વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.2

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
નારાયણં નમસ્કૃત્ય સર્વભૂતપરાયણમ્ ॥
લક્ષ્મીસહાયં વરદં શેષપર્યઙ્કશાયિનમ્

જગતોઽસ્ય સમુત્પત્તિસ્થિતિનાશૈકકારણમ્ ॥
જ્ઞાનજ્ઞેયં જ્ઞાનગમ્યં હૃદિ સર્વસ્ય સંસ્થિતમ્

વક્ષ્યામિ જગતાં રાજન્સમુત્પત્તિં નિબોધ તામ્ ॥
સર્વપાપપ્રશમનીમાયુષ્યાં સ્વર્ગદાં શિવામ્

નારાયણોઽસ્ય જગતઃ સૃષ્ટિસંહારપાલનમ્ ॥
કરોતિ જગતીપાલ યસ્ય સર્વમિદં મહાન્

વેદેષુ ગીયતે યોઽસૌ પુરુષઃ પઞ્ચવિંશકઃ ॥
અનાદિનિધનો ધાતા ત્વનન્તઃ પુરુષોત્તમઃ

યસ્યોન્મેષસ્તુ દિવસો બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ ॥
નિમેષસ્તુ તથા રાત્રિસ્તચ્ચ કલ્પં પ્રકીર્તિતમ્

પુરુષત્વે ત્વનન્તસ્ય ન રૂપં નૃપ વિદ્યતે ॥
ન ચ શબ્દો ન ચ ઘ્રાણઃ સ્પર્શો વા પૃથિવીપતે

ન તસ્ય પરિમાણં વા ન ચાદિર્નિધનં કુતઃ ॥
સર્વતઃ પાણિપાદાન્તઃ સર્વતોક્ષિશિરોમુખઃ

સર્વતઃ શ્રુતિમાઁલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ ॥
સર્વેન્દ્રિયગુણાભાસં સર્વેન્દ્રિયવિવર્જિતમ્

અસક્તં સર્વભૃચ્ચૈવ નિર્ગુણં ગુણભોક્તૃ ચ ॥
તં ચ પ્રાપ્ય ભવન્તીહ યે મુક્તાઃ પુરુષોત્તમાઃ

સુગતિર્યોગસિદ્ધાનાં તસ્માત્સર્વસ્ય સમ્ભવઃ ॥
તસ્માદ્ભવતિ ચાવ્યક્તસ્તસ્માદાત્માપિ જાયતે

તસ્માદ્બુદ્ધિર્મનસ્તસ્માત્તતઃ ખં પવનસ્તતઃ ॥
તસ્માત્તેજસ્તતસ્ત્વાપસ્તેભ્યોણ્ડમભવત્કિલ

અણ્ડો હિરણ્મયો રાજંસ્તસ્યાન્તઃ સ્વયમેવ હિ ॥
શરીરગ્રહણં પૂર્વં સૃષ્ટ્યર્થં કુરુતે પ્રભુઃ

બ્રહ્મા ચતુર્મુખો દેવો રજોમાત્રાધિકઃ સદા ॥
શરીરગ્રહણં કૃત્વા સૃજતીદં ચરાચરમ્

અણ્ડસ્યાન્તર્જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ ॥
સપ્તલોકાન્ સપાતાલાન્સપ્તદ્વીપાર્ણવાં મહીમ્

સૃષ્ટિં કૃત્વા સ ભગવાન્ સાત્ત્વિકીમાસ્થિતસ્તનુમ્ ॥
ક્ષીરોદે કેશવો ભૂત્વા શેષભોગમયઃ પ્રભુઃ

લક્ષ્મીસહાયો લોકાંસ્તુ સર્વાન્પાલયતે સદા ॥
યોગનિદ્રાં સમાસ્થાય સર્વસત્ત્વશરીરગઃ

શુભાશુભાનિ કર્માણિ સર્વેષાં સ હિ પશ્યતિ ॥
અન્તકાલે હરો ભૂત્વા જગત્સંહરતે પુનઃ

તામસીં તનુમાસ્થાય લીલયૈવ મહાયશાઃ ॥
બ્રહ્માતો સૃષ્ટિકાલે તુ જલમધ્યગતાં મહીમ્

દૃષ્ટ્વોદ્ધરતિ યજ્ઞાત્મા વારાહીમાસ્થિતસ્તનુમ્ ॥
બ્રહ્માસ્ય સર્ગે પરિપાલને ચ વિષ્ણુર્મહાત્મા ભવતીહ નિત્યમ્॥
સંહારકાલે ચ હરત્વમેતિ ત્રૈધં વિધત્તે સ ત્રિકાલયોગાત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે હિરણ્યગર્ભોત્પત્તિકથનો નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ