ્વામિનિ ભૃત્યતઃ ॥

ગર્વમ્ આરોપિતા યૂયં સમાનાસનભોજનૈઃ
કો દોષો ભવતાં નીતિર્ યત્ પ્રીત્યા નાવલોકિતા ॥

અસ્માભિર્ અર્ઘો ભવતો યો ઽયં બલ નિવેદિતઃ
પ્રેમ્ણૈતન્ નૈતદ્ અસ્માકં કુલાદ્ યુષ્મત્કુલોચિતમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા કુરવઃ સર્વે ન મુઞ્ચામો હરેઃ સુતમ્
કૃતૈકનિશ્ચયાસ્ તૂર્ણં વિવિશુર્ ગજસાહ્વયમ્ ॥

મત્તઃ કોપેન ચાઘૂર્ણસ્ તતો ઽધિક્ષેપજન્મના
ઉત્થાય પાર્ષ્ણ્યા વસુધાં જઘાન સ હલાયુધઃ ॥

તતો વિદારિતા પૃથ્વી પાર્ષ્ણિઘાતાન્ મહાત્મનઃ
આસ્ફોટયામ્ આસ તદા દિશઃ શબ્દેન પૂરયન્ ॥

ઉવાચ ચાતિતામ્રાક્ષો ભૃકુટીકુટિલાનનઃ ॥

અહો મદાવલેપો ઽયમ્ અસારાણાં દુરાત્મનામ્
કૌરવાણામ્ આધિપત્યમ્ અસ્માકં કિલ કાલજમ્
ઉગ્રસેનસ્ય યેનાજ્ઞાં મન્યન્તે ઽદ્યાપિ લઙ્ઘનમ્ ॥

આજ્ઞાં પ્રતીચ્છેદ્ ધર્મેણ સહ દેવૈઃ શચીપતિઃ ॥

મારુતસ્ય મતે સ્થિત્વા તુષ્ટે રાજ્ઞાં સભાં દદૌ ॥

સમધ્યાસ્તે સુધર્માં તામ્ ઉગ્રસેનઃ શચીપતેઃ ॥

ઉગ્રસેનઃ સમધ્યાસ્તે સુધર્માં ન શચીપતિઃ ॥

ધિઙ્ મનુષ્યશતોચ્છિષ્ટે તુષ્ટિર્ એષાં નૃપાસને
પારિજાતતરોઃ પુષ્પ મઞ્જરીર્ વનિતાજનઃ
બિભર્તિ યસ્ય ભૃત્યાનાં સો ઽપ્ય્ એષાં ન મહીપતિઃ ॥

સમસ્તભૂભૃતાં નાથ ઉગ્રસેનઃ સ તિષ્ઠતુ
અદ્ય નિષ્કૌરવામ્ ઉર્વીં કૃત્વા યાસ્યામિ તત્પુરીમ્ ॥

કર્ણં દુર્યોધનં દ્રોણમ્ અદ્ય ભીષ્મં સબાહ્લિકમ્
દુઃશાસનાદીન્ ભૂરિં ચ ભૂરિશ્રવસમ્ એવ ચ ॥

સોમદત્તં શલં ભીમમ્ અર્જુનં સયુધિષ્ઠિરમ્
યમજૌ કૌરવાંશ્ ચાન્યાન્ હત્વા સાશ્વરથદ્વિપાન્ ॥

વીરમ્ આદાય તં સામ્બં સપત્નીકં તતઃ પુરીમ્
દ્વારકામ્ ઉગ્રસેનાદીન્ ગત્વા દ્રક્ષ્યામિ બાન્ધવાન્ ॥

અથવા કૌરવાધાનીં સમસ્તૈઃ કુરુભિઃ સહ ॥

ભારાવતરણે શીઘ્રં દેવરાજેન ચોદિતઃ ॥

ભાગીરથ્યાં ક્ષિપામ્ય્ આશુ નગરં નાગસાહ્વયમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મદરક્તાક્ષઃ કર્ષણાધોમુખં હલમ્
પ્રાકારવપ્રે વિન્યસ્ય ચકર્ષ મુસલાયુધઃ ॥

આઘૂર્ણિતં તત્ સહસા તતો વૈ હસ્તિનાપુરમ્
દૃષ્ટ્વા સંક્ષુબ્ધહૃદયાશ્ ચુક્રુશુઃ સર્વકૌરવાઃ ॥

રામ રામ મહાબાહો ક્ષમ્યતાં ક્ષમ્યતાં ત્વયા
ઉપસંહ્રિયતાં કોપઃ પ્રસીદ મુસલાયુધ ॥

એષ સામ્બઃ સપત્નીકસ્ તવ નિર્યાતિતો બલ
અવિજ્ઞાતપ્રભાવાણાં ક્ષમ્યતામ્ અપરાધિનામ્ ॥

તતો નિર્યાતયામ્ આસુઃ સામ્બં પત્ન્યા સમન્વિતમ્
નિષ્ક્રમ્ય સ્વપુરાત્ તૂર્ણં કૌરવા મુનિપુંગવ ॥

ભીષ્મદ્રોણકૃપાદીનાં પ્રણમ્ય વદતાં પ્રિયમ્
ક્ષાન્તમ્ એવ મયેત્ય્ આહ બલો બલવતાં વરઃ ॥

અદ્યાપ્ય્ આઘૂર્ણિતાકારં લક્ષ્યતે તત્ પુરં દ્વિજ
એષ પ્રભાવો રામસ્ય બલશૌર્યોપલક્ષણઃ ॥

તતસ્ તુ કૌરવાઃ સામ્બં સંપૂજ્ય હલિના સહ
પ્રેષયામ્ આસુર્ ઉદ્વાહ ધનભાર્યાસમન્વિતમ્ ॥