વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.216.220

1.216
અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥
દેવતાનાં સમુદ્યોગં શ્રુત્વા માલિસુમાલિનૌ ॥
ચક્રતુઃ પૃતનાં ઘોરાં ત્રિદશૈર્યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણૌ

તૌ ક્રુદ્ધૌ ભ્રાતરૌ શ્રીમાન્માલ્યવાન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥
આશ્રયસ્ત્રિદશેન્દ્રાણાં સર્વાત્મા મધુસૂદનઃ

તેન યુદ્ધં ન કર્તવ્યં સ તુ પૂજ્યો જગત્પતિઃ ॥
અગ્રે તુ પ્રણિપાતેન તં યજામો જગત્પતિમ્

પ્રણિપાતપ્રસન્નો હિ કામાન્દાસ્યતિ કેશવઃ ॥
વિષ્ણુર્હિ મલિને ચિત્તેઽત્વસ્માકં નૃપ દુર્જયઃ

જીવેમ સુચિરં કાલં સ્થિતા દેવસ્ય શાસને ॥
પ્રસીદ રાજન્મા યુદ્ધં વ્રજ દેવેન વિષ્ણુના

યક્ષાણાં રાક્ષસાનાં ચ કુરુ શ્રેયસ્તથાત્મનઃ ॥
એતદુક્તં હિતં ભ્રાત્રા રુરુચે ન ચ તસ્ય તત્

મહતા ચ સ સૈન્યેન પ્રયયૌ યેન કેશવઃ ॥
તમન્વયૌ મહાતેજા સુમાલી રાક્ષસાધિપઃ

પિતૃતુલ્યશ્ચ સાધૂનાં જ્યેષ્ઠભ્રાતા ગુરુર્મતઃ॥
આદૌ વાચ્યં હિતં તસ્ય કાર્યં તદનુચેષ્ટિતમ્

એતાં બુદ્ધિં સમાસ્થાય નિર્યાતો માલ્યવાનપિ॥
તે રાક્ષસા સહ ભ્રાત્રા ભીમનેત્રાગ્નિભૂષણાઃ

કોટીશતેન મુખ્યાનાં રાક્ષસાનાં વિનિર્ગતાઃ ॥
નાનાવિધોગ્રવસના નાનાપ્રહરણાયુધાઃ

નાનાવાદિત્રઘોષેણ પ્રયાતા રાક્ષસાધિપાઃ ॥
નાનાપ્રકારૈર્વિવિધૈઃ પ્રાણિભિર્બલવત્તરૈઃ

વાહનૈઃ પ્રયયુર્ઘોરા રાક્ષસાસ્ત્રિદશાધિપમ્ ॥
ગચ્છતસ્તુ બલૌઘસ્ય તદા તસ્યોત્તરાં દિશમ ॥
બભૂવાઽભિમુખં ઘોરં વનં ત્રિદશપાલિતમ્

હિમાચલસ્યોત્તરદિગ્વિભાગે ખસ્થે બલે તે પુરુષૌ પ્રવીર ॥
જયાર્થમભ્યુદ્યતચાપદણ્ડૌ પ્રચક્રતુર્યુદ્ધમદીનસત્ત્વૌ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનાનુશાસને રાક્ષસસેનાનિર્યાણવર્ણનો નામ ષોડશોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.217
અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥
તતઃ પ્રાવર્તત રણં ખસ્થયોર્બલયોસ્તયોઃ ॥
નાનાપ્રહરણોદગ્રભુજયોર્જયમિચ્છતોઃ

તદા બલાભ્રસંચ્છન્ને ગગને ખડ્ગવિદ્યુતિ ॥
તસ્મિન્નેવ ક્ષણે જાતો ભાનુમાન્નૃપ વિદ્યતિઃ

ચલત્ખડ્ગલતાવિદ્યુત્સમુદ્યોતિતવિગ્રહાત્ ॥
રક્તવૃષ્ટિઃ પપાતોર્વ્યાં બલમેઘાનુવિગ્રહાત્

તતઃ શોણિતવર્ષેણ સિચ્યમાને મહીતલે ॥
ગ્રાવવૃષ્ટિર્મહત્યાસીચ્છાદિતં ભૂતલં યયા

આસીદગમ્યા વસુધા શોણિતૌઘપરિપ્લુતા ॥
રજસ્વલેવ યુવતિસ્તદા તત્ર નરાધિપ

સ્ફુરમાણા વિદૃશ્યન્તે બાહવશ્ચન્દનોક્ષિતાઃ ॥
ખડ્ગપ્રહારપતિતાઃ પઞ્ચશીર્ષા ઇવોરગાઃ

મુખાનિ દન્ત પૂરાણિ તથા સરુધિરાણિ ચ ॥
( વિરેજુર્દાડિમાનીવ પાકપ્રસ્ફુરિતાનિ વા

નિપતદ્ભિસ્તથા છત્રૈશ્ચામરૈર્વ્યજનૈસ્તથા ॥
વિચ્છિન્નવાહનાઙ્ગૈશ્ચ ખમાસીત્સંકુલં તથા

)
કિરીટૈઃ કુણ્ડલૈર્હારૈઃ કેયૂરૈરઙ્ગદૈસ્તથા ॥
પાત્યમાનૈઃ ખમભવદ્રશ્મિપુઞ્જવિરાજિતમ્

ક્ષુરપ્રવિનિકૃત્તાનિ રુધિરાક્તે મહીતલે ॥
લુઠન્તિ નાગહસ્તાનિ ભોગિભોગનિભાનિ ચ

અદૃષ્ટ્વા પતિતાનીહ શિરાંસિ વસુધાતલે ॥
હત્વા વંશાન્ખમાજગ્મુરન્વેષન્ત ઇવાસવઃ

શરીરૈર્ભૂતલં પ્રાપ્તા દિવં પ્રાપ્તા શરીરિભિઃ ॥
અન્તરિક્ષે વિનિહિતા લોકત્રયજિગીષવઃ॥
છિન્નરાક્ષસમૂર્ધાનો ગલદ્રુધિરબિન્દવઃ ॥
ન્યપતન્નુત્તરાદેવ શ્યેનૈરુપહૃતાશયાત્

શ્યેનાનાં ભ્રમતાં તત્ર રાક્ષસામિષલિપ્સયા ॥
બભૂવ સદૃશં રૂપં શીર્ષાણાં ભ્રમતાં તથા ॥

નિકૃત્તાઙ્ગનિપાતેન પતિતા બહવસ્તદા ॥
સુષુપુર્ગાં સમાલિઙ્ગ્ય ક્રવ્યાદા રુધિરાવિલાઃ

નિપતન્મત્તમાતઙપ્રસ્ફુરત્કુમ્ભનિર્ગતા ॥
મુક્તાફલૈર્જહાસોર્વી શૂરાલિઙ્ગનનિર્વૃતા

હૃતકુઞ્જરદંતાગ્રવિનગ્નાઙ્ગાસ્તુરઙ્ગમાઃ ॥
આસેદુઃ સુચિરેણોર્વી નભસ્યેવ ગતાસવઃ

સંપ્રાપ્તરુધિરાં ભૂમિં રક્તાસ્યાસ્તુ નિશાચરાઃ ॥
યયુઃ શરીરૈર્નિહતાઃ સમરે રુધિરપ્રિયાઃ

વર્તમાને તથા ભીમે યુદ્ધે ભીરુભયંકરે ॥
લોકપાલશરવ્રાતનિર્ભિન્ના રજનીચરાઃ

દુદ્રુવુર્ભયસંવિગ્નાસ્તદા રામ દિશો દશ ॥
વિપ્રદ્રુતં બલં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાનાં દિવૌકસૈઃ

સુમાલિર્માલ્યવદ્ગુપ્તો માલી દેવાનથાબ્રવીત્ ॥
કિરઞ્છરૌઘૈર્વિમલૈસ્તૈલધૌતૈઃ શિલાશિતૈઃ

સાનુજેન રણે મુક્તા શરવૃષ્ટિર્દુરાસદા ॥
સંછાદયામાસ દિશઃ પ્રદિશશ્ચ દિવૌકસામ્

યથાશક્તિશરવ્રાતાન્વારયન્તોઽપિ દેવતાઃ ॥
રાક્ષસેન્દ્રશરૈર્ભિન્નાઃ કેશવં શરણં યયુઃ

સ નિવાર્ય તદા સર્વં દેવસૈન્યં પતત્રિણા ॥
પ્રત્યુદ્યયૌ યુગે યોધાન્ધનુષા સપતત્રિણા

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ રક્ષસાં પીનવક્ષસામ્ ॥
વિનિવૃત્તં બલં સર્વમમરૈઃ સમરોત્સુકમ્

તદ્બલં સકલં ચક્રે શરૈઃ શાર્ઙ્ગપ્રચોદિતૈઃ ॥
છાદયામાસ સમરે ગોભિઃ સૂર્ય ઇવાનિશમ્

નાનાપ્રહરણોદગ્રગર્જમાનો જનાર્દનમ્ ॥
સંછાદયાં તદા ચક્રુઃ સર્વૈઃ પ્રહરણોત્કરૈઃ

સંછાદ્યમાનૈસ્તૈર્ઘોરૈઃ કેશવો રજનીચરૈઃ ॥
જહાર શીર્ષાણિ તદા તેષાં સન્નતપર્વભિઃ

રથનીડે ધનુર્ન્યસ્ય માલી રાક્ષસપુઙ્ગવઃ ॥
સુપર્ણં તાડયામાસ ગદયા ભીમવેગયા

ગદાપ્રહારાભિહતસ્તાર્ક્ષ્યઃ પરપુરઞ્જય ॥
પરાઙ્મુખં રણાચ્ચક્રે વેદનાર્તો જનાર્દનમ્

પરાઙ્મુખે તદા તાર્ક્ષ્યે પરિવૃત્તાનનો હરિઃ ॥
શીર્ષં જહાર ચક્રેણ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય માલિનઃ

સકુણ્ડલં ચારુકિરીટજુષ્ટં નિશાચરેશસ્ય શિરઃ પૃથિવ્યામ્ ॥
નિપાતિતં વીક્ષ્ય મુદાન્વિતાન્તા નાર્યો બભૂબુસ્ત્રિદશોત્તમાનામ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનાનુશાસને માલિરાક્ષસવધવર્ણનો નામ સપ્તદશોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.218
॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥
હતે માલિનિ દૈવેન સાન્ત્વિતઃ પક્ષિરાડસૌ ॥
જહાર પક્ષવાતેન નિવૃત્તો રક્ષસાં બલમ્

તે તાર્ક્ષ્યપક્ષવાતેન શુષ્કપર્ણચયો યથા ॥
દ્રુતા રાક્ષસશાર્દૂલાસ્તદા રામ દિશો દશ

અવિન્દમાનાસ્તે શર્મ વાસુદેવભયાર્દિતાઃ ॥
પાતાલતલમાસેદુઃ સર્વ એવ પૃથક્પૃથક્

ત્રિદશાન્ત્સાન્ત્વયિત્વા ચ વિષ્ણુસ્ત્રિદશપૂજિતઃ ॥
અન્તર્ધાનં યયૌ તત્ર સર્વેષામેવ પશ્યતામ્

લઙ્કાપિ શૂન્યા રાજેન્દ્ર દત્તા વૈશ્રવણાય સા ॥
સ્વયં વિશ્રવસસ્તસ્યઃ રાવણેન હૃતા બલાત્

વિભીષણાય સા દત્તા ત્વયા હત્વા ચ રાવણમ્ ॥
રામ વિષ્ણુઃ સમુત્પન્નસ્ત્વં વધાયેહ રક્ષસામ્

ત્વયૈવ યુદ્ધે નિહતા યે તુ માતુલસઙ્કટાઃ ॥
પૌલસ્ત્યરાક્ષસા યે તુ તે હતાઃ સમ્મતં ત્વયા

હન્તા ન વિદ્યતે રામ રક્ષસાં કેશવં વિના ॥।
દૃષ્ટોઽસ્મિ ભાષિતશ્ચેતિ પ્રયયૌ સ યથાગતમ્

॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
એવમુક્ત્વા તતોઽગસ્ત્યો યથાગતમરિન્દમ ॥
તસ્માદ્યુદ્ધં ન મે રાજન્નદ્ય વૈ તવ રોચતે

ઉત્સાહશક્ત્યા સમ્પન્નો મન્ત્રશક્ત્યા ચ રાઘવઃ ॥
પ્રભુશક્ત્યા તથા યુક્તો દેવશક્ત્યા તથૈવ ચ

સાધુસાધ્યેષુ કાર્યેષુ કઃ કુર્યાદ્વિગ્રહં બુધઃ ॥
કેવલં કોપમાસ્થાય વિગ્રહં નૃપદોષદમ્ ॥ ।૧ ॥
કામક્રોધૌ જિતૌ યેન તેનાત્મા વિજિતસ્તથા ॥
યેનાત્મા વિજિતસ્તેન વિજિતેયં વસુન્ધરા

રાજ્ઞોઽવિજિતચિત્તસ્ય પરચક્રજયઃ કુતઃ॥
ન ચકસ્ય જયં કર્તું શક્નોત્યવિજિતેન્દ્રિયઃ

નાવજ્ઞા કસ્યચિત્કાર્યાઽબલો વા બહુમન્યતે ॥
નિત્યં લોકે હિ દૃશ્યન્તે શક્તેભ્યઃ શક્તિમત્તરાઃ

યથાશક્તિ ચિકીર્ષન્તિ યથાશક્તિ ચ કુર્વતે ॥
ન કશ્ચિદવમન્યન્તે નરાઃ પણ્ડિતબુદ્ધયઃ

દ્વાવિમૌ કણ્ટકૌ તીક્ષ્ણૌ શરીરપરિશોષણૌ ॥
યશ્ચાધનઃ કામયતે યશ્ચ કુપ્યત્યનીશ્વરઃ

દ્વાવિમૌ પુરુષૌ લોકે સ્વર્ગસ્યોપરિ તિષ્ઠતઃ ॥
પ્રભુશ્ચ ક્ષમયા યુક્તો દરિદ્રશ્ચ પ્રદાનવાન્

કઃ કુર્યાદ્દુર્બલે ક્રોધં સ્વભાવાદેવ નિર્જિતે ॥
બલવત્યપિ કઃ ક્રોધં કુર્યાત્પ્રાણહરં નરઃ

અપહારપ્રવૃત્તસ્ય કોપસ્તેજસ્વિતોચ્યતે ॥
યસ્માત્તસ્માદ્બુધૈઃ કોપઃ કોપં કૃત્વા વિનિર્જિતઃ

ત્રિવિધં નરકસ્યેદં દ્વારં નાશનમાત્મનઃ ॥
કામઃ ક્રોધસ્તથા લોભસ્તસ્માદેતત્ત્રયં ત્યજેત્

અનુબન્ધં ચ સંપ્રેક્ષ્ય વિપાકં ચૈવ કર્મણામ્ ॥
ઉત્થાનમાત્મનશ્ચૈવ તતઃ કર્મસમારભેત્

ન રાજ્યં લબ્ધમિત્યેવં વર્તિતવ્યં ચ સામ્પ્રતમ્ ॥
શ્રિયં હ્યવિનયો હન્તિ જરારૂપમિવોત્તમમ્

ત્યક્ત્વા જનપદે વાસં યાહિ રાજન્હિમાચલમ્ ॥
અવિષહ્યતમં હત્વા રાવણં લોકરાવણમ્ ॥
લઙ્કાં ત્યક્ત્વા ધનાધ્યક્ષં પશ્ય કૈલાસમાશ્રિતમ્

સ રાવણો રાઘવસાયકાર્ત્તસ્ત્યક્ત્વા શ્રિયં ભૂમિપતે વિપન્નઃ ॥
ધનાધિપોઽદ્યાપિ વિશાલ કીર્તિઃ કરોતિ રાજ્યં ક્ષણદાચરાણામ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુ૦ પ્રથ૦ મા૦સં૦ રાક્ષસપાતાલપ્રવેશવર્ણનો નામાષ્ટાદશોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.219
॥ શૈલૂષ ઉવાચ ॥ ॥
કથં વૈશ્રવણે દત્તા પુરા લઙ્કા દ્વિજોત્તમ ॥
કથં ચાપહતા તસ્ય રાવણેન મહાત્મના

ચરિતં રાવણસ્યાહં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
ત્રૈલોક્યં વિજિતં યેન તપસા પૌરુષેણ ચ

॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મણો માનસઃ પુત્રઃ પુલસ્ત્યો વિદિતસ્તથા ॥
તસ્યાસીદ્વિશ્રવા નામ પુત્રસ્ત્રૈલોક્યવિશ્રુતઃ

પૌત્રી બૃહસ્પતેઃ પત્ની ભરદ્વાજસુતા શુભા ॥
બભૂવ તસ્ય રાજેન્દ્ર નામ્ના વૈ દેવવર્ણિની

તસ્યાં સ જનયામાસ પુત્રં વૈશ્રવણં પ્રભુમ્ ॥
આરાધિતઃ સુતપસા પ્રાદાત્તસ્ય પિતામહઃ

યક્ષેશત્વં ધનેશત્વં લોકપાલત્વમેવ ચ ॥
પુષ્પકં ચ તથા યાનં કામગં કામરૂપિણમ્

પુત્રં લબ્ધવરં રાજન્વિશ્રવા અભ્યભાષત ॥
ત્રિકૂટે પર્વતશ્રેષ્ઠે નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા

લઙ્કા નામ પુરી રમ્યા દેવરાજકૃતે પુરા ॥
હૃત્વા તાં દેવરાજસ્ય સુકેશતનયૈઃ પુરા

આયાસિતા મહારાજ તેષાં જ્યેષ્ઠં તુ માલિનમ્ ॥
નિપાત્ય વાસુદેવેન તે તુ વિદ્રાવિતાસ્તતઃ

પાતાલતલમાશ્રિત્ય તે વસન્તીહ નિર્ભયાઃ

તાં ત્વં લઙ્કાં સમાસાદ્ય વસ યક્ષસમન્વિતઃ ॥
ધર્મેણ પાલયન્રાજ્યં સતતં રાક્ષસેશ્વર

ધર્મે તે દીયતાં બુદ્ધિઃ સર્વાવસ્થસ્ય સર્વદા ॥
ધર્માદર્થશ્ચ કામશ્ચ ધર્મમૂલમિદં જગત્

શ્રુત્વા પિતુર્વાક્યમદીનસત્ત્વો લઙ્કાં સમાસાદ્ય ધનાધિનાથઃ ॥
ધર્મેણ લોકં સ તુ રઞ્જયાનશ્ચકાર રાજ્યં ક્ષણદાચરાણામ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શૈલૂષં પ્રતિ નાડાયનાનુશાસને લઙ્કાકથાયાં વૈશ્રવણાખ્યાનં વર્ણનો નામૈકોનવિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

1.220
॥ નાડાયન ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સુમાલી વસુધાતલમ્ ॥
ચચારાદાય તનયાં કૈકસીં નામ નામતઃ

ચરન્સ વસુધાં સ્ફીતાં દદર્શાથ નરાધિપમ્ ॥
પુષ્પકં યાનમારૂઢં શ્રિયા પરમયા યુતમ્

તં દૃષ્ટ્વા કૈકસીં વાક્યં ચોવાચ રજનીચરઃ ॥
પુત્રિ પ્રદાનકાલસ્તે ન કશ્ચિત્ત્વાં વૃણોતિ મામ્

અપ્રાર્થિતપ્રદાનં ચ ધર્ષણાભયશઙ્કયા ॥
ન કરોમિ વિશાલાક્ષિ તવાર્થં વરવર્ણિનિ

કષ્ટં કન્યાપિતૃત્વં હિ નરાણાં માનકાઙ્ક્ષિણામ્ ॥
ધ્રુવં કન્યાપિતૃત્વં હિ શક્રસ્યાપિ પ્રધર્ષણમ્

માતુઃ કુલં પિતૃકુલં યત્ર કન્યા પ્રદીયતે ॥
કુલત્રયં સંશયિતં કન્યા કૃત્વેહ તિષ્ઠતિ

તેનાહં ત્વાં ન દાસ્યામિ સા ત્વં ગચ્છ સ્વયં શુભે ॥
ભર્તારં વરયસ્વાશુ મુનિં વિશ્રવસં વિભુમ્

યતઃ સોઽયં ધનાધ્યક્ષઃ શ્રિયા પરમયા યુતઃ ॥
તાદૃશં તનયં તસ્માજ્જનયિષ્યસિ ભામિનિ

જગામ કૈકસી રાજંસ્તતો વિશ્રવસં મુનિમ્ ॥
રૌદ્રે મુહૂર્તે સંપ્રાપ્તે સન્ધ્યાયાં નૃપસત્તમ

સાભિવન્દ્ય તતઃ પાદૌ તસ્ય વિશ્રવસો મુનેઃ ॥
બભૂવ પુરતસ્તન્વી વ્રીડમાનેવ લજ્જયા

ઉવાચ તાં મુનિઃ પ્રહ્વાં કૈકસીં ચારુહાસિનીમ્ ॥
વિજ્ઞાતસ્ત્વદભિપ્રાયો મયાદ્ય વરવર્ણિનિ

પુત્રાર્થં ત્વમનુપ્રાપ્તા મત્સમીપમનિન્દિતે ॥
રૌદ્રે કાલે યથા પ્રાપ્તા તાદૃશં જનયિષ્યસિ

એવમસ્ત્વિત્યથોક્તા સા તત્રોવાસ સુખં તદા ॥
તતઃ કાલેન સા પુત્રં જનયામાસ ભામિની

દશાસ્યં વિંશતિભુજમેકદેહં મહાબલમ્ ॥
નામ તસ્ય પિતા ચક્રે દશગ્રીવેતિ બુદ્ધિમાન્

તતો દ્વિતીયં તનયં મહાકાયં સુષાવ સા ॥
કુમ્ભકર્ણેતિ તસ્યાપિ નામ ચક્રે તદા પિતા

તત્ર શૂર્પણખાં કન્યાં જનયામાસ સા તદા ॥
તતઃ કદાચિત્સા પુત્રં કૈકસી જ્યેષ્ઠમબ્રવીત્

દર્શયન્તી ધનાધ્યક્ષં સવ્રીડેવ પરન્તપ ॥
પશ્ય સ્વીયાગ્રજસ્યાસ્ય શ્રિયં ભ્રાતુર્દશાનન

સ ત્વં યત્નમથાસ્થાય ભવ વૈશ્રવણોપમઃ ॥
એવમુક્તસ્તુ ગોકર્ણં પ્રયયૌ ભ્રાતૃભિઃ સહ

શીર્ણપર્ણાશનસ્તત્ર ચકાર સુમહત્તપઃ ॥
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ શિરશ્છિત્વા દશાનનઃ

જુહાવાગ્નૌ મહાભાગ એકૈકં તપસા કૃશઃ ॥
ગ્રીષ્મે પઞ્ચતપા ભૂત્વા વર્ષાસ્વાકાશશાયિકઃ

આર્દ્રવાસશ્ચ શિશિરે કુમ્ભકર્ણોઽપ્યતપ્યત ॥
વિભીષણસ્તતઃ કાલે ષષ્ઠે ષષ્ઠે ફલાશનઃ

પરિચર્યાં તદા તેષાં ચક્રે શૂર્પણખા સ્વસા ॥
દશવર્ષસહસ્રાન્તે તદા કાલે દશાનનઃ

દશમં મસ્તકં વહ્નૌ જુહૂષતિ યદા પ્રભો ॥
તતસ્તં દેશમાગમ્ય બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
વરં વરય ભદ્રન્તે પરિતુષ્ટોઽસ્મિ પુત્રક ॥
તપસા તે સુતપ્તેન સત્ત્વેન વિપુલેન ચ

॥ નાડાયન ઉવાચ ॥
દેવાદીનિ સ ભૂતાનિ કીર્તયામાસ રાક્ષસઃ ॥
સર્વાણ્યેવાવિશેષેણ વર્જયિત્વા તુ માનુષમ્

સંકીર્ત્ય તેભ્યોઽવધ્યત્વં વરયામાસ ભૂમિપ ॥
ત્રૈલોક્યવિષયં ચૈવ તચ્ચ તસ્ય દદૌ પ્રભુઃ

છન્દયિત્વા વરેણાઽથ દશગ્રીવં નિશાચરમ્ ॥
ન્યસ્ત્વા સરસ્વતીં વક્ત્રે કુમ્ભકર્ણં સ રાક્ષસમ્

વરેણચ્છન્દયામાસ તદાગત્ય વિભીષણમ્ ॥
સ વવ્રે નિત્યકાલં તુ મતિં ધર્મે સનાતનીમ્

તેન તસ્ય તદા તુષ્ટસ્ત્વમરત્વં દદૌ પ્રભુઃ ॥
વરેણચ્છન્દયિત્વા તાન્બ્રહ્મા સ્વભવનં ગતઃ

વરલબ્ધં દશગ્રીવં જ્ઞાત્વા રક્ષોગણસ્તદા ॥
પાતાલાત્તુ વિનિષ્ક્રમ્ય મહારાજ્યેઽભ્યષેચયત્

સ તુ રાજ્યં તદા લબ્ધ્વા પ્રેષયામાસ રાક્ષસાન્ ॥
કુબેરાય તદા દૂતં પ્રહસ્ત નામ નામતઃ

રાક્ષસાનામધીવાસો લઙ્કેયં નિર્મિતા પુરા ॥
તાં ત્યજસ્વ ધનાધ્યક્ષ સામ્નૈવ મમ મા ચિરમ્

પ્રહસ્તવચનં શ્રુત્વા ધનાધ્યક્ષો મહામતિઃ ॥
દશગ્રીવં વરોન્મત્તં જ્ઞાત્વા તત્યાજ તાં પુરીમ્

કૈલાસં પર્વતં ગત્વા તદા ચક્રે પુરીં શુભામ્ ॥
અલકાં નામ રાજેન્દ્ર યત્રાસ્તે સ સુખી સદા

દશગ્રીવો મહારાજ ત્રિલોકવિજયં તથા ॥
ચક્રે લઙ્કામથાસાદ્ય વરદાનાત્સ્વયમ્ભુવઃ

મન્દોદરીં નામ ભાર્યાં તદા લેભે મયાત્મજામ્ ॥
તસ્યાં સ જનયામાસ મેઘનાદં તથા સુતમ્

ત્રિલોકવિજયી શ્રીમાન્દેવબ્રાહ્મણકણ્ટકઃ ॥
નિહતઃ સ તુ કાલેન વિષ્ણુના નરરૂપિણા

રાઘવેણ મહારાજ રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ॥
લઙ્કાં ત્યક્ત્વા ધનાધ્યક્ષઃ કૈલાસે પર્વતોત્તમે

અદ્યાપિ પાલયન્નાસ્તે રાજ્યં નિહતકણ્ટકમ્॥
તસ્માત્ત્વમપિ રાજેન્દ્ર ત્યક્ત્વા દેશમિમં સ્વયમ્॥
હિમવન્તમથાસાદ્ય વસ વૈશ્રવણોપમઃ

તસ્માન્ન કાર્યં ભરતેન વૈરં મહાબલાસ્ત્રા રઘવઃ પ્રતીતાઃ॥
પ્રસીદ જીવન્તુ સપુત્રપૌત્રાઃ પુત્રાસ્તવેમે તુહિનાદ્રિસંસ્થાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે રાવણવરપ્રાપ્તિવર્ણનો નામ વિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ