વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 5.29

દ્વારવત્યાં તતઃ શૌરિં શક્રસ્ ત્રિભુવનેશ્વરઃ
આજગામાથ મૈત્રેય મત્તૈરાવતપૃષ્ઠગઃ ॥

પ્રવિશ્ય દ્વારકાં સો ઽથ સમેત્ય હરિણા તતઃ
કથયામ્ આસ દૈત્યસ્ય નરકસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ ॥

ત્વયા નાથેન દેવાનાં મનુષ્યત્વે ઽપિ તિષ્ઠતા
પ્રશમં સર્વદુઃખાનિ નીતાનિ મધુસૂદન ॥

તપસ્વિજનનાશાય સો ઽરિષ્ટો ધેનુકસ્ તથા
પ્રવૃત્તો યસ્ તથા કેશી તે સર્વે નિહતાસ્ ત્વયા ॥

કંસઃ કુવલયાપીડઃ પૂતના બાલઘાતિની
નાશં નીતાસ્ ત્વયા સર્વે યે ઽન્યે જગદુપદ્રવાઃ ॥

યુષ્મદ્દોર્દણ્ડસદ્બુદ્ધિ પરિત્રાતે જગત્ત્રયે
યજ્વિયજ્ઞાંશસંપ્રાપ્ત્યા તૃપ્તિં યાન્તિ દિવૌકસઃ ॥

સો ઽહં સામ્પ્રતમ્ આયાતો યન્નિમિત્તં જનાર્દન
તચ્ છ્રુત્વા તત્પ્રતીકાર પ્રયત્નં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥

ભૌમો ઽયં નરકો નામ પ્રાગ્જ્યોતિષપુરેશ્વરઃ
કરોતિ સર્વભૂતાનામ્ ઉપઘાતમ્ અરિંદમ ॥

દેવસિદ્ધાસુરાદીનાં નૃપાણાં ચ જનાર્દન
હૃત્વા હિ સો ઽસુરઃ કન્યા રુરોધ નિજમન્દિરે ॥

છત્રં યત્ સલિલસ્રાવિ તજ્ જહાર પ્રચેતસઃ
મન્દરસ્ય તથા શૃઙ્ગં હૃતવાન્ મણિપર્વતમ્ ॥

અમૃતસ્રાવિણી દિવ્યે મન્માતુઃ કૃષ્ણ કુણ્ડલે
જહાર સો ઽસુરો ઽદિત્યા વાઞ્છત્ય્ ઐરાવતં ગજમ્ ॥

દુર્નીતમ્ એતદ્ ગોવિન્દ મયા તસ્ય તવોદિતમ્
યદ્ અત્ર પ્રતિકર્તવ્યં તત્ સ્વયં પરિમૃશ્યતામ્ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા સ્મિતં કૃત્વા ભગવાન્ દેવકીસુતઃ
ગૃહીત્વા વાસવં હસ્તે સમુત્તસ્થૌ વરાસનાત્ ॥

ચિન્તયામ્ આસ ચ વિભુર્ મનસા પન્નગાશનમ્ ॥

સંચિન્તિતમ્ ઉપારુહ્ય ગરુડં ગગનેચરમ્
સત્યભામાં સમારોપ્ય યયૌ પ્રાગ્જ્યોતિષં પુરમ્ ॥

આરુહ્યૈરાવતં નાગં શક્રો ઽપિ ત્રિદિશાલયમ્
તતો જગામ મૈત્રેય પશ્યતાં દ્વારકૌકસામ્ ॥

પ્રાગ્જ્યોતિષપુરસ્યાસીત્ સમન્તાચ્ છતયોજનમ્
આચિતા મૌરવૈઃ પાશૈઃ ક્ષુરાન્તૈર્ ભૂર્ દ્વિજોત્તમ ॥

તાંશ્ ચિચ્છેદ હરિઃ પાશાન્ ક્ષિપ્ત્વા ચક્રં સુદર્શનમ્
તતો મુરુઃ સમુત્તસ્થૌ તં જઘાન ચ કેશવઃ ॥

મુરોસ્ તુ તનયાન્ સપ્ત સહસ્રાંસ્ તાંસ્ તતો હરિઃ
ચક્રધારાગ્નિનિર્દગ્ધાંશ્ ચકાર શલભાન્ ઇવ ॥

હત્વા મુરું હયગ્રીવં તથા પઞ્ચજનં દ્વિજ
પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં ધીમાંસ્ ત્વરાવાન્ સમુપાદ્રવત્ ॥

નરકેણાસ્ય તત્રાભૂન્ મહાસૈન્યેન સંયુગઃ
કૃષ્ણસ્ય યત્ર ગોવિન્દો જઘ્ને દૈત્યાન્ સહસ્રશઃ ॥

શસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષં મુઞ્ચન્તં તં ભૌમં નરકં બલી
ક્ષિપ્ત્વા ચક્રં દ્વિધા ચક્રે ચક્રી દૈતેયચક્રહા ॥

હતે તુ નરકે ભૂમિર્ ગૃહીત્વાદિતિકુણ્ડલે
ઉપતસ્થે જગન્નાથં વાક્યં ચેદમ્ અથાબ્રવીત્ ॥

યદાહમ્ ઉદ્ધૃતા નાથ ત્વયા સૂકરમૂર્તિના
ત્વત્સ્પર્શસંભવઃ પુત્રસ્ તદાયં મય્ય્ અજાયત ॥

સો ઽયં ત્વયૈવ દત્તો મે ત્વયૈવ વિનિપાતિતઃ
ગૃહાણ કુણ્ડલે ચેમે પાલયાસ્ય ચ સંતતિમ્ ॥

ભારાવતરણાર્થાય મમૈવ ભગવાન્ ઇમમ્
અંશેન લોકમ્ આયાતઃ પ્રસાદસુમુખઃ પ્રભો ॥

ત્વં કર્તા ચ વિકર્તા ચ સંહર્તા પ્રભવો ઽપ્યયઃ
જગતાં ત્વં જગદ્રૂપઃ સ્તૂયતે ઽચ્યુત કિં તવ ॥

વ્યાપી વ્યાપ્યઃ ક્રિયા કર્તા કાર્યં ચ ભગવાન્ યદા
સર્વભૂતાત્મભૂતસ્ય સ્તૂયતે તવ કિં તદા ॥

પરમાત્મા ત્વમ્ આત્મા ચ ભૂતાત્મા ચાવ્યયો ભવાન્
યદા તદા સ્તુતિર્ નાસ્તિ કિમર્થા તે પ્રવર્તતે ॥

પ્રસીદ સર્વભૂતાત્મન્ નરકેણ કૃતં હિ યત્
તત્ ક્ષમ્યતામ્ અદોષાય ત્વત્સુતઃ સ નિપાતિતઃ ॥

તથેતિ ચોક્ત્વા ધરણીં ભગવાન્ ભૂતભાવનઃ
રત્નાનિ નરકાવાસાજ્ જગ્રાહ મુનિસત્તમ ॥

કન્યાપુરે સ કન્યાનાં ષોડશાતુલવિક્રમઃ
શતાધિકાનિ દદૃશે સહસ્રાણિ મહામુને ॥

ચતુર્દંષ્ટ્રાન્ ગજાંશ્ ચોગ્રાન્ ષટ્સહસ્રાન્ સ દૃષ્ટવાન્
કામ્બોજાનાં તથાશ્વાનાં નિયુતાન્ય્ એકવિંશતિમ્ ॥

કન્યાસ્ તાશ્ ચ તથા નાગાંસ્ તાંશ્ ચાશ્વાન્ દ્વારકાં પુરીમ્
પ્રેષયામ્ આસ ગોવિન્દઃ સદ્યો નરકકિંકરૈઃ ॥

દદૃશે વારુણં છત્રં તથૈવ મણિપર્વતમ્
આરોપયામ્ આસ હરિર્ ગરુડે પતગેશ્વરે ॥

આરુહ્ય ચ સ્વયં કૃષ્ણઃ સત્યભામાસહાયવાન્
અદિત્યાઃ કુણ્ડલે દાતું જગામ ત્રિદિવાલયમ્ ॥