વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 4.24

યદા ચન્દ્રશ્ ચ સૂર્યશ્ ચ યદા તિષ્યબૃહસ્પતી
એકરાશૌ સમેષ્યન્તિ ભવિષ્યતિ તદા કૃતમ્ ॥

અતીતા વર્તમાનાશ્ ચ તથૈવાનાગતાશ્ ચ યે
એતે વંશેષુ ભૂપાલાઃ કથિતા મુનિસત્તમ ॥

યાવત્ પરીક્ષિતો જન્મ યાવન્ નન્દાભિષેચનમ્
એતદ્ વર્ષસહસ્રં તુ જ્ઞેયં પઞ્ચદશોત્તરમ્ ॥

સપ્તર્ષીણાં તુ યૌ પૂર્વૌ દૃશ્યેતે ઉદિતૌ દિવિ
તયોસ્ તુ મધ્યે નક્ષત્રં દૃશ્યતે યત્ સમં નિશિ
તેન સપ્તર્ષયો યુક્તાસ્ તિષ્ઠન્ત્ય્ અબ્દશતં નૃણામ્ ॥

તે તુ પારીક્ષિતે કાલે મઘાસ્વ્ આસન્ દ્વિજોત્તમ
તદા પ્રવૃત્તશ્ ચ કલિર્ દ્વાદશાબ્દશતાત્મકઃ ॥

યદૈવ ભગવદ્વિષ્ણોર્ અંશો યાતો દિવં દ્વિજ
વસુદેવકુલોદ્ભૂતસ્ તદૈવાત્રાગતઃ કલિઃ ॥

યાવત્ સ પાદપદ્માભ્યાં પસ્પર્શેમાં વસુંધરામ્
તાવત્ પૃથ્વીપરિષ્વઙ્ગે સમર્થો નાભવત્ કલિઃ ॥

ગતે સનાતનસ્યાંશે વિષ્ણોસ્ તત્ર ભુવો દિવમ્
તત્યાજ સાનુજો રાજ્યં ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

વિપરીતાનિ દૃષ્ટ્વા ચ નિમિત્તાનિ સ પાણ્ડવઃ
યાતે કૃષ્ણે ચકારાથ સો ઽભિષેકં પરીક્ષિતઃ ॥

પ્રયાસ્યન્તિ યદા ચૈતે પૂર્વાષાઢાં મહર્ષયઃ
તદા નન્દાત્ પ્રભૃત્ય્ એષ કલિર્ વૃદ્ધિં ગમિષ્યતિ ॥

યસ્મિન્ કૃષ્ણો દિવં યાતસ્ તસ્મિન્ન્ એવ તદાહનિ
પ્રતિપન્નં કલિયુગં તસ્ય સંખ્યાં નિબોધ મે ॥

ત્રીણિ લક્ષાણિ વર્ષાણાં દ્વિજ માનુષસંખ્યયા
ષષ્ટિં ચૈવ સહસ્રાણિ ભવિષ્યત્ય્ એષ વૈ કલિઃ ॥

શતાનિ તાનિ દિવ્યાનિ સપ્ત પઞ્ચ ચ સંખ્યયા
નિઃશેષેણ તતસ્ તસ્મિન્ ભવિષ્યતિ પુનઃ કૃતમ્ ॥

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ ચ દ્વિજસત્તમ
યુગે યુગે મહાત્માનઃ સમતીતાઃ સહસ્રશઃ ॥

બહુત્વાન્ નામધેયાનાં પરિસંખ્યા કુલે કુલે
પુનરુક્તબહુત્વાત્ તુ ન મયા પરિકીર્તિતા ॥

દેવાપિઃ પૌરવો રાજા મરુશ્ ચેક્ષ્વાકુવંશજઃ
મહાયોગબલોપેતૌ કલાપગ્રામસંશ્રયૌ ॥

કૃતે યુગ ઇહાગત્ય ક્ષત્રપ્રાવર્તકૌ હિ તૌ
ભવિષ્યતો મનોર્ વંશ બીજભૂતૌ વ્યવસ્થિતૌ ॥

એતેન ક્રમયોગેન મનુપુત્રૈર્ વસુંધરા
કૃતત્રેતાદિસંજ્ઞાનિ યુગાનિ ત્રીણિ ભુજ્યતે ॥

કલૌ તુ બીજભૂતાસ્ તે કેચિત્ તિષ્ઠન્તિ ભૂતલે
યથૈવ દેવાપિમરૂ સામ્પ્રતં સમવસ્થિતૌ ॥

એષ તૂદ્દેશતો વંશસ્ તવોક્તો ભૂભુજાં મયા
નિખિલો ગદિતું શક્યો નૈવ જન્મશતૈર્ અપિ ॥

એતે ચાન્યે ચ ભૂપાલા યૈર્ અત્ર ક્ષિતિમણ્ડલે
કૃતં મમત્વં મોહાન્ધૈર્ નિત્યે ઽનિત્યકલેવરૈઃ ॥

કથં મમેયમ્ અચલા મત્પુત્રસ્ય કથં મહી
મદ્વંશસ્યેતિ ચિન્તાર્તા જગ્મુર્ અન્તમ્ ઇમે નૃપાઃ ॥

તેભ્યઃ પૂર્વતરાશ્ ચાન્યે તેભ્યસ્ તેભ્યસ્ તથાપરે
ભવિષ્યાશ્ ચૈવ યાસ્યન્તિ તેષામ્ અન્યે ચ યે ઽધ્ય્ અનુ ॥

વિલોક્યાત્મજયોદ્યોગ યાત્રાવ્યગ્રાન્ નરાધિપાન્
પુષ્પપ્રહાસૈઃ શરદિ હસતીવ વસુંધરા ॥

મૈત્રેય પૃથિવીગીતાઃ શ્લોકાશ્ ચાત્ર નિબોધ તાન્
યાન્ આહ ધર્મધ્વજિને જનકાયાસિતો મુનિઃ ॥

કથમ્ એષ નરેન્દ્રાણાં મોહો બુદ્ધિમતામ્ અપિ
યેન ફેનસધર્માણો ઽપ્ય્ અતિવિશ્વસ્તચેતસઃ ॥

પૂર્વમ્ આત્મજયં કૃત્વા જેતુમ્ ઇચ્છન્તિ મન્ત્રિણઃ
તતો ભૃત્યાંશ્ ચ પૌરાંશ્ ચ જિગીષન્તે તથા રિપૂન્ ॥

ક્રમેણાનેન જેષ્યામો વયં પૃથ્વીં સસાગરામ્
ઇત્ય્ આસક્તધિયો મૃત્યું ન પશ્યન્ત્ય્ અવિદૂરગમ્ ॥

સમુદ્રાવરણં યાતિ મન્મણ્ડલમ્ અથો વશમ્
કિયદ્ આત્મજયાદ્ એતન્ મુક્તિર્ આત્મજયે ફલમ્ ॥

ઉત્સૃજ્ય પૂર્વજા યાતા યાં નાદાય ગતઃ પિતા
તાં મમેતિ વિમૂઢત્વાજ્ જેતુમ્ ઇચ્છન્તિ પાર્થિવાઃ ॥

મત્કૃતે પિતૃપુત્રાણાં ભ્રાતૄણાં ચાપિ વિગ્રહાઃ
જાયન્તે ઽત્યન્તમોહેન મમત્વાદૃતચેતસામ્ ॥

પૃથ્વી મમેયં સકલા મમેયં મદન્વયસ્યાપિ ચ શાશ્વતેયમ્
યો યો મૃતો હ્ય્ અત્ર બભૂવ રાજા કુબુદ્ધિર્ આસીદ્ ઇતિ તસ્ય તસ્ય ॥

દૃષ્ટ્વા મમત્વાદૃતચિત્તમ્ એકં વિહાય માં મૃત્યુપથં વ્રજન્તમ્
તસ્યાન્વયસ્થસ્ય કથં મમત્વં હૃદ્ય્ આસ્પદં મત્પ્રભવં કરોતિ ॥

પૃથ્વી મમૈષાશુ પરિત્યજૈનાં વદન્તિ યે દૂતમુખૈઃ સ્વશત્રુમ્
નરાધિપાસ્ તેષુ મમાતિહાસઃ પુનશ્ ચ મૂઢેષુ દયાભ્યુપૈતિ ॥

ઇત્ય્ એતે ધરણીગીતાઃ શ્લોકા મૈત્રેય યૈઃ શ્રુતૈઃ
મમત્વં વિલયં યાતિ તાપન્યસ્તં યથા હિમમ્ ॥

ઇત્ય્ એષ કથિતઃ સમ્યઙ્ મનોર્ વંશો મયા તવ
યત્ર સ્થિતિપ્રવૃત્તસ્ય વિષ્ણોર્ અંશાંશકા નૃપાઃ ॥

શૃણોતિ ય ઇમં ભક્ત્યા મનોર્ વંશમ્ અનુક્રમાત્
તસ્ય પાપમ્ અશેષં વૈ પ્રણશ્યત્ય્ અમલાત્મનઃ ॥

ધનધાન્યર્દ્ધિમ્ અતુલાં પ્રાપ્નોત્ય્ અવ્યાહતેન્દ્રિયઃ
શ્રુત્વૈવમ્ અખિલં વંશં પ્રશસ્તં શશિસૂર્યયોઃ
ઇક્ષ્વાકુજહ્નુમાન્ધાતૃ સગરાવિક્ષિતાન્ રઘૂન્ ॥

યયાતિનહુષાદ્યાંશ્ ચ જ્ઞાત્વા નિષ્ઠામ્ ઉપાગતાન્
મહાબલાન્ મહાવીર્યાન્ અનન્તધનસંચયાન્ ॥

કૃતાન્ કાલેન બલિના કથાશેષાન્ નરાધિપાન્ ॥

શ્રુત્વા ન પુત્રદારાદૌ ગૃહક્ષેત્રાદિકે તથા
દ્રવ્યાદૌ વા કૃતપ્રજ્ઞો મમત્વં કુરુતે નરઃ ॥

તપ્તં તપો યૈઃ પુરુષપ્રવીરૈર્ ઉદ્બાહુભિર્ વર્ષગણાન્ અનેકાન્
ઇષ્ટાશ્ ચ યજ્ઞા બલિનો ઽતિવીર્યાઃ કૃતાસ્ તુ કાલેન કથાવશેષાઃ ॥

પૃથુઃ સમસ્તાન્ પ્રચચાર લોકાન્ અવ્યાહતો યો ઽરિવિદારિચક્રઃ
સ કાલવાતાભિહતો વિનષ્ટઃ ક્ષિપ્તં યથા શાલ્મલિતૂલમ્ અગ્નૌ ॥

યઃ કાર્તવીર્યો બુભુજે સમસ્તાન્ દ્વીપાન્ સમાક્રમ્ય હતારિચક્રઃ
કથાપ્રસઙ્ગેષ્વ્ અભિધીયમાનઃ સ એવ સંકલ્પવિકલ્પહેતુઃ ॥

દશાનનાવીક્ષિતરાઘવાણામ્ ઐશ્વર્યમ્ ઉદ્ભાસિતદિઙ્મુખાનામ્
ભસ્માપિ જાતં ન કથં ક્ષણેન ભ્રૂભઙ્ગપાતેન ધિગ્ અન્તકસ્ય ॥

કથાશરીરત્વમ્ અવાપ યદ્ વૈ માન્ધાતૃનામા ભુવિ ચક્રવર્તી
શ્રુત્વાપિ તં કો હિ કરોતિ સાધુર્ મમત્વમ્ આત્મન્ય્ અપિ મન્દચેતાઃ ॥

ભગીરથાદ્યાઃ સગરઃ કકુત્સ્થો દશાનનો રાઘવલક્ષ્મણૌ ચ
યુધિષ્ઠિરાદ્યાશ્ ચ બભૂવુર્ એતે સત્યં ન મિથ્યા ક્વ નુ તે ન વિદ્મઃ ॥

યે સામ્પ્રતં યે ચ નૃપા ભવિષ્યાઃ પ્રોક્તા મયા વિપ્રવરોગ્રવીર્યાઃ
યે તે તથાન્યે ચ તથાભિધેયાઃ સર્વે ભવિષ્યન્તિ યથૈવ પૂર્વે ॥

એતદ્ વિદિત્વા ન નરેણ કાર્યં મમત્વમ્ આત્મન્ય્ અપિ પણ્ડિતેન
તિષ્ઠન્તુ તાવત્ તનયાત્મજાયાઃ ક્ષેત્રાદયો યે તુ શરીરતો ઽન્યે ॥