વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.32

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
સર્વદેવાતિદેવસ્ય બ્રહ્મણસ્તનયો ભૃગુઃ ॥
પૌલોમ્યાં જનયામાસ ચ્યવનં ભગવાન્ભૃગુઃ

યયાતિજા સુકન્યાપિ ચ્યવનાદ્ભૃગુનન્દનાત્ ॥
આત્મવાનં દધીચઞ્ચ જનયામાસ ધાર્મિકૌ

ઋષિપત્ની મહાભાગા ચાઽઽત્મવાનસ્ય નાહુષી ॥
ઔર્વં સંજનયામાસ ઋચીકાપરસંજ્ઞિતમ્

યેન ક્રોધાભિભૂતેન દૃષ્ટોઽગ્નિર્વડવામુખઃ ॥
તસ્ય સત્યવતી ભાર્યા કૌશિકી ગાધિજા શુભા

તસ્યાં સઞ્જનયામાસ પુત્રાણાં શતમૂર્જિતમ્ ॥
જમદગ્નિશ્ચ વત્સશ્ચ તેષાં શ્રેષ્ઠતમાવુભૌ

સ્ત્રીણાં ચરુવિપર્યાસાજ્જમદગ્નિરજાયત

વજ્ર ઉવાચ ॥
કથ્યતામ્મે યતો બ્રહ્મન્વાડવસ્ય ચ સંભવઃ ॥
સંભવં જમદગ્નેશ્ચ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ભૃગૂણાં હૈહયાનાઞ્ચ વૈરમાસીત્સુદારુણમ્ ॥
ધનહેતોસ્તદા પાપૈર્હૈહયૈર્ભૃગવો હતાઃ

યેઽપિ ગર્ભગતા બાલાસ્તેઽપિ તૈવિનિષૂદિતાઃ ॥
ગર્ભેષુ હન્યમાનેષુ ઋષિઃ પરમદુઃખિતઃ

અરુણં ધારયામાસ ગર્ભેષ્ટં દીપ્તતેજસમ્ ॥
પૂર્ણે કાલે તદા બાલ ઊરું ભિત્ત્વા વ્યજાયત

જાતમાત્રસ્તુ ચુક્રોધ દેવતાનાં મહાતપા ॥
હૈહયૈર્હન્યમાનાનાં બન્ધૂનાં સુમહાત્મનામ્

ભવદ્ભિર્ન કૃતં ત્રાણં તસ્માત્સર્વાઞ્શપામ્યહમ્ ॥
તં ક્રુદ્ધં પિતરો હન્તું વારયામાસુરોજસા

ક્રોધઃ પુત્ર ન કર્તવ્યઃ સ હિ શત્રુર્નૃણાં સદા ॥
વયં સર્વે જિતક્રોધાઃ ક્ષત્રિયૈર્વિનિપાતિતાઃ

અસ્માકં ન વધે શક્તાઃ ક્ષત્રિયા હૈહયાધિપાઃ ॥
એવમુક્તઃ પિતૃગણૈરૃચીકસ્તાનથાઽબ્રવીત્

ન હિ મે શામ્યતિ ક્રોધો યુષ્મન્નિધનકારિતઃ ॥
તસ્માદ્દેવગણાન્સર્વાન્નિહનિષ્યામિ તેજસા

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ મહીતોયસમાકુલા ॥
જગામ શરણં વિષ્ણું સર્વભૂતભવોદ્ભવમ્ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
દેવાન્પ્રતિ સમુત્પન્નં ક્રોધમૌર્વસ્ય યચ્છુભમ્ ॥
તં પ્રવિશ્ય ગ્રસિષ્યામિ તોયં સર્વં વસુન્ધરે

માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા વસુધામૌર્વં ક્રોધં સમાવિશત્ ॥
ભૂત્વા ચ વડવાવક્ત્રસ્તચ્છરીરાદ્વિનિસ્સૃતઃ

ન ત્રાતારો ભવિષ્યન્તિ પુત્ર સર્વે દિવૌકસઃ ॥
ક્રોધશ્ચાઽયં તવ વૃથા ન ભવિષ્યતિ પુત્રક

એવમુક્તસ્તુ ભૃગુણા ઋચીકાઽગ્નિમભાષત ॥
પૂર્વોત્તરે સમાસાદ્ય સમુદ્રે વસ પુત્રક

।
પિબઁસ્તત્ર સદા વેગમમ્ભસાં સુમહાદ્યુતે ॥
અસ્માકં તુ કુલે ભાવી ક્ષત્રધર્મા દ્વિજોત્તમઃ

ક્ષત્રિયાણાં સમુચ્છેદં યઃ કરિષ્યત્યનેકશઃ ॥।
એવમુક્તસ્તુ પિત્રા વૈ પિબન્માસાષ્ટકં જલમ્

ચૈત્રમાસં સમારભ્ય નિત્યમાસ્તે સુખી જલે ॥
પીતં માસાષ્ટકં તોયં જઠરે ભસ્મસાદ્ગતમ્ ॥।

કૃત્કૃત્ય માસાઁશ્ચતુરઃ શિશિરાખ્યે મહીતલે ॥
નિત્યં હિમોઘં સૃજતિ તસ્માદપિ સમીરણઃ

હિમાચલે પાતયતિ પ્રવાહો નામ પાર્થિવ ॥
એષા તોયાદ્ધિમોત્પત્તિર્હિમતૌ યસ્ય સંભવઃ

વૃદ્ધિક્ષયવિહીનસ્ય કથિતં તવ ધાર્મિક

ઉત્પત્તિરેષા તવ વાડવાગ્નેઃ પ્રોક્તા મયા ભૂમિપતિપ્રધાન ॥
શ્રુત્વાઽપિ યાં મુઞ્ચતિ મોહજાલં સંસારજાતેશ્ચ યથા પ્રબુદ્ધઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુ ધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે વડવાગ્ન્યુત્પત્તિર્નામ દ્વાત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ