વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 2.9

તારામયં ભગવતઃ શિશુમારાકૃતિ પ્રભોઃ
દિવિ રૂપં હરેર્ યત્ તુ તસ્ય પુચ્છે સ્થિતો ધ્રુવઃ ॥

એષ ભ્રમન્ ભ્રામયતિ ચન્દ્રાદિત્યાદિકાન્ ગ્રહાન્
ભ્રમન્તમ્ અનુ તં યાન્તિ નક્ષત્રાણિ ચ ચક્રવત્ ॥

સૂર્યાચન્દ્રમસૌ તારા નક્ષત્રાણિ ગ્રહૈઃ સહ
વાતાનીકમયૈર્ બન્ધૈર્ ધ્રુવે બદ્ધાનિ તાનિ વૈ ॥

શિશુમારાકૃતિ પ્રોક્તં યદ્ રૂપં જ્યોતિષાં દિવિ ॥

ઇત્ય્ એવં વાયવઃ સપ્ત વહન્તિ ભુવનત્રયમ્ ॥

નારાયણો ઽયનં ધામ્નાં તસ્યાધારઃ સ્વયં હૃદિ ॥

ઉત્તાનપાદપુત્રસ્ તુ તમ્ આરાધ્ય જગત્પતિમ્
સતારાશિશુમારસ્ય ધ્રુવઃ પુચ્છે વ્યવસ્થિતઃ ॥

આધારઃ શિશુમારસ્ય સર્વાધ્યક્ષો જનાર્દનઃ
ધ્રુવસ્ય શિશુમારશ્ ચ ધ્રુવે ભાનુર્ વ્યવસ્થિતઃ ॥

તદાધારં જગચ્ ચેદં સદેવાસુરમાનુષમ્ ॥

યેન વિપ્ર વિધાનેન તન્ મમૈકમનાઃ શૃણુ
વિવસ્વાન્ અષ્ટભિર્ માસૈર્ આદાયાપો રસાન્વિતાઃ
વર્ષત્ય્ અમ્બુ તતશ્ ચાન્નમ્ અન્નાદ્ અપ્ય્ અખિલં જગત્ ॥

વિવસ્વાન્ અંશુભિસ્ તીક્ષ્ણૈર્ આદાય જગતો જલમ્
સોમે મુઞ્ચત્ય્ અથેન્દુશ્ ચ વાયુનાડીમયૈર્ દિવિ
નાલૈર્ વિક્ષિપતે ઽભ્રેષુ ધૂમાગ્ન્યનિલમૂર્તિષુ ॥

ન ભ્રશ્યન્તિ યતસ્ તેભ્યો જલાન્ય્ અભ્રાણિ તાન્ય્ અતઃ
અભ્રસ્થાઃ પ્રપતન્ત્ય્ આપો વાયુના સમુદીરિતાઃ
સંસ્કારં કાલજનિતં મૈત્રેયાસાદ્ય નિર્મલાઃ ॥

સરિત્સમુદ્રભૌમાસ્ તુ તથાપઃ પ્રાણિસંભવાઃ
ચતુષ્પ્રકારા ભગવાન્ આદત્તે સવિતા મુને ॥

આકાશગઙ્ગાસલિલં તથાદાય ગભસ્તિમાન્
અનભ્રગતમ્ એવોર્વ્યાં સદ્યઃ ક્ષિપતિ રશ્મિભિઃ ॥

તસ્ય સંસ્પર્શનિર્ધૂત પાપપઙ્કો દ્વિજોત્તમ
ન યાતિ નરકં મર્ત્યો દિવ્યં સ્નાનં હિ તત્ સ્મૃતમ્ ॥

દૃષ્ટસૂર્યં હિ યદ્ વારિ પતત્ય્ અભ્રૈર્ વિના દિવઃ
આકાશગઙ્ગાસલિલં તદ્ ગોભિઃ ક્ષિપ્યતે રવેઃ ॥

કૃત્તિકાદિષુ ઋક્ષેષુ વિષમેષ્વ્ અમ્બુ યદ્ દિવઃ
દૃષ્ટાર્કં પતિતં જ્ઞેયં તદ્ ગાઙ્ગં દિગ્ગજોજ્ઝિતમ્ ॥

યુગ્મર્ક્ષેષુ તુ યત્ તોયં પતત્ય્ અર્કોજ્ઝિતં દિવઃ
તત્ સૂર્યરશ્મિભિઃ સદ્યઃ સમાદાય નિરસ્યતે ॥

ઉભયં પુણ્યમ્ અત્યર્થં નૃણાં પાપહરં દ્વિજ
આકાશગઙ્ગાસલિલં દિવ્યં સ્નાનં મહામુને ॥

યત્ તુ મેઘૈઃ સમુત્સૃષ્ટં વારિ તત્ પ્રાણિનાં દ્વિજ
પુષ્ણાત્ય્ ઓષધયઃ સર્વા જીવનાયામૃતં હિ તત્ ॥

તેન વૃદ્ધિં પરાં નીતઃ સલિલેનૌષધીગણઃ
સાધકઃ ફલપાકાન્તઃ પ્રજાનાં દ્વિજ જાયતે ॥

તેન યજ્ઞાન્ યથાપ્રોક્તાન્ માનવાઃ શાસ્ત્રચક્ષુષઃ
કુર્વન્ત્ય્ અહરહસ્ તૈશ્ ચ દેવાન્ આપ્યાયયન્તિ તે ॥

એવં યજ્ઞાશ્ ચ વેદાશ્ ચ વર્ણાશ્ ચ દ્વિજપૂર્વકાઃ
સર્વે દેવનિકાયાશ્ ચ પશુભૂતગણાશ્ ચ યે ॥

વૃષ્ટ્યા ધૃતમ્ ઇદં સર્વમ્ અન્નં નિષ્પાદ્યતે યયા
સાપિ નિષ્પાદ્યતે વૃષ્ટિઃ સવિત્રા મુનિસત્તમ ॥

આધારભૂતઃ સવિતુર્ ધ્રુવો મુનિવરોત્તમ
ધ્રુવસ્ય શિશુમારો ઽસૌ સો ઽપિ નારાયણાશ્રયઃ ॥

હૃદિ નારાયણસ્ તસ્ય શિશુમારસ્ય સંસ્થિતઃ
બિભર્તા સર્વભૂતાનામ્ આદિભૂતઃ સનાતનઃ ॥