વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.341.345

3.341
॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
વર્ણાનામાશ્રમાણાં ચ પ્રોક્તા ધર્માસ્ત્વયાનઘ ॥
રહસ્યભૂતા યે ધર્મા યે ચ સ્વલ્પા મહાફલાઃ

યેભ્યશ્ચાભ્યધિકં નાસ્તિ સર્વેષાં તુ સમાશ્રયે ॥
તાન્ધર્માન્કથયસ્વાદ્ય સર્વેષાં વિનતિર્દ્વિજ

॥
॥ હંસ ઉવાચ ॥ ॥
આશ્રિત્ય દેવદેવેશં જગદ્યોનિં જગદ્ગુરુમ્ ॥
વિષ્ણું જિષ્ણું હરિં કૃષ્ણં કૃતા ધર્મા મહાફલાઃ

પતનાત્ત્રાયતે યસ્માત્તસ્માત્પાત્રેતિ કીર્ત્યતે ॥
પતતાં ત્રાણદસ્ત્વેકઃ સ દેવો મધુસૂદનઃ

સ્મરણાત્કીર્તનાદ્ ધ્યાનાન્નમસ્કારાત્પ્રદક્ષિણાત્ ॥
તથાભિસ્તુવનાદ્યસ્ય મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ

કૃત્વા દેવગૃહં તસ્ય દેવસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ ॥
રાજસૂયાશ્વમેધાનાં ફલેન સ તુ યુજ્યતે

સુરવેશ્માનિ યાવન્તિ દ્વિજેન્દ્રાઃ પરમાણવઃ ॥
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

પ્રાસાદે મૃન્મયે પુણ્યં મયૈતત્કથિતં દ્વિજાઃ ॥
તસ્માદ્દશગુણં પુણ્યં કૃતં દણ્ડમયે ભવેત્

તતો દશગુણં પુણ્યં તથા શૈલકૃતે ભવેત્ ॥
તતો દશગુણં લોહે તામ્રે શતગુણં તતઃ

સહસ્રગુણિતં રૌપ્યે તસ્માત્ફલમુપાશ્નુતે ॥
તતઃ શતસહસ્રં ચ સૌવર્ણે દ્વિજસત્તમાઃ

અનન્તફલમાપ્નોતિ રત્નચિત્રે મનોહરે ॥
પ્રતિમાં કારયિત્વા તુ દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ ॥
ન દુર્ગતિમવાપ્નોતિ વિષ્ણુલોકં ચ ગચ્છતિ

દેવસ્ય પ્રતિમાયાં તુ યાવંતઃ પરમાણવઃ ॥
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે

પ્રાસાદવત્તથા તસ્ય ફલસંપદુદાહૃતા

ઉત્તરોત્તરતો દિવ્યૈર્વિના પક્વેષ્ટિકી દ્વિજાઃ ॥
યથોક્તવિધિના દેવં પ્રતિષ્ઠાપ્ય જનાર્દનમ્

અક્ષયં લોકમાપ્નોતિ વિષ્ણોરમિતતેજસઃ ॥
ઇજ્યાવિધિપુરસ્કારકૃતે તત્ર તથા ભુવમ્

તસ્યૈવાનુચરેલ્લોકસ્તસ્યૈવાપ્નોતિ ચાક્ષયમ્ ॥
કરોતિ દેવપ્રાસાદં યાવદ્વારં સુધાસિતમ્

જન્માન્તરાણિ તાવંતિ યશસ્વી ભુવિ જાયતે ॥
ચિત્રં લક્ષણસંયુક્તં કારયિત્વા હરેર્ગૃહમ્

ગન્ધર્વલોકમાપ્નોતિ બહૂન્યબ્દગણાનિ તુ ॥।
દત્ત્વા ચ ગીતં ધર્મજ્ઞા ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે

સ્વયં ગીતેન સંપૂજ્ય તસ્ય ચાનુચરો ભવેત્ ॥
વાદ્યં દત્ત્વા તથા વિપ્રા શક્રલોકમવાપ્નુયાત્ ॥।

સ્વયં વાદ્યેન સંપૂજ્ય તસ્યૈવાનુચરો ભવેત ॥
વાદ્યાનામપિ દેવસ્ય તન્ત્રીવાદ્યં સદા પ્રિયમ્

તેન સંપૂજ્ય વરદં ગાણપત્યમવાપ્નુયાત્ ॥
નૃત્યં દત્ત્વા તથાપ્નોતિ રુદ્રલોકમસંશયમ્

સ્વયં નૃત્યેન સંપૂજ્ય તસ્યૈવાનુચરો ભવેત્ ॥
પ્રેક્ષણીયપ્રદાનેન શક્રલોકમવાપ્નુયાત્।

અભ્યર્ચનાં કારયિત્વા બ્રહ્મલોકં પ્રપદ્યતે ॥
તોયેનાભ્યુક્ષણં કૃત્વા દેવદેવાજિરે નરઃ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વારુણં લોકમશ્નુતે ॥
યસ્તુ સમ્માર્જનં કુર્યાદ્દેવદેવાજિરે નરઃ

સપાપજં મલં દેહાદપામાર્જતિ સત્વરઃ ॥
કરોતિ પરમાણૂનાં યાવતામપમાર્જનમ્ ॥।

તાવદ્વર્ષાણિ નાકસ્થસ્ત્રિદશૈઃ સહ મોદતે ॥
કૃત્વોપલેપનં વિષ્ણોર્ગોમયેનાલયે નરઃ

ગવાં લોકમવાપ્નોતિ યત્રયત્રાભિજા યતે ॥
કૃત્વા ચ વિવિધૈર્ગન્ધૈર્ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે

બહૂન્યબ્દસહસ્રાણિ ભૂમિશોભાં હરેર્ગૃહે ॥
ગન્ધોદકેન યઃ કુર્યાદ્વિષ્ણોરભ્યુક્ષણં ગૃહે

દશવર્ષસહસ્રાણિ ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે ॥
દત્ત્વોપકારં કુસુમૈર્ગન્ધર્વત્વમવાપ્નુયાત્

પુષ્પતુલ્યાનિ વર્ષાણિ દિવ્યાભરણરૂપવાન્ ॥
કૃત્વા શીર્ણસ્ય સંસ્કારં તથા દેવેશવેશ્મનિ

દ્વિગુણં ફલમાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
સાયં પ્રાતસ્તથા કૃત્વા વાસુદેવસ્ય કીર્ત નમ્

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
શયનાદુત્થિતો યસ્તુ કીર્ત્તયેન્મધુસૂદનમ્

કીર્તનાત્તસ્ય પાપાનિ નાશમાયાન્ત્યશેષતઃ ॥।
અહોરાત્રસ્ય શાન્તિશ્ચ તથા તેન કૃતા ભવેત્

પ્રભવશ્ચાપ્યનર્થાનાં નાસ્ય સ્યાત્તદહર્નિશમ્ ॥
કીર્તનાદ્દેવદેવસ્ય વિષ્ણોરમિતતેજસઃ ॥

યક્ષરાક્ષસવેતાલભૂતપ્રેતવિનાયકાઃ ॥
ડાકિન્યો વિદ્રવન્તિ સ્મ યે તથા યે ચ હિંસકાઃ

સર્વાનર્થહરં તસ્ય નામસઙ્કીર્તનં સ્મૃતમ્ ॥
દેવદેવસ્ય નામાનિ બહૂનીહ વિદુર્બુધાઃ

તેષામનર્થશમનં યદેવેષ્ટં મહાત્મનઃ ॥
એકં નામ જપેદ્યસ્તુ દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ

।
સ ચ પાપવિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
હૃદિ કૃત્વા તથા કામમભીષ્ટં દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

એકં નામ જપેદ્યસ્તુ સ તાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
નામસંકીર્તનં કૃત્વા ક્ષુતપ્રસ્ખલનાદિષુ

વિયોગં શીઘ્રમાપ્નોતિ સર્વાનર્થૈરસંશયમ્ ॥
કૃત્વા નામસહસ્રેણ સ્તુતિં તસ્ય મહાત્મનઃ

વિયોગમાપ્નોતિ નરઃ સર્વાનર્થૈરસંશયમ્ ॥
સામ્ના ઋભિર્યજુર્ભિશ્ચ તથૈવાથર્વણેન તુ

કૃત્વાભિષ્ટવનં તસ્ય દિવ્યૈરાર્ષૈસ્તથા સ્તવૈઃ ॥
સર્વાનર્થવિનિર્મુક્તઃ કામાનાપ્નોતિ શાશ્વતાન્

અભ્રષ્ટલક્ષણૈઃ કૃત્વા સ્વયં સ્વરચિતાક્ષરૈઃ ॥
સ્તવં બ્રાહ્મણશાર્દૂલાસ્તસ્માત્કામાનવાપ્નુયાત્। ।

ન વિત્તદાનનિચયૈર્બહુભિર્મધુસૂદનઃ ॥
તથા તોષમુપાયાતિ યથા સ્તોત્રૈર્દ્વિજોત્તમાઃ

સ્તુતિઃ પવિત્રા મઙ્ગલ્યા સર્વપાપપ્રણાશિની ॥
સર્વાનર્થપ્રશમની દેવદેવસ્ય કીર્તિતા

તત્કથાશ્રવણં કૃત્વા સર્વાનર્થૈર્વિમુચ્યતે ॥
તત્સ્તોત્રશ્રવણાત્પાપં જહાતિ સકલં તથા

યત્ર વિષ્ણુકથા દિવ્યાઃ શ્રુતયશ્ચ સુસંહિતાઃ ॥
તચ્છ્રોતવ્યં મનુષ્યેણ પરમં પદમિચ્છતા

વિષ્ણોરાયતને દત્ત્વા તત્કથાપુસ્તકં નરઃ ॥
બ્રહ્મલોકમવાપ્નોતિ બહવો વત્સરાન્દ્વિજાઃ

પુસ્તકાઁશ્ચ તથૈવાન્યાન્યઃ પ્રદદ્યાન્નરસ્ત્વિહ ॥
સારસ્વતમવાપ્નોતિ લોકં કાલં તથા બહુ

તત્કથાં શ્રાવયેદ્યસ્તુ તદ્ભક્તાન્માનવોત્તમઃ ॥
ગોદાનફલમાપ્નોતિ સ નરસ્તેન કર્મણા

શ્રાવકે તુ કૃતં પુણ્યં સ ફલાંશેન યુજ્યતે॥
સુકૃતં વાચકં કૃત્વા દેવાગારે તથા નરઃ

વિદ્યાદાનફલં પ્રાપ્ય બ્રહ્મલોકં પ્રપદ્યતે ॥
વિષ્ણું શઙ્ખપ્રદાનેન નિર્વાણં લોકમશ્નુતે

માનુષ્યમાસાદ્ય તથા ખ્યાતશબ્દશ્ચ જાયતે ॥
ઘણ્ટાપ્રદાનેન તથા મહદ્યશ ઉપાશ્નુતે

સૌભાગ્યમથવાપ્નોતિ કિઙ્કિણીઃ પ્રદદન્હરેઃ ॥
કૂટાગારં તથા દત્ત્વા નગરાધિપતિર્ભવેત્

કીર્ત્યા યુક્તસ્તથા લોકે ધાર્મિકશ્ચાપિ જાયતે ॥
બહૂન્યબ્દસહસ્રાણિ નાકલોકે સ મોદતે

।
પતાકાં યે પ્રયચ્છન્તિ કૂટાગારે મનોહરામ્ ॥
સન્ત્યજ્ય સકલં પાપં વાયુલોકે વ્રજન્તિ તે

પતાકાં ચ શુભાં દત્ત્વા તથા કેશવવેશ્મનિ ॥।
વાયુલોકમવાપ્નોતિ બહૂન્યબ્દગણાનિ તુ

દોધૂયતે યથા સા ચ વાયુના કેશવાલયે ॥
તથાતથા હિ સકલં દેહાત્પાપં વિધૂયતે

યથાયથા ચ સા શોભાં કરોતિ ત્રિદશાલયે ॥
તથાતથા સ યશસા મહતા ભુવિ રાજતે

વિતાનકપ્રદાનેન સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥।
પરાં નિર્વૃતિમાપ્નોતિ યત્રયત્રાભિજાયતે

દત્ત્વા તુ દેવકર્માર્થં નવાં વેદીં દૃઢાં શુભામ્ ॥
પાર્થિવત્વમવાપ્નોતિ વેદિર્હિ પૃથિવી યતઃ

યઃ કુમ્ભં દેવકર્માર્થં નરો દદ્યાન્નવં શુભમ્ ॥
સ લોકમાપ્નોતિ નરો વારુણં ગતકલ્મષઃ

ચતુરઃ કલશાન્દદ્યાદ્યસ્તુ દેવગૃહે નરઃ ॥
ચતુસ્સમુદ્રવલયાં સ ચ ભુઙ્ક્તે વસુન્ધરામ્

દત્ત્વૈકમપિ વિપ્રેન્દ્રાઃ કલશં સુસમાહિતઃ ॥
રાજા ભવતિ ધર્માત્મા ભૂતલે નાત્ર સંશયઃ

વારિધાનીં તથા દત્ત્વા વારુણં લોકમશ્નુતે ॥
કમણ્ડલુપ્રદાનેન ગોદાનફલમાપ્નુયાત્

ઉશીરકૂર્ચકં દત્ત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
દત્ત્વા ગોપાલકાન્વિપ્રાઃ સર્વપાપાનપોહતિ

દત્ત્વા ચામરજં કૂર્ચં શ્રિયમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
આસનાનાં પ્રદાનેન સ્થાનં સર્વત્ર વિન્દતિ

પાદપીઠપ્રદાનેન ગતિમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
ગોદાનફલમાપ્નોતિ તથા પાદ્યપ્રદો નરઃ

લોકેષુ ધ્વજભૂતઃ સ્યાદ્વિષ્ણોર્દત્ત્વા તથા ધ્વજમ્ ॥
શક્રલોકાનવાપ્નોતિ બહૂનબ્દગણાન્નરઃ

નરસ્ત્વાચમનીયસ્ય દાનાદ્ભવતિ નિર્મલઃ ॥
મુખલેપપ્રદાનેન પરં રૂપમિહાપ્નુયાત્

દર્પણસ્ય પ્રદાનેન દર્પવાન્રૂપવાન્ભવેત્ ॥
દર્શયિત્વા તથા તં ચ સુભગસ્ત્વભિજાયતે

માત્રાં તુ પરિચર્યાર્થે નિવેદ્ય વિધિવત્તથા ॥
સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે

ધાન્યાનામથ સસ્યાનાં બીજાનામથ ધાર્મિકઃ ॥
સુવર્ણરૌપ્યલોહાનાં રૂપકાણાં તથૈવ ચ

સહસ્રગુણમાપ્નોતિ ફલમન્યત્ર કીર્ત્તનાત્ ॥
રૂપ્યદો રૂપમાપ્નોતિ વિશેષાદ્ભુવિ દુર્લભમ્

નરઃ સુવર્ણદાનેન સર્વાન્કામાનુપાશ્નુતે ॥
નડ દાનેન લોકેષુ ગ્રામણ્યમુપગચ્છતિ

ગવાં લોકમવાપ્નોતિ ધેનું દત્ત્વા પયસ્વિનીમ્ ॥
અનડુહઃ પ્રદાનેન દશધેનુફલં લભેત્

અજાવિમહિષોષ્ટ્રાણાં દાનમશ્વતરસ્ય ચ ॥
સહસ્રગુણિતં દાનં પૂર્વં પ્રોક્તં પ્રકીર્તિતમ્

આરણ્યમૃગજાતીનાં તથા દાનાચ્ચ પક્ષિણામ્ ॥
અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ સુભગશ્ચ તથા ભવેત્

મૃદ્ભોગદાનાદ્દેવસ્ય ભૂમિમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
દન્તકાષ્ઠપ્રદાનેન તથા સૌભાગ્યમર્હતિ

જિહ્વા નિર્લેખનં દત્ત્વા વિરોગસ્ત્વભિજાયતે ॥
યુક્તઃ પીતપતાકાભિર્નિવેદ્ય ગરુડધ્વજમ્

કેશવં યો દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ શક્રલોકે મહીયતે ॥
યુક્તં નીલપતાકાભિસ્તાલં દત્ત્વા દ્વિજોત્તમાઃ

યસ્માલ્લોકાત્પરિભ્રષ્ટો વિરાગસ્ત્વભિજાયતે ॥
યુક્તં શ્વેતપતાકાભિરગારં યઃ પ્રયચ્છતિ

રાજા ભવતિ લોકેસ્મિન્ભુક્ત્વા લોકાન્પ્રચેતસઃ ॥
યુક્તં રક્તપતાકાભિર્દત્વા ઋષ્યમનુત્તમમ્

અલકાં સમવાપ્નોતિ તથા પાપક્ષયં નરઃ ॥
તોરણં કારયેદ્યસ્તુ દેવદેવાલયે નરઃ

લોકેષુ તસ્ય દ્વારાણિ ભવન્તિ વિવૃતાનિ તુ ॥
શયનાસનદાનેન સ્થિતિં વિન્દતિ શાશ્વતીમ્

ઉત્તરચ્છદદાનેન સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
દેવવેશ્મોપભોગાનિ શિલ્પભાણ્ડાનિ યો નરઃ

દદ્યાદ્વા વાદ્યભાણ્ડાનિ ગણેશત્વમવાપ્નુયાત્ ॥
દેવશ્રિતેષુ યત્કિઞ્ચિદ્દદ્યાદ્ભક્તિસમન્વિતઃ

તદેવાક્ષયમાપ્નોતિ દેવદેવપ્રસાદતઃ ॥
દત્ત્વા ધાન્યાનિ બીજાનિ સસ્યાનિ વિવિધાનિ ચ

રૂપકાણિ ચ તાન્યેવ પ્રાપ્નોત્યયુતશઃ પુનઃ ॥
દત્ત્વા શાકાનિ રસ્યાણિ વિશોકસ્ત્વભિજાયતે

દત્ત્વા ચ વ્યંજનાર્થાય તથોપકરણાનિ ચ ॥
પુષ્પવૃક્ષં તતો દત્ત્વા ગ્રામસ્યાધિપતિર્ભવેત્

ફલવૃક્ષં તથા દત્ત્વા નગરાધિપતિર્ભવેત્॥
આરામં કારયિત્વા તુ રાજા વૈ પાર્થિવો ભવેત

જલાશયં તથા કૃત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
સપુષ્પૈસ્સફલૈર્વૃક્ષૈર્યુક્તં કૃત્વા જલાશયૈઃ

ઉદ્યાનૈઃ પદ્મિનીખણ્ડૈરૈશ્વર્યૈશ્ચ મનોહરૈઃ ॥
શ્વેતદ્વીપમવાપ્નોતિ બહૂન્યબ્દગણાનિ તુ

પ્રીણયેદ્દેવદેવેશં ગવાં ગ્રામેણ યો નરઃ ॥
તસ્ય પ્રીતઃ સ ભગવાનભીષ્ટફલદો ભવેત્

અતીવ દયિતાસ્તસ્ય બ્રાહ્મણા દ્વિજસત્તમાઃ ॥
બ્રહ્મણૈઃ પૂજતૈર્વિષ્ણુઃ સ્વયં ભવતિ પૂજિતઃ

દીનાંધકૃપણાનાથ બહૂનામપિ દાનતઃ ॥
યઃ પ્રીણાતિ જગન્નાથં તસ્ય દેવઃ પ્રસીદતિ

ઉપવાસવ્રતૈઃ સ્નાનૈસ્તીર્થાનુસરણેન ચ॥
આયતસ્થાનસંસ્થાનાં પશૂનાં ચ વિવર્જનાત્

ગુરુશુશ્રૂષયા ક્ષાન્ત્યા તથા વૈ શ્રાદ્ધકર્મણા ॥
આહારનિયમૈસ્તૈસ્તૈઃ પરાપીડૈર્વિશેષતઃ

પૂજયિત્વા જગન્નાથં શ્વેતદ્વીપમવાપ્નુયાત્ ॥
પરં પદમવાપ્નોતિ પ્રસન્ને મધુસૂદને

અભિવાદ્ય જગન્નાથં કૃતાર્થશ્ચ તથા ભવેત્ ॥
નમસ્કારક્રિયા તસ્ય સર્વપાપપ્રણાશિની

પ્રણામં પાપશમનં તથૈવ પરિકીર્તિતમ્ ॥
જાનુભ્યાં ચૈવ પાણિભ્યાં શિરસા ચ વિચક્ષણઃ

કૃત્વા પ્રણામં દેવેભ્યઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
પરમાણૂનિ વર્તન્તે લલાટે પુરુષસ્ય ચ

પાર્થિવાનિ ભવંતીહ નમતો મધુસૂદનમ્ ॥
તાવન્ત્યબ્દાનિ વિપ્રેન્દ્રાઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

દેવાર્ચાદર્શનાદેવ પ્રણમેન્મધુસૂદનમ્ ॥
સ્થાનાપેક્ષા ન કર્તવ્યા દૃષ્ટ્વાર્ચાં દ્વિજસત્તમાઃ

દેવાર્ચાદૃષ્ટિપૂતં હિ શુચિઃ સર્વં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
દેવાર્ચાદૃષ્ટિપૂતેન સ્નાનં કૃત્વા જલાશયે

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ ક્ષણાદ્ભવતિ નિર્મલઃ ॥
તીર્થાનાં તત્ર સર્વેષાં સન્નિધાનં પ્રકીર્તિતમ્

પાદોદકેન વાભ્યુક્ષ્ય તથા મૂર્દ્ધાનમાત્મનઃ ॥
સ્નાતો ભવતિ ધર્માત્મા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

પાદોદકં શાન્તિકરમમઙ્ગલ્યવિનાશનમ્ ॥
દુષ્ટદુઃસ્વપ્નશમનં સર્વપાપવિનાશનમ્

ધન્યં પવિત્રં મઙ્ગલ્યં સર્વપાપહરં શિવમ્ ॥
શિરસા માનવશ્રેષ્ઠાઃ કાલ્યપુણ્યાય ધારયેત્

સર્વા ઙ્ગપ્રણિપાતેન સર્વકામયુતાં નરઃ ॥
સર્વાનર્થવિનિર્મુક્તો ગોદાનફલમાપ્નુયાત્

રુક્મમાષકદાનસ્ય ફલં વિપ્રાઃ પદેપદે ॥
પુરુષસ્તુ સમાપ્નોતિ યઃ કરોતિ પ્રદક્ષિણામ્

ધ્યાનં તુ દેવદેવસ્ય સર્વબાધાવિનાશનમ્ ॥
યાવત્કાલં કરોતીહ ધ્યાનં વૈ નિશ્ચલં નરઃ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
નિરાશીર્નિર્મમો યસ્તુ વિષ્ણોર્ધ્યાનરતો ભવેત્

તત્પદં સમવાપ્નોતિ યત્ર ગત્વા ન શોચતિ ॥
યજ્ઞાનાં તપસાં ચૈવ ધ્યાનમેવ પરં સ્મૃતમ્

દેવાગ્રે કારયેદ્યસ્તુ રમ્યામાપણવીથિકામ્॥
રાજા ભવતિ લોકેષુ વિજિતારિર્મહાયશાઃ

નગરં ચ તથા કૃત્વા સામ્રાજ્યમધિગચ્છતિ ॥
યાનવાહનદાનેન સર્વકાલં સુખી ભવેત્

શિબિકાં યે પ્રયચ્છંતિ તે પ્રયાન્ત્યમરાવતીમ્ ॥
અશ્વસ્થાઃ સૂર્યલોકસ્થા રાજન્તે દિવિ સૂર્યવત્

કરીન્દ્રદાનાચ્છક્રસ્ય ચિરાલ્લોકાચ્ચ્યુતો નરઃ ॥
રાજા ભવતિ ધર્માત્મા પૃથિવ્યાં પૃથિવી પતિઃ

દાસં દત્ત્વા સુખી લોકે સ્વર્ગભ્રષ્ટોભિજાયતે ॥
દાસીં દત્ત્વા તથા વિપ્રા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ગણિકાં યે પ્રયચ્છંતિ નૃત્યગીતવિશારદામ્ ॥
સર્વદુઃખવિનિર્મુક્તાસ્તે પ્રયાન્ત્યમરાવતીમ્

દુન્દુભિં યે પ્રયચ્છન્તિ કીર્તિમન્તો ભવન્તિ તે ॥
રાજા ભવતિ લોકેસ્મિઞ્છત્રં દત્ત્વા દ્વિજોત્તમાઃ

નાપ્નોતિ રિપુજં દુઃખં સંગ્રામે રિપુજિદ્ભવેત્ ॥
તાલવૃન્તપ્રદાનેન નિર્વૃતિં પ્રાપ્નુયાત્પરામ્

તથાચમનદાનેન શ્રીમાન્ભવતિ ભૂતલે ॥
મુચ્યતે ચ તથા પાપૈઃ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ

ઉપાનત્સંપ્રદાનેન વિમાનમધિગચ્છતિ ॥
યથેષ્ટં તેન લોકેષુ વિચરત્યમરપ્રભઃ

યથાદેશં યથાકાલં રાજલિઙ્ગં સુરાલયે ॥
દત્ત્વા ભવતિ રાજૈવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

ધારણીયોપયોગ્યાનિ દત્ત્વાત્યન્તં સુખી ભવેત્ ॥
માલ્યાધારં તથા દત્ત્વા ધૂપાધારં તથૈવ ચ

ગન્ધાધારં તથા પાત્રં કામાનાં પાત્રતાં વ્રજેત્ ॥
સમુદ્રજાનિ પાત્રાણિ દત્ત્વા વૈ તૈજસાનિ વા

પાત્રં ભવતિ કામાનાં વિદ્યાનાં ચ ધનસ્ય ચ ॥
યત્કિઞ્ચિદ્દેવદેવાય દદ્યાદ્ભક્તિસમન્વિતઃ

તદેવાક્ષય્યમાપ્નોતિ સ્વર્લોકં ચ ગચ્છતિ ॥
વિસ્માપનીયં યત્કિઞ્ચિત્કૃત્વાત્યન્તં સુખી ભવેત્

સ્નાનશાટકદાનેન વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥
તૈલેન સ્નપનં કૃત્વા સૌભાગ્યમધિગચ્છતિ

ગંધતૈલાનિ દિવ્યાનિ સુગન્ધીનિ શુચીનિ ચ ॥
કેશવાય નરો દત્ત્વા ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે

ઘૃતેન સ્નપનં કૃત્વા સર્વપાપાન્વ્યપોહતિ ॥
ઘૃતપ્રસ્થેન દેવેશં પૌષપુષ્યમિતેતરઃ

સ્નાપયિત્વાશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
એતદેવ ફલં પ્રોક્તમુત્તરાયણવાસરે

ઘૃતં પવિત્રમતુલં ઘૃતમન્નમનુત્તમમ્ ॥
તેન ગવ્યેન સંસ્નાપ્ય પ્રતિમાં વૈષ્ણવીં નરઃ

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે ॥
ગવાં લોકમવાપ્નોતિ ક્ષીરોદમથ વા પુનઃ

રોગાર્તો મુચ્યતે રોગાદ્બદ્ધો મુચ્યેત બન્ધનાત્ ॥
ભયાન્મુચ્યેત ભીતશ્ચ ઘૃતેન સ્નપયેદ્ધરિમ્

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સર્વાનર્થવિવર્જિતઃ ॥
મધુના સ્નાપનં કૃત્વા સૌભાગ્યમધિગચ્છતિ

લોકે મિત્રાણ્યવાપ્નોતિ નરશ્ચેક્ષુરસેન ચ ॥
દુગ્ધેન સ્નપનં જ્ઞેયમમંગલ્યવિનાશનમ્

ક્ષીરેણ સ્નપનં વિપ્રાઃ ક્ષીરામ્ભોધિપ્રદં તથા ॥
દેયાનિ દેવે વાદ્યાનિ દધિક્ષીરઘૃતાન્યથ

ગોધૂમયવચૂર્ણૈસ્તુ તતોત્સાર્ય જનાર્દનમ્ ॥
રોધવર્ણકસંકીર્ણૈર્વરં રૂપં તથાપ્નુયાત્

સ્નપનં માષચૂર્ણેન વહ્નિષ્ટોમફલપ્રદમ્ ॥
મસૂરચૂર્ણ દાનં ચ તથા સૌભાગ્યવર્ધનમ્

મસૂરમાષચૂર્ણં તુ કુંકુમક્ષોદસંયુતમ્ ॥
નિવેદ્ય દેવદેવાય ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે

તદા કલશદાનેન પ્રિયામાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
રોધ્રસ્નાનપ્રદાનેન વર્ણં શુભમવાપ્નુયાત

કાલીયકપ્રદાનેન પરાં નિર્વૃતિમાપ્નુયાત્ ॥
દોપૂરકપ્રદાનેન સર્વાન્રોગાન્વ્યપોહતિ

તથા વર્ણકદાનેન સર્વમેવ શુભં વદેત ॥
તગરસ્નાનદાનેન સૌભાગ્યમધિગચ્છતિ

પ્રિયત્વમાપ્નુયાલ્લોકે પ્રિયઙ્ગુસ્નાનદો નરઃ ॥
સદા ભવતિ સિદ્ધાર્થઃ સિદ્ધાર્થસ્નાનદસ્તથા

સર્વૌષધિપ્રદાનેન વાજિમેધફલં લભેત્ ॥
સ્નાનાર્થં દેવદેવસ્ય યસ્તુ ગન્ધાન્પ્રયચ્છતિ

ભવન્તિ વશગાસ્તસ્ય નાર્યઃ સર્વત્ર સર્વદા ॥
દત્ત્વા જાતીફલં મુખ્યં સકલં વિન્દતે શ્રિયમ્

શમીપત્રપ્રદાનેન સૌભાગ્યમધિગચ્છતિ ॥
ત્વક્પ્રદાનાત્તથા લોકે ભવતીહ બલાન્વિતઃ

દત્ત્વા મૃગમદસ્નાનં સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
રત્નોદકપ્રદાનેન શ્રિયમાપ્નોત્યનુત્તમામ્

બીજોદકપ્રદાનેન ક્રિયાસાફલ્યમાપ્નુયાત ॥
પુષ્પતોયપ્રદાનેન શ્રીમાન્ભવતિ માનવઃ ॥

ફલતોયપ્રદાનેન સફલાં વિન્દતે ક્રિયામ્ ॥
પુન્નામવારિભિર્યુક્તં કલશં પૂજિતં નરૈઃ

સોપવાસો હરેર્દત્ત્વા પુત્રમાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
ક્ષીરપલ્લવસંયુક્તાન્કલશાન્સુવિભૂષિતાન્

દત્ત્વૈવ દેવદેવાય વાજપેયમવાપ્નુયાત્ ॥
જયકારં નરો યસ્તુ કરોતિ દ્વિજપુઙ્ગવાઃ ॥

બન્દિનાં સ ભવત્યેવ સદા સ્તવ્યો નરોત્તમાઃ ॥
તીર્થોદકાનિ પુણ્યાનિ સ્વયમાનીય માનવઃ

દેવસ્ય સ્નપનં દત્ત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
અર્ચિતાન્કલશાન્કૃત્વા પરિભ્રામ્ય તથૈવ ચ

યસ્ત્યજેત્સલિલં તત્ર તસ્ય પુષ્ટિઃ સદા ભવેત્ ॥
તીર્થતોયં તથા દત્ત્વા દેવસ્યાચમનં પુનઃ

સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ સર્વપાપવિવર્જિતઃ ॥
ઉત્સાદનમથાભ્યઙ્ગં સ્નાનં કૃત્વા સ્વયં હરેઃ

ગાણપત્યમવાપ્નોતિ તથા લોકે સુખી ભવેત્ ॥
નિષ્પુંસનાર્થે દેવસ્ય યસ્તુ વસ્ત્રં પ્રયચ્છતિ

ચન્દ્રલોકમવાપ્નોતિ સુખં પ્રાપ્નોતિ ચોત્તમમ્ ॥
ચન્દનેનાનુલિપ્યૈનં ચન્દ્રલોકમવાપ્નુયાત્

શારીરમાનસૈર્દુઃખૈસ્તથા ચૈવ વિમુચ્યતે ॥
કુંકુમેનાનુલિપ્યૈનં સૂર્યલોકે મહીયતે

સૌભાગ્યમુત્તમં લોકે તથા પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥
કર્પૂરેણાનુલિપ્યૈનં વારુણં લોકમાપ્નુયાત્ ॥

શારીરૈર્માનસૈર્દુખૈસ્તથૈવ ચ વિમુચ્યતે ॥
ભવન્તિ વશગાસ્તસ્ય તથૈવ સતતં સ્ત્રિયઃ

દત્ત્વા મૃગમદં મુખ્યં યશસા ભુવિ રાજતે ॥
દત્ત્વા જાતીફલક્ષોદં ક્રિયાસાફલ્યમશ્નુતે

રમ્યેણાગુરુસારેણ ત્વનુલિપ્ય જનાર્દનમ્ ॥
સૌભાગ્યમુત્તમં લોકે બલં પ્રાપ્નોતિ ચોત્તમમ્

તથા બકુલનિર્યાસૈર્વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥
બકુલાગુરુમિશ્રેણ ચન્દનેન સુગન્ધિના

સમાલભ્ય જગન્નાથં પૌણ્ડરીકફલં લભેત્ ॥
એકીકૃત્ય તુ સર્વાણિ સમાલભ્ય જનાર્દનમ્

અશ્વમેધસ્ય મુખ્યસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
કામગઃ સર્વલોકેષુ વિચરત્યમરપ્રભઃ

યોઽનુલિપ્યેત દેવેશં કીર્તિતૈરનુલેપનૈઃ ॥
પાર્થિવાનિ ચ યાનિ સ્યુઃ પરમાણૂનિ તત્ર

તાવત્યબ્દાનિ લોકેષુ કામચારી ભવત્યસૌ ॥
ન દાતવ્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ અતોન્યદુપલેપનમ્

અનુલેપનમુખ્યં ચ ચન્દનં પરિકીર્તિતમ્ ॥
અનુલિપ્ય જગન્નાથં તાલવૃન્તેન વીજયેત્

વાયુલોકમવાપ્નોતિ પુરુષસ્તેન કર્મણા ॥
કેશસૌગન્ધ્યજનનં દત્ત્વા મૃગમદં નરઃ

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે ॥
યચ્છતે યસ્તુ ગન્ધાનિ ગન્ધયુક્તિકૃતાનિ તુ

ગન્ધર્વત્વં સ્મૃતં તસ્ય સૌભાગ્યં ચ તથોત્તમમ્ ॥
ચામરૈર્વીજયેદ્યસ્તુ દેવદેવં જનાર્દનમ્

તિલપ્રસ્થપ્રદાનસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
એકવસ્ત્રપ્રદાનેન સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

કાર્પાસિકં વસ્ત્રયુગ્મં યઃ પ્રદદ્યાજનાર્દને ॥
યાવન્તિ તસ્ય તન્તૂનિ હસ્તમાત્રમિતાનિ તુ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
મહાર્ઘતા તથા તસ્ય સાધુવેશોદ્ભવો યથા

સૂક્ષ્મતા ચ તથા વિપ્રાસ્તથા પ્રોક્તં ફલં મહત્ ॥
સ્વર્ગભ્રષ્ટસ્ય વક્ષ્યામિ વસ્ત્રદસ્ય ફલાન્યતઃ

શુક્લક્સ્ત્રપ્રદાનેન શ્રિયમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
મહારજતદત્તેન સૌભાગ્યં મહદશ્નુતે

નીલરક્તં વિના રક્તં શેષૈ રક્તૈર્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
દત્ત્વા ભવતિ ધર્માત્મા સર્વવ્યાધિવિવર્જિતઃ

નીલરક્તં તથા જીર્ણં વસ્ત્રમન્યધૃતં તથા ॥
દેવદેવાય યો દદ્યાત્સર્વપાપૈર્વિમુચ્યતે

દુકૂલકપ્રદાનેન વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥
કૌશેયાનિ ચ વસ્ત્રાણિ સુમૃદૂનિ લઘૂનિ ચ

યઃ પ્રયચ્છતિ દેવાય સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ ॥
સલોમાનિ ચ વસ્ત્રાણિ યઃ પ્રયચ્છતિ ધર્મવિત્

કૃતાનિ વારવાણાનિ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ ॥
રાઙ્ક વા મૃગલોમાશ્ચ કદલ્યશ્ચ તથા શુભાઃ

યો દદ્યાદ્દેવદેવાય સોશ્વમેધફલં લભેત્ ॥
નાનાભક્તિવિચિત્રાણિ ચીનજાનિ નવાનિ ચ ॥

દત્ત્વા વાસાંસિ શુભ્રાણિ રાજસૂયફલં લભેત્ ॥
દત્ત્વા નિસ્ત્રિંશકં મુખ્યં શત્રુભિર્નાભિભૂયતે

દત્ત્વા તદ્વદ્ધનુર્મુખ્યમગ્નિમેધફલં લભેત્ ॥
યજ્ઞોપવીતદાનેન બ્રહ્મદાનફલં લભેત્

કર્ણપૂરપ્રદાનેન શ્રુતિં વિન્દતિ સર્વતઃ ॥
દત્ત્વા પ્રતિસરં મુખ્યં ન ભૂતૈરભિભૂયતે

કૂર્ચપ્રસાધનં દત્ત્વા સુખમત્યંતમશ્નુતે ॥
કઙ્કતસ્ય પ્રદાનેન વિરોગસ્ત્વભિજાયતે

રૂપવાંશ્ચ સુવેશશ્ચ સુભગસ્સર્વભાગપિ ॥
વસ્ત્રપ્રદાનાદ્ભવતિ સર્વકામસમન્વિતઃ

વિભૂષણપ્રદાનેન રાજા ભવતિ ભૂતલે ॥
રમ્યાણિ રત્નચિત્રાણિ સૌવર્ણાનિ દ્વિજોત્તમાઃ

દત્ત્વાભરણજાતાનિ રાજસૂયમવાપ્નુયાત ॥
પ્રતિરૂપકરત્નાનિ ન દેયાનિ કદાચન

પાદાઙ્ગુલીયદાનેન ગુહ્યકાધિપતિર્ભવેત્ ॥
પાદાભરણદાનેન સ્થાનં સર્વત્ર વિન્દતિ

શ્રોણીસૂત્રપ્રદાનેન મહીં સાગરમેખલામ્ ॥
પ્રશાસ્તિ નિહતામિત્રો નાત્ર કાર્યા વિચારણા

હસ્તાઙ્ગુલીયદાનેન પરં સૌભાગ્યમાપ્નુયાત્ ॥
તથૈવાઙ્ગદ દાનેન રાજા ભવતિ ભૂતલે

કેયૂરદાનાદ્ભવતિ શત્રુપક્ષક્ષયઙ્કરઃ ॥
ગ્રૈવેયકાનિ દત્ત્વા ચ સર્વશાસ્ત્રાર્થવિદ્ભવેત્

નાર્યઃ સુવશગાસ્તસ્ય ભવન્તિ દ્વિજપુઙ્ગવાઃ ॥
શ્રિયમાપ્નોતિ પરમાં રાજસૂયં ચ વિન્દતિ

કર્ણાભરણદાનેન ભવેચ્છ્રુતિધરો નરઃ ॥
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ સૌભાગ્યં ચૈવ વિન્દતિ

મૂર્ધાભરણદાનેન રાજસૂયફલં લભેત્ ॥
મુકુટસ્ય પ્રદાનેન મૂર્ધન્યો ભૂતલે ભવેત્

ચતુઃસમુદ્રવલયાં પ્રશાસ્તિ ચ વસુન્ધરામ્ ॥
અનુક્તાન્યપિ વિપ્રેન્દ્રા વાસાંસ્યાભરણાનિ ચ

દત્ત્વૈવ દેવદેવાય વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥
દાનં સુમનસાં શ્રેષ્ઠં તથૈવ પરિકીર્તિતમ્

અલક્ષ્મ્યા શમનં મુખ્યં પરં લક્ષ્મીવિવર્દ્ધનમ્ ॥
ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં મઙ્ગલ્યં બુદ્ધિવર્દ્ધનમ્

સ્વર્ગદં ચ તથા પ્રોક્તં વહ્નિષ્ટોમફલપ્રદમ્ ॥
પુષ્પાલાભેપિ યો દદ્યાદપિ દૂર્વાંકુરાણિ ચ

સોપિ પુણ્યમવાપ્નોતિ હેમદાનસ્ય વૈ દ્વિજાઃ ॥
પુષ્પાલાભેઽપિ દેયાનિ પત્રાણ્યપિ જનાર્દને

પત્રાલાભે જલં દદ્યાત્તેન પુણ્યમુપાશ્નુતે ॥
પત્રં પુષ્પં ફલં તોયં ભક્ત્યા દેયં જનાર્દને

તેન લોકાનવાપ્નોતિ ભક્તિરેવાત્ર કારણમ્ ॥
ભૃઙ્ગરાજસ્ય બિલ્વસ્ય ચક્રપુષ્પસ્ય ચ દ્વિજાઃ

તથૈવ બીજપૂરાણિ પત્રાણિ તુ નિવેદયેત્ ॥
એતેષામપિ ચૈકસ્ય પત્રદાનં મહાફલમ્

પત્રાણિ તુ સુગન્ધીનિ પલ્લવાનિ મૃદૂનિ ચ ॥
તેન પુણ્યમવાપ્નોતિ પુષ્પદાનસમુદ્ભવમ્

ઉગ્રગન્ધીન્યગન્ધીનિ કુસુમાનિ ન દાપયેત્ ॥
અન્યાયતનજાતાનિ કણ્ટકીનિ તથૈવ ચ

ઉક્તાનિ યાનિ ધર્મજ્ઞાશ્ચૈત્યવૃક્ષોદ્ભવોનિ ચ ॥
તથા શ્મશાનજાતાનિ યાનિ ચાકાલજાનિ ચ ॥3.341.૨ ૧૦ ॥
દાનં વિવર્જયેદ્યત્નાત્પુષ્પાણામસુગન્ધિનામ્ ॥
સુગન્ધીનિ મનોજ્ઞાનિ કુસુમાનિ દ્વિજોત્તમાઃ

કૃત્રિમેનોપપાદ્યાનિ ગન્ધિતાનિ સુગન્ધિના ॥
ધૂપેન એવ વાસેન ચંદનાદ્યૈશ્ચ લેપનૈઃ

કણ્ટકીન્યપિ દેયાનિ શુક્લાનિ સુરભીણિ ચ ॥
તથા રક્તાનિ દેયાનિ જલજાનિ વિશેષતઃ

કુઙ્કુમસ્ય ચ પુષ્પાણિ બન્ધુજીવસ્ય ચાપ્યથ ॥
ચમ્પકસ્ય ચ દેયાનિ તથા ભૂચમ્પકસ્ય ચ

પીતયૂથિકજાન્યેવ માષબન્માલ્યજાન્યપિ ॥
મઞ્જર્યઃ સહકારસ્ય તથા દેયા જનાર્દને

મલ્લિકાકુન્દકુસુમમતિમુક્તકમેવ ચ ॥
સર્વાશ્ચ યૂથિકાજાત્યો મલ્લિકાજાત્ય એવ ચ

યાશ્ચ કુપ્યકજાતાશ્ચ કદમ્બકુસુમાનિ ચ ॥
કેતકીપાટલં પુષ્પં બાણપુષ્પં તથૈવ ચ

એવમાદીનિ દેયાનિ ગન્ધવન્તિ શુભાનિ ચ॥
કરવીરસ્ય પુષ્પાણિ તથા ધત્તૂરકસ્ય ચ

કૃષ્ણકુઞ્ચટકં નાર્કં નૈવ દેયં જનાર્દને ॥
સર્વાસાં પુષ્પજાતીનાં જાતિઃ શ્રેષ્ઠા તથા સ્મૃતા

જાતીનામપિ સર્વાસાં શુક્લાજાતિઃ પ્રશસ્યતે ॥
કેચિદ્વર્ણગુણા દેયાઃ કેચિદ્ગન્ધગુણાસ્તથા

અનુક્તાન્યપિ નામાનિ તથા દેયાનિ કાનિચિત્ ॥
દેશે દેશે યથા કાલે યાનિ પુષ્પાણ્યનેકશઃ

ગન્ધવર્ણોપપન્નાનિ તથા દેયાનિ નિત્યશઃ ॥
સુગન્ધિપુષ્પૈર્યઃ કુર્યાત્પૂજાં મધુરિપોર્નરઃ

તસ્ય પ્રસાદમાયાતિ દેવશ્ચક્રગદાધરઃ ॥
ધન્યાશ્ચોરન્ધ્રિમંજર્યો દયિતાસ્તસ્ય નિત્યશઃ

પુરન્ધ્રિપુષ્પં યો દદ્યાદેકમપ્યથ પણ્ડિતઃ ॥।
તિલપ્રસ્થપ્રદાનસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્

પુરન્ધ્રિમઞ્જરીપુષ્પસહસ્રેણાર્ચયેદ્ધરિમ્ ॥
અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ કુલમુદ્ધરતે તથા

કર્પૂરપટવાસેન પુરન્ધ્રિમથ વાસિતામ્ ॥
મહારજતરક્તેન તથા સૂત્રે નિવેશિતા

માલાપુષ્પસહસ્રેણ યઃ પ્રયચ્છતિ ભક્તિતઃ ॥
અશ્વમેધફલં તસ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા

શતેન વાજપેયસ્ય ફલમાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
લક્ષપૂજાં તથા કૃત્વા સર્વાન્યજ્ઞાનવાપ્નુયાત્

નન્દનાદ્યેષુ મુખ્યેષુ દેવોદ્યાનેષુ ચાપ્યથ ॥
ક્રીડતે દેવરામાભિર્દેવદુન્દુભિતશ્ચિરમ્

દત્ત્વા નીલોત્પલયુતં કુસુમં કુઙ્કુમસ્ય ચ ॥
તુલ્યં ફલમવાપ્નોતિ બંધુજીવસ્ય ચ દ્વિજાઃ

સુવર્ણયવદાનસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥
દત્ત્વા નીલોત્પલં વિષ્ણોર્નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

નોલોત્પલશતં દત્ત્વા વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥
નીલોત્પલસહસ્રેણ પુણ્ડરીકમવાપ્નુયાત્

લક્ષપૂજાં તથા કૃત્વા રાજસૂયફલં લભેત્ ॥
રૂપ્યમાષપ્રદાનેન ફલં કુંકુમદો લભેત્

કુમુદાનાં શતં દત્ત્વા ચંદ્રલોકે મહીયતે ॥
સહસ્રં ચ તથા દત્ત્વા યથેષ્ટાં ગતિમાપ્નુયાત્

અશ્વમેધમવાપ્નોતિ લક્ષપૂજાવિધાયકઃ ॥
સ્વયં ચૈનં તથા લક્ષ્મીર્ભજતે નાત્ર સંશયઃ

રક્તપદ્મપ્રદાનેન રુક્મમાષપ્રદો ભવેત્ ॥
લતાં દત્ત્વા ચ ધર્માત્મા વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્

સહસ્રં ચ તથા દત્ત્વા સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
વિષ્ણુલોકમવાપ્નોતિ લક્ષપૂજાવિધાયકઃ ॥

સ્વયમેનં તથા લક્ષ્મીર્ભજતે નાત્ર સંશયઃ॥
રક્તપદ્મપ્રદો વિષ્ણોસ્તસ્ય સ્યાદ્દ્વિગુણં ફલમ્

નીલોત્પલસમં દાનં ચમ્પકસ્ય પ્રકીર્તિતમ્ ॥
મલ્લિકાપુષ્પજાતીનાં યૂથિકાયાસ્તથૈવ ચ

તથા કુપ્યકજાતીનાં ફલસ્યાર્ધં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
જાતીપુષ્પપ્રદાનેન ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે

જાતીપુષ્પાષ્ટકં દત્ત્વા વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત॥
જાતીપુષ્પસહસ્રેણ યથેષ્ટાઙ્ગતિમાપ્નુયાત્

શ્વેતદ્વીપમવાપ્નોતિ લક્ષપૂજાવિધાયકઃ ॥
જાતીપુષ્પયુતાં માલાં કર્પૂરપટવાસિતામ્

નિવેદ્ય દેવદેવાય યત્ફલં પ્રાપ્નુયાન્નરઃ ॥
શ્વેતૈઃ પુષ્પૈઃ સમભ્યર્ચ્ય સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

આશ્ચર્યમાપ્નુયાલ્લોકે પીતૈર્દેવં સમર્ચયન્ ॥
શત્રૂણામભિચારેષુ તથા કૃષ્ણ સમર્ચયેત્

સુવર્ણપુષ્પૈરભ્યર્ચ્ય રાજસૂયફલં લભેત્ ॥
રત્નૈર્દેવમથાભ્યર્ચ્ય રાજા ભવતિ ભૂતલે

કૃત્વા પુષ્પગૃહં વિષ્ણોઃ પુષ્પૈર્વાથ વિતાનકમ્ ॥
ફલેન યોગમાપ્નોતિ રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ

કિઙ્કિણીજાલસંયુક્તં દેવરામાગણોજ્વલમ્ ॥
વીણામુરજગીતાઢ્યં વિમાનમધિરોહતિ

પુષ્પપ્રદાનં મઙ્ગલ્યમલક્ષ્મીવિપ્રણાશનમ્ ॥
લક્ષ્મીવૃદ્ધિકરં જ્ઞેયં સૌમનસ્યવિવર્દ્ધનમ્

સૌભાગ્યજનનં ચૈવ તેજોબલવિવૃદ્ધિદમ્ ॥
ન રત્નૈર્ન સુવર્ણેન ન ચ વિત્તેન ભૂરિણા

તથા પ્રસાદમાયાતિ યથા પુષ્પૈર્જનાર્દનઃ ॥
વાસન્તીમલ્લિકાપુષ્પં તથા ચ વાર્ષિકે ચ વા

કુપ્યકં યૂથિકા ચૈવ તથા ચૈવાતિમુક્તકમ્ ॥
કેતકીં ચમ્પકં ચૈવ માષવૃણકમેવ ચ

પુરન્ધ્રમઞ્જરીપુષ્પં ચૂતપુષ્પં તથૈવ ચ ॥
બન્ધુજીવકપુષ્પં ચ કુસુમં કુઙ્કુમસ્ય ચ

જાતીપુષ્પાણિ સર્વાણિ કુન્દપુષ્પં તથૈવ ચ ॥
પાટલી ચ તથા વૃત્તાન્નીલમિન્દીવરં તથા

કુમુદં શ્વેતરક્તં ચ શ્વેતરક્તૌ તથા શુભૌ ॥
એવમાદીનિ પુષ્પાણિ દાતવ્યાનિ સદા હરેઃ

સ્વયમાહૃત્ય યો દદ્યાદારણ્યકુસુમાનિ ચ ॥
સ રાજ્યં સ્ફીતમાપ્નોતિ લોકે નિહતકણ્ટકમ્

પત્રં રમ્યં ફલં રમ્યં પલ્લવં વા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ભક્ત્યા નિવેદ્ય દેવાય ફલસ્યાનન્ત્યમશ્નુતે

કર્પૂરબોધિતાનીવ પટ્ટવાસાંસિ યો નરઃ ॥
દદાતિ દેવદેવાય સોશ્વમેધફલં લભેત્

પટ્ટવાસાંસિ મુખ્યાનિ દત્ત્વા સ્વર્ગમુપાશ્નુતે ॥
યશશ્ચાપ્નોતિ વિપુલં નાકપૃષ્ઠે મહીયતે

તથા સૌભાગ્યમાપ્નોતિ પટ્ટવાસપ્રદો નરઃ ॥
યૂપેનાભ્યર્ચ્ય દેવેશં સ્વર્ગલોકે મહીયતે

ધૂપાનામુત્તમં ધૂપં ગુગ્ગુલં ક્ષૌદ્રસર્પિમત્॥
દત્ત્વા ગુગ્ગુલુજં ધૂપં નાકપૃષ્ઠે મહીયતે

મધુસર્પિઃસમાયુક્તં દ્વાદશાહાત્ફલં લભેત્ ॥
દત્ત્વા ચન્દનસારેણ સૌભાગ્યં પરમાપ્નુયાત્

તથૈવાગુરુસારેણ પરાં સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ॥
ધૂપાનામુત્તમં તદ્વત્સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥

ધૂપં તુરુષ્કકં દત્ત્વા વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥
દત્ત્વા ચ કૃત્રિમં મુખ્યં સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

ગન્ધયુક્તિકૃતં દત્ત્વા યજ્ઞં ગોસવમાપ્નુયાત્ ॥
દત્ત્વા કર્પૂરનિર્યાસં વાજિમેધફલં લભેત્

વસન્તે ગુગ્ગુલું દત્વા વહ્નિષ્ટોમમવાપ્નુયાત્ ॥
ગ્રીષ્મે ચન્દનસારેણ દ્વાદશાહાત્ફલં લભેત્

તુરુષ્કદાનેન તથા પ્રાવૃષ્યમરતાં વ્રજેત્ ॥
કર્પૂરદાનાચ્છરદિ રાજસૂયમવાપ્નુયાત્

હેમન્તે મૃગદર્પેણ વાજિમેધફલં લભેત્ ॥
શિશિરેઽગુરુસારેણ સર્વમેધમવાપ્નુયાત્

વિના મૃગમદાદ્ધૂપં જીવજાતં વિવર્જયેત્ ॥
ધૂપદઃ સ્વર્ગમાપ્નોતિ ધૂપદઃ પુષ્ટિમશ્નુતે ।

ધૂપલેખા યથૈવોર્ધ્વં નિત્યમેવ પ્રસર્પતિ ॥
તથૈવોર્ધ્વગતિં નિત્યં ધૂપદાતા ભવેન્નરઃ

ધૂપરાજિર્યદોર્ધ્વં સ્યાદેકાદીનાં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સન્નિધાનં તથા વિદ્યાદ્દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ

દીપં ચક્ષુઃપ્રદં દદ્યાત્તથૈવોર્ધ્વગતિપ્રદમ્ ॥
ઉર્ધ્વં યથા ધૂપશિખા દાતા ચોર્ધ્વગતિસ્તથા

ખ્યાતો ભવતિ લોકેષુ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
યાવદક્ષિનિમેષાણિ દીપો દેવાલયે જ્વલેત્

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ ધર્માત્મા લોકમશ્નુતે ॥
મહાવર્તિપ્રદાનેન કુલે દેશે તથૈવ ચ

શ્રૈષ્ઠ્યમાપ્નોતિ સર્વત્ર યથા સર્વં વિરાજતે ॥
મધુપર્કપ્રદાનેન પરં પદમિહાશ્નુતે

ઘૃતં દધિ તથા ક્ષૌદ્રં મધુપર્કં વિજાનતા ॥
તતસ્ત્વર્હણદાનેન સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

તથૈવાચમનીયસ્ય દાનાદ્બ્રાહ્મણસત્તમાઃ ॥
અનન્તતૃપ્તિમાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ

દત્ત્વા ચાસંવિભાગાય તથૈવાન્નમતન્દ્રિતઃ ॥
ત્રૈલોક્યતર્પિતે પુણ્યં તત્ક્ષણાત્સમવાપ્નુયાત્

।
અક્ષય્યમન્નદાનં ચ પિતૄંસ્તસ્યોપતિષ્ઠતે ॥
ઓદનં વ્યઞ્જનોપેતં દત્ત્વા સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્

પરમાન્નપ્રદાનેન તૃપ્તિં વિન્દતિ શાશ્વતીમ્ ॥
વિષ્ણુલોકમવાપ્નોતિ કુલમુદ્ધરતિ સ્વકમ્

ઘૃતૌદનપ્રદાનેન દીર્ઘમાયુરવાપ્નુયાત્ ॥
દધ્યોદનપ્રદાનેન શ્રિયમાપ્નોત્યનુત્તમામ્

ક્ષીરૌદનપ્રદાનેન દીર્ઘં જીવિતમાપ્નુયાત ॥
ઇક્ષૂણાં ચૈવ દાનેન પરં સૌભાગ્યમાપ્નુયાત્

રસાનાં ચૈવ ભાગી સ્યાત્સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ ક્ષૌદ્રં યસ્તુ પ્રયચ્છતિ

તદેવ તુહિનોપેતં રાજસૂયમવાપ્નુયાત્ ॥
ફાણિતસ્ય પ્રદાનેન વહ્નયાદેયં ફલં લભેત્

તથા ગુડપ્રદાનેન દશગોદો ભવેન્નરઃ ॥
મુખ્યં દણ્ડં તથા દત્ત્વા મૈત્રીં સર્વેણ વિન્દતિ

સ્ત્રીષુ વલ્લભતામેતિ દત્ત્વા ચ ગુડિકાં તથા ॥
સિતાયાશ્ચ પ્રદાનેન સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

નિવેદ્યેક્ષુરસં ભક્ત્યા પરં સૌભાગ્યમાપ્નુયાત ॥
વહ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ યાવકસ્ય નિવેદકઃ

અતિરાત્રમવાપ્નોતિ તથા ધૂપનિવેદકઃ ॥
વૈદલાનાં ચ ભક્ષ્યાણાં દાનાત્કામમવાપ્નુયાત

દીર્ઘજીવિતમાપ્નોતિ ઘૃતપૂરનિવેદકઃ ॥
મોદકાનાં પ્રદાનેન કામાનાપ્નોત્યભીપ્સિતાન્

નાનાવિધાનાં ભક્ષ્યાણાં દાનાત્સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્ ॥
રાગષાંડવદાનેન પૌણ્ડરીકમવાપ્નુયાત્

ભોજનીયપ્રદાનેન તૃપ્તિમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
તથા લેહ્યપ્રદાનેન સૌભાગ્યમધિગચ્છતિ

બલવર્ણમવાપ્નોતિ ચોષ્યાણાં વિનિવેદકઃ ॥
પેયાનાં ચ પ્રદાનેન તૃપ્તિમાપ્નોત્યનુત્તમામ્

પાનકાનિ સુગન્ધીનિ શીતલાનિ વિશેષતઃ ॥
નિવેદ્ય દેવદેવાય વાજિમેધમવાપ્નુયાત્

ત્વગેલાનાગકુસુમકર્પૂરસિતસંયુતૈઃ ॥
સિતાક્ષૌદ્રગુડોપેતૈર્ગન્ધવર્ણસમન્વિતૈઃ

રાજસૂયમવાપ્નોતિ પાનકૈર્વિનિવેદિતૈઃ ॥
નિવેદ્ય નાલિકેરામ્બુ વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્

ધાન્યાનાં ક્ષૌદ્રયુક્તાનાં લાજાનાં ચ નિવેદકઃ ॥
મુખ્યાનાં ચૈવ સક્તૂનાં વહ્નિષ્ટોમમવાપ્નુયાત્

વાનપ્રસ્થાશ્રિતં પુણ્યં લભેચ્છાકનિવેદકઃ ॥
દત્ત્વા હરિતકં ચૈવ તદેવ ફલમાપ્નુયાત્ ।

સુકુલે પ્રાપ્નુયાજ્જન્મ કન્દમૂલનિવેદકઃ ॥
નીલોત્પલવિદારીણાં તરૂટસ્ય તથા દ્વિજાઃ

કંદદાનાદવાપ્નોતિ વાનપ્રસ્થફલં લભેત્ ॥
ત્રપુઞ્ચ ચારુકં દત્ત્વા પુણ્ડરીકફલં લભેત્

કર્કન્ધુબદરૌ દત્ત્વા તથા પાલેવતં ધવમ્ ॥
પારૂષકં તથા પ્રોક્તં પનસં નારિકેલકમ્

ભવ્યં મોચં તથા ચૌચં ખર્જૂરમથ દાડિમમ્ ॥
આમ્રકાદિષુ ચાક્ષોટમારનાલપ્રિયાલુજમ્

જામ્બૂ બિલ્વામલે ચૈવ જાત્યશ્રીનારુકસ્તથા ॥
નારઙ્ગબીજપૂરૌ ચ રાજફલ્ગુફલાન્યપિ

તથા ફલ્ગૂનિ મુખ્યાનિ દેવદેવાય ભક્તિતઃ ॥
એવમાદીનિ ચાન્યાનિ યઃ ફલાનિ પ્રયચ્છતિ

ક્રિયાસાફલ્યમાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં તથૈવ ચ ॥
ઉદુમ્બરં કપિત્થં ચ તથા દન્તશઠં ચ યત્

એવમાદીનિ દેવાય ન દેયાનિ કદાચન ॥
પ્રાપ્નોતિ બલમારોગ્યં મૃદ્વીકાવિનિવેદકઃ

રસાન્મુખ્યાનવાપ્નોતિ સૌભાગ્યમપિ ચોત્તમમ્ ॥
આમ્રૈરભ્યર્ચ્ય દેવેશમશ્વમેધફલં લભેત્

પૂગજાતીફલે દત્ત્વા જાતીપત્રં તથૈવ ચ ॥
લવઙ્ગમથ કઙ્કોલમેલાં કટુફલં તથા

તામ્બૂલીનાં કિસલયં સ્વર્ગલોકમવાપ્નુયાત્ ॥
સૌભાગ્યમુત્તમં લોકે તથા રૂપમનુત્તમમ્

મુખવાસપ્રદાનેન સ્ત્રીણાં વલ્લભતાં વ્રજેત્ ॥
માત્રાણાં ચ પ્રદાનેન નરકં નૈવ ગચ્છતિ

માત્રાભિઃ પૂરયેદ્ભોજ્યાંસ્તથા ભક્ષ્યાનસમ્ભવે ॥
યત્કિઞ્ચિદ્ભક્તિસંયુક્તો દેવદેવે પ્રયચ્છતિ

તદેવાક્ષય્યમાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
ન દેવસ્તોષમાયાતિ પ્રભૂતૈર્ધનસઞ્ચયૈઃ

યથા તોષમવાપ્નોતિ ભક્ત્યા ભક્તજનપ્રિયઃ ॥
ભક્ત્યા કામાનવાપ્નોતિ ભક્ત્યા સ્વર્ગં ચ ગચ્છતિ

ભક્ત્યા તત્પદમાપ્નોતિ યત્ર ગત્વા ન શોચતિ ॥
સામાન્યભક્ત્યા યદ્દત્તં તદ્ધિ પદ્ભ્યાં પ્રયચ્છતિ

એકાન્તભાવોપગમૈર્મૂર્ધ્ના દ્વિજવરોત્તમાઃ ॥
શ્વેતેન વસ્ત્રયુગ્મેન તથા મુક્તાફલૈઃ શુભૈઃ ॥

મુખ્યકર્પૂરધૂપેન પયસા પાયસેન ચ ॥
પદ્મસૂત્રસ્ય વર્ત્યા ચ ઘૃતધૂપેન ચાપ્યથ

પૂજયન્સર્વશુક્લા સ્યાત્સર્વકામપ્રદા શિવા ॥
કૃત્વેમાં મુચ્યતે રોગી રોગાચ્છીઘ્રમસંશયમ્

દુઃખાર્તો મુચ્યતે દુઃખાદ્બદ્ધો મુચ્યેત બન્ધનાત્ ॥
રાજગ્રસ્તશ્ચ મુચ્યેત તથા રાજભયાન્નરઃ ॥

ક્ષેમેણ ગચ્છેદધ્વાનં તથાનર્થવિવર્જિતઃ ॥
તૈલેન સ્નાપિતં દેવં કુઙ્કુમેનાનુલેપયેત્

રક્તૈર્વસ્ત્રૈઃ સમભ્યર્ચ્ય વિદ્રુમૈશ્ચ તથા નરઃ ॥
બન્ધુજીવકપુષ્પૈશ્ચ ધૂપેનાગુરુજેન ચ

તૈલદીપેન વર્ત્યા ચ મહારજતરક્તયા ॥
દ્રાક્ષાપાનકયુક્તેન વટકૈઃ કૃસરેણ ચ

પૂજયેત્સર્વરક્તા સ્યાચ્છત્રુપક્ષક્ષયઙ્કરી ॥
સૌભાગ્યજનની લોકે ધનધાન્યવિવર્દ્ધની

સ્વર્ગદા ફલદા ચૈવ નરનારીવશઙ્કરી ॥
એવં દાનફલં પ્રોક્તં રાજસાનાં મયા દ્વિજાઃ

અકામઃ સાત્ત્વિકે લોકે યત્કિઞ્ચિદ્વિનિવેદયેત્ ॥
તેનૈવ સ્થાનમાપ્નોતિ યત્ર ગત્વા ન શોચતિ

ધર્મ વાચનિકા મૂઢાઃ ફલકામા નરાધમાઃ ॥
યેર્ચયન્તિ જગન્નાથં તે કામાન્પ્રાપ્નુવન્ત્યથ

અન્તવત્તુ ફલં તેષાં તદ્ભવત્યલ્પમેધસામ્ ॥
અકામાનાં મનુષ્યાણાં સાત્ત્વિકાનાં દ્વિજોત્તમાઃ

સર્વદુઃખવિમોક્ષાય ભવન્તીયમપિ ધ્રુવમ્ ॥
અનન્તો ભગવાન્વિષ્ણુસ્તસ્ય કામવિવર્જિતૈઃ ॥।

યદેવ દીયતે કિઞ્ચિત્તદેવાક્ષય્યમુચ્યતે ॥
પદ્ભ્યાં પ્રતીચ્છતે દેવઃ સકામેન નિવેદિતમ્

મૂર્ધ્ના પ્રપદ્યતે દત્તમકામેન દ્વિજોત્તમાઃ॥।
નૈવેદ્યેનાથ પુષ્પૈર્વા વિવિધૈર્ધનસંચયૈઃ

નાસ્તિ પ્રયોજનં તસ્ય સર્વગસ્યામિતાત્મનઃ ॥
ભક્ત્યા પ્રતીચ્છતે દત્તં ભક્તાનુગ્રહકારણાત્ ॥

તસ્માત્સર્વાસ્વવસ્થાસુ ભક્તિરેવાત્ર કારણમ્ ॥
એકાન્તભાવોપગતાઃ સર્વકામવિવર્જિતાઃ

વૈષ્ણવં પદમાસાદ્ય ન નિવર્તેત કર્હિચિત્॥
ન ભયં નારકં તેષાં ન ચ વ્યાધિકૃતં ભયમ્

ન વૃત્તિશત્રુજં વાપિ યે પ્રપન્ના જનાર્દનમ્

નિવેદ્ય ભક્ત્યા મધુસૂદનાય દુરચ્છદં વાપ્યથ તત્પ્રસૂનમ્ ॥
દૂર્વાઙ્કુરં વા સલિલં દ્વિજેન્દ્રાઃ પ્રાપ્નોતિ લોકાન્મનસા યથેષ્ટાન્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેય વજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ દાનધર્મનિરૂપણો નામૈકચત્વારિંશદુત્તરત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.342
ઋષય ઊચુઃ ॥
નમસ્તે દેવદેવેશ વાસુદેવ જનાર્દન ॥
ભક્તાનુકંપ વરદ પુણ્ડરીકાક્ષ સુવ્રત

બ્રહ્મણ્ય પુરુષાચિન્ત્ય સૃષ્ટિસંહારકારક ॥
ત્રૈલોક્યનાથ ગોવિન્દ શરણાગતવત્સલ ॥।

સર્વેશ સર્વગેશાન સર્વવ્યાપિન્નમોસ્તુ તે ॥
નમોસ્તુ તે જગન્નાથ જગતામીશ્વરેશ્વર

સુરાર્તિહર દેવેશ પિતામહહરસ્તુત ॥
વિષ્ણો જિષ્ણો હરે કૃષ્ણ વિભો સૂર્યેન્દુલોચન

સહસ્રસૂર્યપ્રતિમ જગત્પાલનતત્પર ॥
વરાહનરસિંહાદ્ય વામનાનંતવિક્રમ

ત્રિવિક્રમ ક્રમાક્રાંતબ્રહ્માણ્ડતટમણ્ડલ ॥
ચક્રધારાહતાશેષદેવશત્રુગણેશ્વર

સ્મૃતિમાત્રસમસ્તાદ્યવિપ્રનાશનકારક ॥
શાસ્ત્રોપદેશાદસ્માકં હૃદિ સ્થિતતમોન્તક

વૈકુણ્ઠકુણ્ઠિતાશેષ દાનવાસ્ત્રબલાનઘ ॥
જઠરાન્તરસંલીન સમસ્તભુવનત્રય

શશાઙ્કલેખાસંકાશ દંષ્ટ્રોદ્ધૃતવસુંધર ॥
મહાવરાહ વિધ્વસ્તહિરણ્યાક્ષમહાસુર

દૈત્યેન્દ્રવક્ષોરુધિરરક્તીકૃતનખાઙ્કુર ॥
જ્વાલામાલાપરિક્ષિપ્તનરસિંહવપુર્ધર

લક્ષ્મીકટાક્ષવિક્ષેપશબલીકૃતવિગ્રહ ॥
કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસ્ક તથા ચામીકરાંબર

ભોગિભોગાસનાસીન તાર્ક્ષ્યપ્રવરકેતન ॥
શશાઙ્કશતસઙ્કાશ સપ્તકન્ધર વેદપ

મધુકૈટભવિધ્વંસમેદોવર્ધિતભૂતલ ॥
નાભીસરોજસંભૂતચતુર્મુખ નમોસ્તુ તે

સર્વતઃ પાણિપાદાન્ત સર્વતોક્ષિશિરોમુખ ॥
સર્વેન્દ્રિયગુણોપેત સર્વત્ર પુરુષોત્તમ

યોગિનાં ત્વં પરં ચક્ષુર્યોગિનાં ત્વં ગતિઃ પરા ॥
યોગિનસ્ત્વાં ચ સંપ્રાપ્ય નિવર્તન્તે ન કર્હિચિત્

નમસ્તે પુરતો દેવ પૃષ્ઠતશ્ચ નમોસ્તુ તે ॥
તિર્યઙ્નમોસ્તુ તે દેવ સર્વત્ર ચ નમોસ્તુ તે

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવં સ્તુતઃ સ ભગવાનૃષિભિસ્તૈસ્તદાનઘઃ॥
દિવ્યં ચક્ષુર્દદૌ તેષામૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્

તેપશ્યન્સકલં દેહે તસ્ય ત્રિભુવનં તતઃ ॥
હંસરૂપધરસ્યાથ વિષ્ણોરમિતતેજસઃ। ૧૮ ॥
વિશ્વરૂપધરં હંસં દૃષ્ટ્વા રૂપં તપોધનાઃ ॥
મૂર્ધભિઃ પ્રણતા જગ્મુસ્તતઃ સર્વવસુંધરામ્

તતસ્તાનબ્રવીત્સર્વાન્દેવો મધુરયા ગિરા ॥
મેઘદુન્દુભિનિર્ઘોષઃ પ્રણતાર્તિવિનાશનઃ

ઉત્તિષ્ઠત દ્વિજશ્રેષ્ઠા વરં વરયતાનઘાઃ ॥
અમોઘદર્શનં દૃષ્ટ્વા સમેતા મનસેપ્સિતમ્

ઋષય ઊચુઃ ॥
નષ્ટો મોહઃ સ્મૃતિર્લબ્ધા જ્ઞાનં પ્રાપ્તં જનાર્દન ॥
વિશ્વરૂપો ભવાન્દૃષ્ટઃ કિમન્યેન વરેણ નઃ

તથાપિ યદિ દેવેશ દેયોઽસ્માકં વરસ્ત્વયા ॥
ભક્તિર્ભવતુ નિર્વિઘ્ના ત્વયિ નિત્યં જનાર્દન

ત્વયા સહ ચ યોસ્માકં સંવાદમિમમુત્તમમ્ ॥
પઠેત્સમસ્તપાપેભ્યો મોક્ષસ્તસ્ય તથા ભવેત્

રોગાદ્રોગી ભયાદ્ભીતો બદ્ધો મુક્તસ્તુ બન્ધનાત્ ॥
ધર્માર્થી પ્રાપ્નુયાદ્ધર્મમર્થાર્થી ચાર્થમાપ્નુયાત્

કામાનવાપ્નુયાત્કામી મોક્ષાર્થી મોક્ષમાપ્નુયાત્ ॥
યશ્ચેદં ધારયેદ્વિદ્વાન્સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

શ્રવણાદસ્ય શાસ્ત્રસ્ય સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં પુત્રીયં સર્વકામદમ્ ॥

પુણ્યમસ્તુ તથૈવૈતચ્છાસ્ત્રં મધુનિષૂદન ॥
વિષ્ણોઃ પ્રસાદાત્સંવૃત્તાચ્છ્રુત્વૈતચ્છાસ્ત્રમુત્તમમ્

શાસ્ત્રાત્સમગ્રાદપિ સારભૂતં સંવાદમેતત્પુરુષોત્તમસ્ય ॥
દ્વિજોત્તમાનાં પુરુષસ્ત્વધીત્ય કામાનભીષ્ટાન્મનસા લભેત

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ મુનિદૃષ્ટહંસવિશ્વરૂપદર્શનો નામ દ્વિચત્વારિંશદુત્તરત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

હંસગીતા સમાપ્તા ॥
3.343
વજ્ર ઉવાચ ।
અતીવ સુમુખારાધ્યો દેવો વિષ્ણુરુરુક્રમઃ ॥
સ્તુતેન દર્શયામાસ વિશ્વરૂપં દ્વિજન્મનામ્

પ્રસાદં પરમં તસ્ય બ્રૂહિ ભક્તજને મમ ॥
તૃપ્તિં બ્રહ્મન્ન ગચ્છામિ શૃણ્વન્નેતત્કથામૃતમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
સ વિધિજ્ઞો મહારાજ માતલિઃ શક્રસારથિઃ ॥
તસ્યાસ્તિ સદૃશી કન્યા ગુણકાશીતિ વિશ્રુતા

માતલિર્નારદશ્ચૈવ અન્વેષ્ટું તદ્વનં પુરા ॥
ચંક્રમ્યમાણૌ સકલમાર્ઘકસ્યાત્મજાત્મજમ્

સુમુખાખ્યં દદૃશતુસ્તૌ ગૃહીત્વા ગતાવુભૌ ॥
નાગે શક્રં તતઃ શક્રાદયાચેતાં તુ તાવુભૌ

સુમુખસ્યાભયં તાર્ક્ષ્યાત્તયોઃ શક્રો દદૌ વરમ્ ॥॥
વીર્યજ્ઞસ્તાર્ક્ષ્યવીર્યસ્ય સ યયૌ કેશવાન્તિકમ્

સુમુખસ્યાભયં પ્રાદાત્તાર્ક્ષ્યં મધુનિષૂદનઃ ॥
આજગામ તતસ્તાર્ક્ષ્યઃ સરોષઃ કેશવાન્તિકમ્

॥ ગરુડ ઉવાચ ॥ ॥
કિમવજ્ઞાય માં કૃષ્ણ સુમુખે દીયતે વરઃ ॥
મમ પૃષ્ઠગતઃ શત્રૂંસ્ત્વં નિહંસિ ચ બુદ્ધ્યસે ॥
કુટુમ્બાભરણં શત્રું પન્નગં મમ રક્ષસિ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તસ્તદા તેન વિષ્ણુર્ગરુડમબ્રવીત્ ॥

ન મે શક્તો જગદ્વોઢું સકલં વિહગેશ્વર ॥
અહમેવાત્મનાત્માનં ધારયામિ રણેરણે

શક્તિશ્ચેદસ્તિ વોઢું તે ભુજમેકં વહસ્વ મે ॥
એવમુક્ત્વા દદૌ પૃષ્ઠે તસ્ય સવ્યં ભુજં હરિઃ

તતો વિષણ્ણવદનઃ પક્ષત્યાગાત્ખગોત્તમઃ ॥
ક્લાન્તો દીનશ્ચ તુષ્ટાવ દેવેશં મથુસૂદનમ્

॥ ॥ ગરુડ ઉવાચ ॥ ॥
નમસ્તે દેવદેવેશ સુરાસુરનમસ્કૃત ॥
અજેય પુણ્ડરીકાક્ષ શરણાગતવત્સલ

ન મયા ત્વદ્બલં જ્ઞાતમાત્મસમ્ભાવિતાત્મના ॥
ત્વમેવ દેવ ત્રૈલોક્યં સદા ધારયસેઽનઘ

આત્માનમાત્મના દેવ ત્વમેવ વહસે સદા ॥
યસ્ય તે દેવ સકલં દેહે ત્રિભુવનં સ્થિતમ્

તસ્ય વોઢું કથં શક્તા મદ્વિધા હિ સહસ્રશઃ ॥
તસ્માત્પ્રસીદ ભગવન્મમ ધ્વજનિવાસિનઃ

નાસ્ત્યન્તસ્તવ દેવેશ કર્મણાં ભુવનત્રયે ॥
કસ્તે કીર્તયિતું શક્તઃ કર્માણ્યનવશેષતઃ

કર્મણાં કીર્તનં વા તે કા સ્તુતિઃ પરમેશ્વર ॥
સર્વત્ર સર્વશક્તિસ્ત્વં પ્રસીદ મમ શત્રુહન્

સર્વભૂતકૃતાવાસ વાસુદેવ જગત્પતે ॥
કલ્પાન્તામ્ભોધિશયન નારાયણ મહાદ્યુતે

નાભીકમલકિંજલ્કપિઞ્જરી કૃતવિગ્રહ ॥
પ્રસીદ મે નમસ્તેઽસ્તુ પક્ષિણો ધ્વજવાસિનઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
આત્મસમ્ભાવના તાર્ક્ષ્ય ન કાર્યા તે કદાચન ॥
અહમેવાત્મનાત્માનં વહામિ ત્વાં ચ ધારયે

પ્રીતા ન ચ ત્વયા ભાર્યા યદપક્ષઃ કૃતો હ્યસિ ॥
મયા ત્રિભુવનં ન્યસ્તં ત્વદર્થમખિલં ભુજે

ત્વયા તુલ્યો હિ બલવાઁલ્લોકેઽન્યો નાસ્તિ કશ્ચન ॥
યસ્ય દોર્દણ્ડસંસ્પર્શાજ્જીવિતં ન ચ નિર્ગતમ્

યદ્વશ્શરીરજો ભૂત્વા બલવાન્ખગસત્તમ ॥
વિશેષવન્તઃ પક્ષાંતે ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તઃ સુપર્ણસ્તુ સુપર્ણાન્પ્રાપ્તવાન્પુનઃ ॥
તેજોબલાધિકત્વં વા લેભે દેવપ્રસાદતઃ

એવં પુરુષવત્તાર્ક્ષ્યઃ સ્તૂયમાનશ્ચ શાર્ઙ્ગિણમ્ ॥
ભૂય એવ સુપર્ણત્ત્વં ગમિતોઽતિબલઃ કૃતઃ

શક્રયાચિતમાત્રેણ સુમુખોઽપ્યમરઃ કૃતઃ ॥
તસ્માદ્રાજન્વિજાનીહિ તસ્ય દાનવવિદ્વિષઃ

નાસ્ત્યદેયં હિ ભક્તેષુ દેવરાજ્યમપિ ધ્રુવમ્ ॥
મૃત્યુપાશગૃહીતાનાં પતનાન્નરકે તથા ॥
સ્મૃતમાત્રઃ સ દેવેશસ્તદ્ભયાદ્વિનિવર્તકઃ

નિહતસકલદુઃખો ભક્તિભાજાં નરાણાં દ્વિજ વિબુધવરાણાં પૂજનીયોઽરિહન્તા ॥
ખગપનૃપતિયાયી નીરસંજાતવર્ણો ભવતુ મધુરિપુસ્તે ભક્તિનમ્રસ્ય તુષ્ટઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે સુમુખોપાખ્યાનવર્ણનો નામ ત્રિચત્વારિંશદુત્તરત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.344
॥ વજ્ર ઉવાચ ॥
શ્રોતુમિચ્છામ્યહં ત્વત્તઃ પ્રસાદં પરમં હિ યત્ ॥
કૃતં ભક્તજને તેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
હતે ત્રિભુવને રાજઞ્શક્રસ્ય બલિના પુરા ॥
જગામ શક્રઃ શરણં કશ્યપં પિતરં તતઃ

કશ્યપઃ શક્રમાદાય જગામાથ પિતામહમ્ ॥
તમાહ વરદો બ્રહ્મા ગચ્છ કશ્યપ કેશવમ્

ક્ષીરોદશાયિનં દેવં શરણં મધુસૂદનમ્ ॥
તં ચ પ્રાર્થય પુત્રત્વે સ તે પુત્રો ભવિષ્યતિ

તતઃ સ સર્વં ત્રૈલોક્યં દેવરાજસ્ય દાસ્યતિ ॥
એવં ચોક્તઃ કશ્યપસ્તુ સાર્ધં ત્રિદશપુઙ્ગવૈઃ

ક્ષીરાબ્ધિં સ તતો ગત્વા દદર્શ તપસા હરિમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા સ્તવેન તુષ્ટાવ તતસ્તસ્ય તદા હરિઃ

પ્રસન્નઃ પુત્રતામેત્ય દેવો વામનરૂપધૃક્ ॥
ત્રિભિર્ન્નતૈસ્ત્રિભુવનં સર્વમાક્રમ્ય વિશ્વધૃક્

પ્રાદાચ્છક્રાય રાજેન્દ્ર બદ્ધ્વા દૈત્યેશ્વરં બલિમ્ ॥
કશ્યપેન સ્તુતસ્ત્વેવં તસ્ય પુત્રત્વમાગતઃ

વજ્ર ઉવાચ ॥
સ્તવેન યેન તુષ્ટાવ કશ્યપો મધુસૂદનમ્ ॥
તં સ્તવં ત્વં સમાચક્ષ્વ સર્વપાપહરં શિવમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
શૃણુ રાજન્સ્તવં પુણ્યં કશ્યપેન પ્રકીર્તિતમ્ ॥
ક્ષીરોદશયનાદ્દૃષ્ટ્વા દેવદેવં સમુત્થિતમ્

કશ્યપ ઉવાચ ॥
ઓં નમોઽસ્તુ તે દેવદેવ એકશૃઙ્ગ વૃષાર્ચિત સિન્ધુવૃક્ષ વૃષાકપે સુરપ અનિન્દિત ભદ્ર કપિલ વિષ્વક્સેન ધ્રુવ ધર્મ ધર્મધ્વજ વૈકુણ્ઠ વૃષાવર્ત અનાદિમધ્યનિધન જનપ્રિય વૃષ્ણિજ અમૃતેશય સનાતન ત્રિધામન્ ત્રિધામ તુષિત દુન્દુભે મહતાંલોક
લોકનાભે પદ્મનાભ વિરિઞ્ચ બહુરૂપ અક્ષણાદક્ષય હવ્યભુક્ ખણ્ડપરશો ચક્ર મુણ્ડકેશ હંસ મહાદક્ષિણ હૃષીકેશ સૂક્ષ્મ મહામુનિસ્તોમ વિરજ સ્તમ સર્વલોકપ્રતિષ્ઠ શિપિવિષ્ટ અતપા અગ્રજ ધર્મજ ધર્મનાભ ગભસ્તિનાભ ચન્દ્રરથ અપાપ્મન્ ત્વમેવ સમુદ્રવાસ અજ એકપાત્ સહસ્રરંભિત મહાશીર્ષ સહસ્રદૃક્ સહસ્રપાદ અયોમુખ મહાપુરુષ સહસ્રબાહો સહસ્રમૂર્તે સહસ્રાક્ષ સહસ્રપ્રભવ સહસ્રશસ્ત્વામાહુર્વેદવિદો વેદવિદમ્ ॥ સર્વેષામેવ વિશ્વત્વમાહુઃ પુષ્પહાસ પરમચરત્વમેવ વૌષટ્ વષટકાર સ્વાહા મખેષુ ભાગાપ્રાશિનં શતધારં સહસ્રધારં ચ ભૂર્વા ભુવર્વા ત્વમેવ બ્રહ્મમય બ્રાહ્મણેય બ્રહ્મા દિશસ્ત્વમેવ દ્યૌરસિ પૃથિવ્યસિ માતરિશ્વાસિ હોતા પોતા મન્તા નેતા હોમ્યહેતુસ્ત્વમેવાગ્ર્ય વિશ્વધામ્ના ત્વમેવ દિગ્ભિઃ સ્રગ્ભાણ્ડ ઈજ્યોઽસિ સમાધાસિ સેમિંધિસ્ત્વમેવ ગતિર્મતિમતામસિ યોગોઽસિ મોક્ષોઽસિ પરમસિ સ્રુગસિ ધાતાસિ યજ્ઞોઽસિ સોમોઽસિ ધૂમોઽસિ દીક્ષાસિ દક્ષિણાસિ વિશ્વમસિ સ્થવિર તુરાષાડ્ હિરણ્યગર્ભ નારાયણ અનંત વૃણસમે આદિત્યવર્ણ આદિત્યતેજાઃ મહાપુરુષ પુરુષોત્તમ આદિદેવ પદ્મનાભ પદ્મહાસ પદ્મશય પદ્માક્ષ હિરણ્યાગ્રકેશ શુક્લ વિશ્વાત્મન્વિશ્વદેવ વિશ્વતોમુખ વિશ્વાસ્ય વિશ્વસમ્ભવ વિશ્વભુક્ત્વમેવ ભુવિકમ અતિભૂઃ પ્રભાકર શમ્ભુઃ ભવઃસ્વયમ્ભૂ ભૂતાદિઃ મહાભૂત વિશ્વગ વિશ્વં ત્વમેવ વિશ્વગોપ્તાસિ પવિત્રમસિ હવિઃ વિશ્વધાત ઊર્ધ્વકર્મ અમૃતત્ત્વાગ્ર ભુવઃપાત ઘૃતાક્ત અગ્ને દ્રુહિણ અનન્તકર્મન્વશં પ્રાગ્યં વિશ્વપાર્શ્વ પાર્શ્વ ત્વમેવ વિશ્વ વરાર્થિનસ્ત્રાહીતિ ॥
સ્તોત્રેણ યઃ કાશ્યપનિર્મિતેન સ્તોત્રં સદા દેવવરસ્ય કર્તા ॥
કાલ્યં શુચિસ્તદ્ગતમાનસેન ગન્તા સ લોકાન્પુરુષોત્તમસ્ય

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુ ધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે કશ્યપસ્તોત્રવર્ણનો નામ ચતુશ્ચત્વારિંશદધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.345
॥ વજ્ર ઉવાચ ॥ ॥
પ્રસાદં પરમં તસ્ય કેશવસ્ય મહાત્મનઃ ॥
બ્રૂહિ ભક્તજને મહ્યં દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ

ન હિ તૃપ્યામ્યહં તસ્ય શૃણ્વાનઃ શ્રવણામૃતમ્ ॥
હસ્તત્રાણપ્રદો લોકે ય એકઃ પતતાં નૃણામ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
દેવાશ્ચ ઋષયશ્ચૈવ વિવદન્તઃ પુરાનઘ ॥
બીજૈર્યષ્ટવ્યમિત્યેતત્ત્રિવર્ષપરમોષિતૈઃ

અજસંજ્ઞાનિ બીજાનિ છાગં ઘ્નન્તુમથાર્હસિ ॥
પક્ષોઽયમાસીદ્ધર્મજ્ઞ ઋષીણાં ભાવિતાત્મનામ્

દેવાનાં તુ પશુઃ પક્ષસ્તતો માર્ગાગતોભવત્ ॥
રાજોપરિચરો નામ વસુર્વસુમતાં વરઃ

દેવાશ્ચ ઋષયશ્ચૈવ પપૃચ્છન્તસ્તદા વસુમ્ ॥
યથોપનીતૈર્યષ્ટવ્યમિત્યુક્તં વસુના પુરા

ગતેનાનૃતવાક્યેન રાજા હિંસાપ્રવર્તિના ॥
નિત્યમાકાશગો ભૂત્વા ભૂમેર્વિવરગોભવત્

ભૂમેર્વિવરગસ્યાથ દેવપક્ષાર્થવાદિનઃ ॥
નિધનાર્થં મતિં ચક્રુર્દેવભક્તસ્ય દાનવાઃ

તેષાં ચિકીર્ષિતં શ્રુત્વા દેવાઃ શીઘ્રપરાક્રમાઃ ॥
ન્યવેદયઁસ્તથા ચક્રં દેવાચાર્યે બૃહસ્પતૌ

બૃહસ્પતિસ્તતો ગત્વા ભૂમેર્વિવરગં નૃપમ્ ॥
રક્ષામધ્યાપયામાસ વૈષ્ણવીમપરાજિતામ્

ભૂતભવ્યભવિષ્યાણાં કર્મણામનુ કીર્તનૈઃ ॥
નિર્મિતા બ્રહ્મણા વિદ્યા સર્વબાધાક્ષયઙ્કરી ॥
અધ્યાપ્ય તં ચ રાજાનમિદમાહ બૃહસ્પતિઃ

બૃહસ્પતિરુવાચ ॥
ઇહસ્થો ભોક્ષ્યસે રાજન્વસોર્ધારાં હુતાં દ્વિજૈઃ ॥
દેવતાનાં પ્રસાદેન તયા ચાપ્યાયિતઃ સદા

વિદ્યયા ચાનયા રાજન્નવધ્યસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ॥
ભૂમેર્વિવરસંસ્થોઽપિ દૈત્યદાનવરાક્ષસાન્ ॥
એવમુક્ત્વા સ રાજાનં તત્રૈવાન્તરધીયત

વજ્ર ઉવાચ ॥
રક્ષાં તુ તાં મે કથય દ્વિજેન્દ્ર કૃતા તુ યા દેવ પુરોહિતેન ॥
રાજ્ઞો વસોર્ભૂમિબિલસ્થિતસ્ય રક્ષા હિ સાગ્ર્યા પરમા મતા મે

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખં૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ભૂવિવરસ્થિતરાજ્ઞો રક્ષાવર્ણનો નામ પઞ્ચચત્વારિંશદધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ