વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.1

શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
શ્રીનારાયણાય નમઃ ॥
અથ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરપ્રારમ્ભઃ ॥
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ॥
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

કૃતવર્મા તથા ભોજઃ શ્વેતો માહિષ્મતીપતિઃ ॥
કુલિન્દઃ સર્વદમનો માલવિશ્ચન્દ્રવર્દ્ધનઃ

વત્સનાભશ્ચ બાણશ્ચ નન્દીશો દરસત્પતિઃ ॥
પ્રતિસારશ્ચિત્રધનુસ્સર્વો વાયુરથસ્તથા

દ્રવિડઃ કુસુમાપીડ ઓત્રશ્ચ સમરપ્રિયઃ ॥
શમ્ભુઃ કિરાતરાજશ્ચ ઔરસો નન્દિવર્ધનઃ

વટુમૂલશ્ચ તૂનેશઃ શાલ્વશ્ચ જનમેજયઃ ॥
સુહ્યરાજો દધીકર્ણો બાહ્લીકો દમનસ્તથા

હિરણ્યનાભઃ કૌસલ્યો દાશાર્હો વિજયસ્તથા॥
એતે ચાન્યે ચ રાજાનઃ શતશો બહુદક્ષિણાઃ

સમ્પૂર્ણચન્દ્રવદના ગજરાજકરોરવઃ ॥
ઉપાસાંચક્રિરે વજ્રં સિહાસનગતા નૃપાઃ

બહુભિર્ભૂમિપાલૈશ્ચ તથા વજ્રેણ ધીમતા ॥
યુધિષ્ઠિરેણ ચ સદા શોભિતા શુશુભે સભા

રાજાનસ્તે તતો દૃષ્ટ્વા ઋષીન્દુર્લભદર્શનાન્॥
બ્રહ્મલોકસ્થમાત્માનમમન્યન્ત યશોભૃતઃ

ઊચુસ્તે પ્રણયાદ્વાક્યં વજ્રં ભૂરિસહસ્રદમ્ ॥
યથા ત્રેતાયુગે રાજન્દ્વાપરે ચ યથા નૃપાઃ ॥
બ્રાહ્મણા બ્રહ્મકલ્પાશ્ચ તથૈવ સુસમાગતાઃ

અસ્મિંસ્તિષ્યે ચ સંપ્રાપ્તે તવ રાજન્પ્રસાદતઃ ॥
રાજન્ કૃષ્ણસગોત્રોઽસિ તેનેયન્તે સભા નૃપ

ઉપાસ્યતે મહાભાગૈર્બ્રહ્મકલ્પૈસ્તપોધનૈઃ ॥
....... . . .. ન તથા વીર્યનિર્જિતા

ભક્ત્યા યથા તુ તસ્યૈવ કૃષ્ણસ્યામિતતેજસઃ ॥
તેન કૃષ્ણેન યે ચક્રુર્વ્યતીતાઃ પૂર્વપાર્થિવાઃ

વર્ત્તતા તેન કૃષ્ણેન તે રાજન્મોક્ષમાપ્નુયુઃ॥
અથ તિષ્યયુગઃ પ્રાપ્તો ઘોરઃ પરમદારુણઃ

દુર્લભં દર્શનં યત્ર નૃપસંઘે મહાત્મનામ્

તસ્માત્ત્વં રાજશાર્દૂલ પ્રષ્ટુમર્હો દ્વિજોત્તમાન્ ॥
વૈષ્ણવાન્વિવિધાન્ધર્માન્સરહસ્યાન્સસંગ્રહાન્

ઇત્યેવમુક્તો વજ્રસ્તૈસ્ત્યક્ત્વા સિંહાસનં તદા ॥
વજ્રં તુ પ્રાઞ્જલિં દૃષ્ટ્વા સર્વ એવ નરાધિપાઃ

વરાસનાન્વિહાયાશુ તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયસ્તદા ॥
વજ્ર ઉવાચ ॥ ભવદ્ભિર્નૃપશાર્દૂલાઃ પ્રાર્થિતા યે દ્વિજાઃ શ્રિતાઃ

અનુગ્રહાર્થં ભૂપાનાં જગતો હિતકામ્યયા ॥
ભવન્તો વક્તુમર્હન્તિ વિષ્ણુધર્માન્સનાતનાન્

તસ્માત્તિષ્યયુગે નાસ્તિ ભવતો દર્શનં નૃપૈઃ ॥
ઋષય ઊચુઃ ॥
ઉત્તિષ્ઠ ત્વં મહીપાલ અલઙ્કુરુ સ્વમાસનમ્

શ્રવણેપિ વયં તસ્ય વિશેષેણાર્થિતા નૃપ ॥
વજ્ર તે સંશયાન્સર્વાઞ્છેત્સ્યત્યેષ મહામુનિઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા વજ્રં તે ઋષયસ્તપસિ સ્થિતાઃ ॥
માર્કણ્ડેયમથોચુસ્તે બ્રૂહિ ધર્માન્મહીપતે

વૈષ્ણવાન્વિવિધાન્ધર્માંલ્લોકાનામઘહારિણઃ॥
તથા પાર્થિવસંઘસ્ય સંશયાન્ મનસિ સ્થિતાન્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
બ્રહ્મણ્યઃ સત્યવાન્ ધન્યઃ સર્વશત્રુનિબર્હણઃ॥
યદ્યત્પૃચ્છસિ માં વજ્ર તત્તદ્વક્તાસ્મ્યસંશયમ્

સિહાસનસ્થો ભવ ભૂમિપાલ ક્વૈત્રકારુત્વ ભવન્તુ સર્વેઽપિ તથા મહીપાઃ ॥
સુખોપવિષ્ટૈરિહ ભૂમિપાલૈઃ સ્વસંશયાન્ બ્રૂહિ યથાપ્રકામમ્

ઇત્યેવમુક્તઃ સ યદુપ્રધાનો ભૃગુપ્રબર્હેણ મહર્ષિમધ્યે ॥
પ્રણમ્ય વિપ્રાન્સ જગામ રાજા સિંહાસનં રત્નસહસ્રચિત્રમ્

સિંહાસનસ્થે નૃપવર્યમુખ્યે સિંહાસનસ્થાઃ ક્ષિતિપપ્રધાનાઃ ॥
સર્વે બભૂવુઃ પ્રણતાસ્તથા ચ શુશ્રૂષવો બ્રાહ્મણમુખ્યવાક્યમ્

વજ્ર ઉવાચ ॥
આચક્ષ્વ મહ્યં ભૃગુવંશચન્દ્ર સમુદ્ભવં ત્વં જગતો યથાવત્ ॥ ।
શૃણ્વંતિ મે બ્રાહ્મણસંઘમુખ્યા નરેંદ્રમુખ્યાશ્ચ વચસ્ત્વદીયમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે કથાપ્રસ્તાવનં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ