વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.40

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સાલ્વસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥
શીર્ષમાત્રાવશિષ્ટસ્તુ દદૃશે ચાગ્રજસ્ય ચ

રાહુરિત્યેવ વિખ્યાતઃ પૂજયામાસ તં નૃપઃ ॥
યથાર્હં પૂજિતો રાજ્ઞા નિષણ્ણો વાક્યમબ્રવીત્

રાહુરુવાચ॥
ન હિ મે રોચતે વૈરં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના॥
યસ્ય ક્રોધાદનઙ્ગોહં જાતઃ પરબલાર્દનઃ

પ્રસાદાચ્ચ તથા યસ્ય ગ્રહત્વમુપલબ્ધવાન્ ॥
કિમન્યૈઃ કીર્તિતૈસ્તસ્ય કર્મભિસ્તેઽસુરાત્મજ

સાલ્વ ઉવાચ ॥
ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ કથં તેન મહાત્મના ॥
અનંગસ્ત્વં કૃતો વીર ગ્રહેશશ્ચ કથં કૃતઃ

રાહુરુવાચ ॥
અમરત્વમભીપ્સંતઃ પુરા દેવા સવાસવાઃ
કેશવં શરણં ગતાઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
ભગવન્ દેવદેવેશ જગતામાર્તિનાશન ॥
નિર્વિશેષા વયં મર્ત્યૈસ્ત્રાતા તત્રાસ્તુ નો ભવાન્

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
ક્ષીરોદમથને યત્નં ત્રિદશાઃ કર્તુમર્હથ ॥
દાનવૈઃ સહિતા ભૂત્વા તતઃ શ્રેયોઽપ્યવાપ્સ્યથ

રાહુરુવાચ ॥
એવમુક્તાઃ સુરાઃ સર્વે દેવદેવેન શાર્ઙ્ગિણા ॥
દાનવૈઃ સહિતા ભૂત્વા મમન્થુર્વરુણાલયમ્

સાહાય્યમકરોત્તેષાં તત્ર કર્મણિ પાર્થિવ ॥
વિના વિષ્ણુસહાયેન ન શક્તાઃ સસુરાસુરાઃ

અનન્તઃ સ તતો ભૂત્વા ચાંશઃ સંકર્ષણસ્ય ચ ॥
ઉત્પાટ્ય મંદિરં દોર્ભ્યાં ચિક્ષેપ પયસાં નિધૌ

અકૂપારે તતો ભૂત્વા કૂર્મરૂપી જનાર્દનઃ ॥
મન્દરં ધારયામાસ ક્ષીરાબ્ધિગતમઞ્જસા

સ્વનૈવ તેજસા નાગં તથા સંયોજ્ય વાસુકિમ્ ॥
ચક્રે સ નેત્રતાં તત્ર તત્ર કર્મણિ દાનવ

તતો મમન્થુઃ સહસા સમુદ્રં દેવદાનવાઃ ॥
યતો મુખં તતો દૈત્યા યતઃ પુચ્છં તતઃ સુરાઃ

વાસુકેરભવદ્દૈત્યા મથ્યમાને મહોદધૌ ॥
મુખશ્ચ નાગરાજસ્ય કરેણ ધૃતવાન્સ્વયમ્

આકાશાભિમુખં કૃત્વા દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥
મુખે નિઃશ્વાસવાતેન સવિષેણ હિ ભૂપતે

અન્યથા દૈત્યસંઘાનાં વિનાશમભવિષ્યત ॥
હિમાચલાભાઃ કાલ્લોલાઃ ક્ષીરાબ્ધેર્ગગનસ્પૃશઃ

ઉત્પેતુર્મથ્યમાનસ્ય બલિભિદેવદાનવૈઃ

શૃઙ્ગાણિ નિપતન્તિ સ્મ મન્દરસ્ય મહોદધૌ ॥
રત્નચિત્રાણિ રમ્યાણિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ

દ્રુમાશ્ચ શતશઃ પેતુર્મૃગાઃ પેતુઃ સહસ્રશઃ ॥
ત્રૈલોક્યં પૂરયન્નાદૈ રરાસ પયસાં નિધિઃ

ક્ષીરકલ્લોલવસનઃ શ્વેતમેઘકૃતાંશુકઃ ॥
રાજતે મન્દરાદ્રિસ્સ નાનાધાતુવિભૂષિતઃ ॥ ૨૧ ।
ચલન્મેઘાંશુકો ઘૂર્ણન્નત્યર્થં વાયુપૂરિતૈઃ ॥
ગુહામુખૈઃ સપ્રણતં ગિરિર્મત્તૈરિવાર્ણવઃ

નિર્ઝરાશ્રુર્મહાનાદઃ શૃઙ્ગોચ્છ્રિતમહાભુજઃ ॥
અનિશં સ ગિરિશ્રેષ્ઠઃ સ્થાનહાન્યેવ રોદિતિ

દેવોપભોગ્યાન્સકલાન્મહાન્ત ઇતિ ચિન્તયન્ ॥
વાદ્યત્સુ દેવવાદ્યેષુ નૃત્યતીવ સ મન્દરઃ

એવં હિ મથ્યમાનસ્ય ક્ષીરાબ્ધેઃ સુમહાત્મનઃ ॥
પ્રાદુર્ભૂતં વિષં ઘોરં કાલાનલસમપ્રભમ્

યેન પ્રોદ્ભૂતમાત્રેણ વિષણ્ણા દેવદાનવાઃ ॥
તત્પપૌ ભગવાઞ્છંભુસ્ત્રૈલોક્યહિતકામ્યયા

વિષે કણ્ઠમનુપ્રાપ્તે નીલકણ્ઠત્વમાગતઃ ॥
ધારયામાસ તત્કણ્ઠે શોભાર્થં સુરવારિતઃ

તતશ્ચન્દ્રકલા જાતા ત્રૈલોક્યસ્યૈવ સુન્દરી ॥
જટાજૂટેન તાં ચક્રે દેવદેવો મહેશ્વરઃ

રશ્મિજ્વાલાવલીપુઞ્જવિભાસિતજગત્ત્રયમ્ ॥
વૈડૂર્યકૌસ્તુભં જાતં યં બભાર હૃદા હરિઃ

વાતરંહો મહાકાયઃ શશાઙ્કસદૃશચ્છવિઃ ॥
ઉચ્ચૈશ્રવાહયો જાતસ્સ ચ દેવાનુપાશ્રિતઃ

તતઃ સુરા સમુત્પન્ના સા ચ પીતા મહાસુરૈઃ ॥
તતસ્ત્વપ્સરસો જાતા દેવરામા મનોરમાઃ

દેવી લક્ષ્મીસ્તતો જાતા રૂપેણાઽપ્રતિમા શુભા

યસ્યાઃ શુભૌ તામરસપ્રકાશૌ પાદામ્બુજૌ સ્પૃષ્ટતલાઙ્ગુલીકૌ ॥
જઙ્ઘે શુભે રોમવિવર્જિતે ચ ગૂઢાસ્થિકં જાનુયુગં સુરમ્યમ્

સુવર્ણદણ્ડપ્રતિમૌ તથોરૂ ચાભોગ્યરમ્યં જઘનં ઘનં ચ ॥
મધ્યં સુવૃત્તં કુલિશોદરાભં વલિત્રયં ચારુ શુભં દધાનમ્

ઉત્તુઙ્ગમાભોગિ સમં વિશાલં સ્તનદ્વયં ચારુસુવર્ણવર્ણમ્ ॥
બાહૂ સુવૃત્તાવતિકોમલૌ ચ કરદ્વયં પદ્મદલાગ્રકાન્તિ

કણ્ઠઞ્ચ શઙ્ખાગ્રનિભં સુરમ્યં પૃષ્ઠં સમં ચારુ સિરાવિહીનમ્ ॥
કર્ણૌ શુભૌ ચારુશુભપ્રમાણૌ સમ્પૂર્ણચન્દ્રપ્રતિમઞ્ચ વક્ત્રમ્

કુન્દેન્દુતુલ્યા દશનાસ્તથોષ્ઠૌ પ્રવાલકાનાં પ્રતિપક્ષભૂતૌ ॥
સ્પષ્ટા ચ નાસા ચિબુકં ચ રમ્યં કપોલયુગ્મં શશિતુલ્યકાન્તિ

ઉન્નિદ્રનીલોત્પલસન્નિકાશં ત્રિવર્ણમાકર્ણિકમક્ષિયુગ્મમ્ ॥
શિરોરુહાઃ કુઞ્ચિતનીલદીર્ઘા વીણેવ વાણી મધુરા શુભા ચ

વસ્ત્રે સુસૂક્ષ્મે વિમલે દધાના ચન્દ્રાંશુતુલ્યેઽતિમનોભિરામે ॥
શ્રોત્રદ્વયેનાપ્યથ કુણ્ડલે ચ સંતાનકાનાં શિરસા ચ માલામ્

ગઙ્ગાપ્રવાહપ્રતિમઞ્ચ હારં કણ્ઠેન શુભ્રં દધતી સુવૃત્તમ્

તથાઙ્ગદૌ રત્નસહસ્રચિત્રૌ હંસસ્વનૌ ચાઽપ્યથ નૂપૂરૌ ચ

કરેણ પદ્મં ભ્રમરોપગીતં વૈડૂર્યનાલઞ્ચ શુભં ગૃહીત્વા ॥
સ્વરૂપમૂઢેષુ સુરાસુરેષુ દૃષ્ટિં દદૌ ચારુમનોભિરામા

સા દેવસંઘાનસુરાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા દદર્શ દેવં જગતાં પ્રધાનમ્ ॥
દેવાસુરેભ્યસ્ત્વતિરિક્તરૂપં સૂર્યાયુતાભં ભુવનેષ્વજેયમ્

ઉન્નિદ્રનીલનલિનદ્યુતિચારુવર્ણં સંતપ્તહાટકનિભે વસને વસાનમ્ ॥
દૃષ્ટ્વૈવ જાતપુલકોદ્ગમમાત્રકમ્પા ક્ષીરાબ્ધિજા મદનબાણવશં જગામ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે સમુદ્રમથને લક્ષ્મીસમુદ્ભવો નામ ચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ