વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 2.11

યદ્ એતદ્ ભગવાન્ આહ ગણઃ સપ્તવિધો રવેઃ
મણ્ડલે હિમતાપાદેઃ કારણં તન્ મયા શ્રુતમ્ ॥

વ્યાપારાશ્ ચાપિ કથિતા ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્
ઋષીણાં વાલખિલ્યાનાં તથૈવાપ્સરસાં ગુરો ॥

યક્ષાણાં ચ રથે ભાનોર્ વિષ્ણુશક્તિધૃતાત્મનામ્
કિં ત્વાદિત્યસ્ય યત્ કર્મ તન્ નાત્રોક્તં ત્વયા મુને ॥

યદિ સપ્તગણો વારિ હિમમ્ ઉષ્ણં ચ વર્ષતિ
તત્ કિમ્ અત્ર રવેર્ યેન વૃષ્ટિઃ સૂર્યાદ્ ઇતીર્યતે ॥

વિવસ્વાન્ ઉદિતો મધ્યે યાત્ય્ અસ્તમ્ ઇતિ કિં જનઃ
બ્રવીત્ય્ એતત્ સમં કર્મ યદિ સપ્તગણસ્ય તત્ ॥

મૈત્રેય શ્રૂયતામ્ એતદ્ યદ્ ભવાન્ પરિપૃચ્છતિ
યથા સપ્તગણે ઽપ્ય્ એકઃ પ્રાધાન્યેનાધિકો રવિઃ ॥

યા તુ શક્તિઃ પરા વિષ્ણોર્ ઋગ્યજુઃસામસંજ્ઞિતા
સૈષા ત્રયી તપત્ય્ અંહો જગતશ્ ચ હિનસ્તિ યત્ ॥

સૈષ વિષ્ણુઃ સ્થિતઃ સ્થિત્યાં જગતઃ પાલનોદ્યતઃ
ઋગ્યજુઃસામભૂતો ઽન્તઃ સવિતુર્ દ્વિજ તિષ્ઠતિ ॥

માસિ માસિ રવિર્ યો યસ્ તત્ર તત્ર હિ સા પરા
ત્રયીમયી વિષ્ણુશક્તિર્ અવસ્થાનં કરોતિ વૈ ॥

ઋચસ્ તપન્તિ પૂર્વાહ્ણે મધ્યાહ્ને ચ યજૂંષ્ય્ અથ
બૃહદ્રથન્તરાદીનિ સામાન્ય્ અહ્નઃ ક્ષયે રવૌ ॥

અંશ એષા ત્રયી વિષ્ણોર્ ઋગ્યજુઃસામસંજ્ઞિતા
વિષ્ણુશક્તિર્ અવસ્થાનં સદાદિત્યે કરોતિ સા ॥

ન કેવલં રવેઃ શક્તિર્ વૈષ્ણવી સા ત્રયીમયી
બ્રહ્માથ પુરુષો રુદ્રસ્ ત્રયમ્ એતત્ ત્રયીમયમ્ ॥

સર્ગાદૌ ઋઙ્મયો બ્રહ્મા સ્થિતૌ વિષ્ણુર્ યજુર્મયઃ
રુદ્રઃ સામમયો ઽન્તાય તસ્માત્ તસ્યાશુચિર્ ધ્વનિઃ ॥

એવં સા સાત્ત્વિકી શક્તિર્ વૈષ્ણવી યા ત્રયીમયી
આત્મસપ્તગણસ્થં તં ભાસ્વન્તમ્ અધિતિષ્ઠતિ ॥

તયા ચાધિષ્ઠિતઃ સો ઽપિ જાજ્વલીતિ સ્વરશ્મિભિઃ
તમઃ સમસ્તજગતાં નાશં નયતિ ચાખિલમ્ ॥

સ્તુવન્તિ તં વૈ મુનયો ગન્ધર્વૈર્ ગીયતે પુરઃ
નૃત્યન્ત્ય્ અપ્સરસો યાન્તિ તસ્ય ચાનુ નિશાચરાઃ ॥

વહન્તિ પન્નગા યક્ષૈઃ ક્રિયતે ઽભીષુસંગ્રહઃ
વાલખિલ્યાસ્ તથૈવૈનં પરિવાર્ય સમાસતે ॥

નોદેતા નાસ્તમેતા ચ કદાચિચ્ છક્તિરૂપધૃક્
વિષ્ણુર્ વિષ્ણોઃ પૃથક્ તસ્ય ગણઃ સપ્તવિધો ઽપ્ય્ અયમ્ ॥

સ્તમ્ભસ્થદર્પણસ્યૈતિ યો ઽયમ્ આસન્નતાં નરઃ
છાયાદર્શનસંયોગં સ સંપ્રાપ્નોત્ય્ અથાત્મનઃ ॥

એવં સા વૈષ્ણવી શક્તિર્ નૈવાપૈતિ તતો દ્વિજ
માસાનુમાસં ભાસ્વન્તમ્ અધ્યાસ્તે તત્ર સંસ્થિતમ્ ॥

પિતૃદેવમનુષ્યાદીન્ સ સદાપ્યાયયન્ પ્રભુઃ
પરિવર્તત્ય્ અહોરાત્ર કારણં સવિતા દ્વિજ ॥

સૂર્યરશ્મિઃ સુષુમ્ણો યસ્ તર્પિતસ્ તેન ચન્દ્રમાઃ
કૃષ્ણપક્ષે ઽમરૈઃ શશ્વત્ પીયતે વૈ સુધામયઃ ॥

પીતં તં દ્વિકલં સોમં કૃષ્ણપક્ષક્ષયે દ્વિજ
પિબન્તિ પિતરસ્ તેષાં ભાસ્કરાત્ તર્પણં તથા ॥

આદત્તે રશ્મિભિર્ યં તુ ક્ષિતિસંસ્થં રસં રવિઃ
તમ્ ઉત્સૃજતિ ભૂતાનાં પુષ્ટ્યર્થં સસ્યવૃદ્ધયે ॥

તેન પ્રીણાત્ય્ અશેષાણિ ભૂતાનિ ભગવાન્ રવિઃ
પિતૃદેવમનુષ્યાદીન્ એવમ્ આપ્યાયયત્ય્ અસૌ ॥

પક્ષતૃપ્તિં તુ દેવાનાં પિતૄણાં ચૈવ માસિકીમ્
શશ્વત્ તૃપ્તિં ચ મર્ત્યાનાં મૈત્રેયાર્કઃ પ્રયચ્છતિ ॥