વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.111.115

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અથ પ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભગવતો બૃહત્સ્નપનમારભેત્ તતો ગાયત્રીં પઠેત્ ॥
ઇષેત્વેત્યનેન પતદ્ગ્રહં દદ્યાત્ ॥
વૈષ્ણવગાયત્ર્યા પાદુકે ।
ભૂમ્યાવૃત્વા યનોસીતિ મૃદમ્ ॥
શન્ન આપ ઇત્યર્હણમ્ ।
દેવેભ્યો વનસ્પત ઇતિ દન્તકાષ્ઠમ્ ॥
યામાલિખેતિ જિહ્વાનિર્લેખનમ્ ॥
આપોહિષ્ઠેત્યાચમનમ્ ॥
પાત્રેણાર્ઘ્યમ્ ॥
યુવાસુવાસા ઇતિ સ્નાનશાટકમ્ ॥
ધ્રુવા દ્યૌરિત્યાસનમ્ ।
પ્રતિષ્ઠાસામ્ના પાદપીઠમ્ ॥
કનિક્રદેતિ બીજપાત્રમ્ ॥
તેજોશુક્રમસીતિ દીપમ્ ॥
મુખાદિન્દ્રેત્યાદર્શમ્ ॥
તથૈવ મુખાલેપઃ ॥
રોધ્રમ્ ॥ ત્વક્ કોલમજ્જા ॥ વચા ॥ કુષ્ઠમ્ ॥ નીલોત્પલાનિ કુંકુમં ચેતિ મુખાલેપઃ ॥
સહસ્રશીર્ષેતિ તૈલમ્ ॥
ભદ્રં કર્ણેત્યનેનોદ્વર્તનમ્ ॥
સુપ્રતીકેન ચમસા સ્નાનમ્॥
ઋષભેન નિષ્પુંસનસ્નાનમ્ ॥
ઘૃતવતીતિ ઘૃતસ્નાનમ્॥
દધિક્રાવ્ણ ઇતિ દધ્ના ॥
પયસ્વતીતિ પયસા ॥
ગંધદ્વારેતિ ગોમયેન ॥
ગાયત્ર્યા ગોમૂત્રેણ॥
અઘમર્ષણેન પઞ્ચગવ્યેન ।
ધ્રુવા દ્યૌરિતિ ધ્રુવં નિષ્પુંસનેન ॥
મધુવાતા ઋતાયતે ઇતિ મધુના ॥
સુપ્રતીકેનેતિ ઇક્ષુરસેન।
ભૌમેન ગુડોદકેન॥
અથર્વશિરસા શર્કરોદકેન॥
વામદેવેનેતિ નદ્યુભયકૂલમૃદા ॥
શાંતા દ્યૌરિતિ સંગમમૃદા ॥
પ્રાણસૂક્તેન સરોમૃદા ॥
વારાહેણેતિ વરાહોદ્ધૃતમૃદા॥
વામદેવેનેતિ ગજદન્તમૃદા ॥
વૃષભેણેતિ વૃષભશૃંગોદ્ભવમૃદા ॥
અશ્વક્રાન્તેતિ સર્વાભિઃ ॥
ભારુન્દેનેત્યામલકૈઃ ॥
વિકર્ણેનેતિ રોધ્રેણ ।
જ્યેષ્ઠસામ્નેતિ કાલેયકેન ॥
બૃહત્સામ્નેતિ બીજપૂરકેણ ॥
કૃષ્ણાજિનેનેતિ વર્ણકસ્નાનીયેન ।
અગ્ન આયુરસીતિ તગરેણ ।
શ્રીસૂક્તેનેતિ પ્રિયઙ્ગુના॥
વિષ્ણોરરાટમિતિ સિદ્ધાર્થકૈઃ ॥
કૃષ્ણમણિનેતિ કૃષ્ટેન ॥
શિરિભિટેનેતિ કુશોદકેન ।
યા ઓષધય ઇતિ સર્વૌષધીભિઃ ॥
આબ્રહ્મન્બ્રાહ્મણ ઇતિ બીજૈઃ ॥
પુષ્પવતીતિ પુષ્પૈઃ ॥
વનસ્પતે વીડ્વંગ ઇતિ વનસ્પતિકલાપૈઃ ॥
પુષ્પવતીતિ ફલૈઃ॥
આશુઃ શિશાન ઇતિ રત્નૈઃ ॥
ગન્ધદ્વારેતિ ગન્ધૈઃ ।
ૐકારનમસ્કારપવિત્રૈઃ શિરઃસ્નાનૌષધીભિઃ યથા કુષ્ઠમ્, રોધ્રમ્, મુસ્તા, વચા, સર્ષપાઃ, જયન્તી, વિષ્ણુક્રાન્તા, પુનર્નવા, બ્રાહ્મી, તગરમ્, અતિબલા, નવબલા, નાગબલા, ત્વક્પત્રમ્ ,અગુરુબાલકમ્, હરેણુકમ્, લવઙ્ગમ્, અગુરમ્, ઉશીરમ્, નાલિકા ચૂરકમ્, દ્વે હરિદ્રે ચેતિ ॥
એવં સ્નાનસ્ય કલશદાનં ભવતિ ॥
તત્રાદાવેવોઙ્કારનમસ્કારપવિત્રાભિર્જ્ઞાત્વા દશાધ્યાત્મમૃત્પિણ્ડમાધુરૈઃ સાત્ત્વતો દદ્યાત્ ॥
તતઃ સામવિન્મહાવામદેવલક્ષરથન્તરશાક્વરભારુણ્ડબૃહત્સામભિઃ ॥
અથર્વવિદથર્વશિરાઃ પ્રત્યઙ્ગિરઃ શઙ્ખમણિપ્રાણસૂક્તમણિપ્રતિસરમણિભિઃ ॥
ઋગ્વેદવિત્ ગાયત્રીસાવિત્રીગોસૂક્તાશ્ચ ॥
સૂર્યસૂક્તપુરુષસૂક્તશ્રીસૂક્તૈર્યજુર્વેદવિત્ ॥
કૃષ્ણાજિનચમસષટ્કષડૃતુકૂષ્માણ્ડરુદ્રદ્રવિણૈઃ ।
તતઃ સ્વશક્ત્યા કલશસહસ્રકલશાષ્ટશત પઞ્ચ વા શતાનિ ચત્વારિ વા શતમષ્ટાધિકં વા અષ્ટાવિંશતિર્વાષ્ટૌ વા સ્વર્ચિતાન્વનસ્પતિકાલાપગર્ભશઙ્ખધ્વનિસ્વનેન વાદ્યશબ્દેન જયજયકારવંદિશબ્દેન પ્રસુભગાનર્તિતેન દેયાઃ ॥
તતઃ પવિત્રેણોપકલશાન્વિશ્રામ્ય વેદ્યાં ક્ષિપેત્ ॥
ઘૃતવતીતિ ઘૃતાવેક્ષં દર્શયેત્ ॥
સહસ્રશીર્ષેણ શિખણ્ડોદગ્રહણશાટકં દદ્યાત્ ॥
યુવાસુવાસ ઇતિ પ્રતિનિર્વસનશાટકમ્ ॥
ઇદમાપઃ પ્રવહત ઇત્યાચમનીયં તતો જાનુભ્યાં પાણિભ્યાં શિરસા ચ નમસ્કારં કુર્યાત્ ॥
બૃહત્સ્નપનમેતદ્ધિ યઃ કરોતિ નરો હરેઃ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે॥
ન કેવલં પ્રતિષ્ઠાયાં સર્વદૈવં સમાચરેત્ ॥
શાન્તિદં પૌષ્ટિકં કામ્યં બૃહત્સ્નપનમુત્તમમ ॥
દિવ્યાન્તરિક્ષભૌમાનામુત્પાતાનાં સમુદ્ભવે ॥
દેવદેવસ્ય રાજેન્દ્ર બૃહત્સ્નપનમાચરેત્ ॥
નાસ્તિ લોકે સમુત્પાતો યો હ્યનેન ન શામ્યતિ ॥
આરોગ્યકામઃ શ્રીકામો મોક્ષકામશ્ચ બન્ધનાત્ ॥
સૌભાગ્યશાન્તિકામશ્ચ બૃહત્સ્નપનમાચરેત્ ॥
વિદ્યાર્થી પ્રાપ્નુયાદ્વિદ્યાં પુત્રકામસ્તથાત્મજાન્ ॥
પ્રિયાશ્ચ મુખ્યાઃ પ્રાપ્નોતિ યાશ્ચ કામયતે યદિ ॥
અકામકામઃ પ્રાપ્નોતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે બૃહત્સ્નપનપ્રશંસાવર્ણનો નામૈકાદશોત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
સ્નાતં શ્રીભગવન્તં સમર્ચયેત્ ॥
ચન્દનબહુલનિર્યાસજાતીફલમૃગમદકર્પૂરાણિ સમસ્તાનિ વ્યક્તાનિ વાનુલેપનં કુર્યાત્ ॥
ગન્ધદ્વારેતિ શ્રીભગવન્તમનુલિમ્પેત્। ॥
વાયુરગ્રેગા ઇતિ તાલવૃન્તં નિવેદયેત્ ॥
વાત આવાતભેષજમિતિ વીજયેત્ ॥
સાવિત્રાણિ સાવિત્રસ્યેતિ ચામરં નિવેદયેત્ ॥
શ્રીવિષ્ણુગાયત્ર્યા બીજાનિ નિવેદયેત્ ॥
યુવાસુવાસ ઇતિ મહાર્હૈર્વસ્ત્રૈઃ શ્રીભગવન્તં આચ્છાદયેત્ ॥
નોપભુક્તૈર્ન નીલૈઃ હિરણ્યવર્ણૈરાભરણૈરર્ચયેત્ ।
કઙ્કતો ન કઙ્કત ઇતિ કઙ્કતેન ઇન્દ્રાવિશ્વેતિ કઙ્કતેન દૂષ્યાદૂશિરસિ પ્રતિસંખ્યા અઞ્જન મણિના પ્રૈજનેન આત્મવ્યૂહેન કૂર્ચપ્રસાદનેન પુષ્પવતીતિ પુષ્પૈઃ પ્રથિતૈરગ્રાસ્થિતૈશ્ચ ॥
પ્રજાપતે ન ત્વદેતાન્યન્ય ઇતિ પટવાસેન॥
અગ્નિમૂર્ધેતિ દીપેન॥
ધૂરસિ ધૂર્વમિતિ ધૂપેન ॥
અભિત્વા શૂર નોનુમ ઇતિ ચ્છત્રેણ॥
વિષ્ણુગાયત્ર્યા ઉપાનદ્ભ્યામ્ ॥
ઇદં વિષ્ણુર્વિચક્રમે ઇતિ યાનેન તેનૈવ પ્રવહણેન ।
કેતું કૃણ્વન્નિતિ ધ્વજૈઃ તેનૈવ પતાકાદિભિઃ ।
તતઃ સ્તોત્રૈઃ શ્રીભગવન્તમર્ચયેત્ ॥
તતો અગ્નિર્મૂર્ધેતિ સર્વભોગપૂરણાર્થીયમાત્રયા ॥
તતસ્તન્ત્રીવાદ્યૈઃ તતઃ શંખપટહભેરીનિનાદૈઃ સુભગાતેનવેતિ ॥
અનેન વિધિના ભોગૈઃ સમભ્યર્ચ્ય જનાર્દનમ્ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ વિષ્ણુલોકં ચ ગચ્છતિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ભોગદાનવર્ણનો નામ દ્વાદશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અથ મધુપર્કેણ શ્રીભગવન્તમભ્યર્ચયેત્ ॥
હિરણ્યવર્ણેત્યર્હણાં દદ્યાત્ ।
દધિક્રાવ્ણેતિ દધિ ।
ઘૃતવતીતિ ઘૃતમ્ ॥
મધુવાતાઋતાયતે ઇતિ મધુ ॥
ત્રિસુવર્ણેન સંયોજ્ય સાવિત્રેણ નિયોજયેત ॥
આપોહિષ્ઠેતિ તર્પણં દદ્યાત્॥
વાત આવાતુ ભેષજમિતિ નિષ્પુંસનમ્॥
શન્ન આપ ઇતિ આચમનીયમ્॥
અષ્ટકવિધિના પશુમ્ હિરણ્યવર્ણેતિ વા માત્રામ્ ।
તેન બિમ્બશંખપદ્માદ્યાનિ મઙ્ગલ્યાનિ નિવેદયેત્॥
મધુપર્કવિધિસ્ત્વેષ કથિતસ્તે મયાનઘ ॥
એતત્કૃત્વા મહારાજ વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મધુપર્કનિવેદનો નામ ત્રયોદશોત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
હિરણ્યવર્ણેત્યર્હણાં દદ્યાત્ ॥
તતઃ સભક્ષ્યં સવ્યઞ્જનં સહચરિતકં સાવદંશં સફલં સાવિત્રેણ નિવેદયેત્॥
શક્ત્યા સુગન્ધીનિ સુસ્વાદૂનિ અમ્બુપાનાનિ ચ આપોહિષ્ઠેતિ ચ તર્પણેન, વાત આવાતુ ભેષજમિતિ નિષ્પુંસનેન, શન્ન આપ ઇત્યાચમનીયેન, અગ્નિર્મૂર્ધેતિ પુનરનેનૈવ વિધાનેન, સંવિભાગાર્થીયેન અનુયજ્ઞેન શ્રીભગવન્તમર્ચયેત્ ॥
મુખાદિન્દ્રશ્ચ તાંબૂલં દદ્યાત્ ॥
તેનૈવ સુગન્ધીનિ, મુખવાસાંસિ, તેનૈવ દર્પણમ્ ॥
પુનરપિ શ્રીભગવન્તં ગીતવાદિત્રનૃત્તૈઃ સમભ્યર્ચયેત્ ॥
અન્નયજ્ઞેન સંપૂજ્ય દેવદેવં સનાતનમ્ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ વિષ્ણુલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ઇજ્યાવર્ણનો નામ ચતુર્દશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતઃ શઙ્કરગીતોક્તેન વિધાનેનેજ્યાં સાત્ત્વતઃ કુર્યાત્ ॥
કારિણશ્ચ ભોગૈઃ શચિં ભજેત્ ॥
દેવપુરત એવર્ત્વિજાં પ્રત્યેકં સુવર્ણ મહત્વં વાસો ગોવત્સકૃતં કાસ્યં દદ્યાત ॥
સ્વશક્ત્યા ચ તાનભ્યર્ચયેત્ ॥
તતો બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ॥
ભુઞ્જાનાંશ્ચ શ્રીભગવન્માહાત્મ્યં શ્રાવયેત્ ॥
તતો હવિષ્યં યજમાનસ્ત્વશ્નીયાત્ ॥
તતો દેવાગારે ગીતનૃત્યવાદ્યપુસ્તકશ્રવણે તિષ્ઠેત્ ॥
અનેન વિધિના કૃત્વા પ્રતિષ્ઠાં શાર્ઙ્ગિણો નરઃ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ વિષ્ણુલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે સાત્ત્વતેજ્યાવર્ણનો નામ પઞ્ચદશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥