વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.19

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
રાજ્યં પ્રાપ્ય મહાતેજા દિલીપતનયો નૃપઃ ॥
નરકસ્થાન્ પિતૄઞ્શ્રુત્વા રાજ્યં ન્યસ્યાશુ વૃદ્ધયે

ગઙ્ગામારાધયામાસ તપસા મહતા તદા ॥
યમૈશ્ચ નિયમૈ રાજન્નપર્ણાશનકૈસ્તથા

દશવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તેપે ભૃશં નૃપઃ ॥
અથ ગંગા મહાદેવી પ્રસન્નાભૂદ્ગતક્લમા

ભગીરથોઽપિ ધર્માત્મા વરં લેભે કુતૂહલી ॥
તતો લેખનદી દેવી પ્રાવોચત્તં ભગીરથમ્

પતન્ત્યા ગગનાત્સોઢું મમ વેગં વસુન્ધરા

ન સમર્થા યદા તસ્માત્તોષયસ્વાશુ શંકરમ્ ॥
સ હિ શક્તઃ પતંત્યા મે વેગં સોઢું નરેશ્વર

એવમુક્ત્વા યયૌ દેવી તદાન્તર્ધાનમીશ્વરી॥
ભગીરથોઽપિ ધર્માત્મા તપસ્તેપે સુદારુણમ્

આરાધનાર્થં દેવસ્ય શઙ્કરસ્ય મહાત્મનઃ॥
તપસોઽન્તે મહાતેજા દૃષ્ટવાઞ્જગદીશ્વરમ્

દેવદેવ ઉવાચ॥
તપસોગ્રેણ તે રાજન્ પ્રસન્નોઽસ્મિ યથેપ્સિતમ્॥
દદામિ તે યતો ભક્તિં પિતૄણાં ચાક્ષયં યશઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
એવમુક્તસ્તુ દેવેન પૂજયિત્વા મહેશ્વરમ્ ॥
જગામ ગઙ્ગાં મનસા રાજા પૂર્ણમનોરથઃ

શઙ્કરાધિષ્ઠિતં જ્ઞાત્વા નૃપતેશ્ચ ચિકીર્ષિતમ્ ॥
પપાત ગનનાદ્ગંગા તદા રાજીવલોચન!

ગંગાયાઃ પતનં જ્ઞાત્વા બ્રહ્મા તં દેશમાગતઃ ॥
યમેન્દ્રવરુણાન્દેવાન્પુરસ્કૃત્યામિતૌજસઃ

ઋષયો નાગગન્ધર્વવિદ્યાધરમહોરગાઃ ॥
સુપર્ણકિન્નરગણાસ્તથૈવાપ્સરસાં ગણાઃ

વિમાનશતસંબાધં તદ્બભૂવ નભસ્તલમ્ ॥
પ્રકીર્યમાણં કુસુમૈર્દેવનાગવિરાજિતમ્ ॥
સુરપ્રભાદુર્નિરીક્ષ્યં તદાભરણભાસુરમ્

સુગન્ધિ ચારુ પવનં સુરતૂર્યનિનાદિતમ્ ॥
નભસસ્તસ્ય મધ્યેન પપાત ગગનાન્નદી

વિશામિ ભિત્ત્વા પાતાલં સ્રોતસા ગૃહ્ય શઙ્કરમ્ ॥
ઇત્યેવં દુષ્ટભાવા સા પપાત હરમૂર્ધનિ

જ્ઞાત્વા ક્રૂરમભિપ્રાયં દેવ્યા દેવઃ પિનાકભૃત્॥
જટાકલાપે તાં દેવીં તિરશ્ચક્રે ચતુર્મુખઃ

બભ્રામ સા તિરો ભૂત્વા તત્રૈવ ત્વચિરં નદી ॥
તસ્યાઃ પતંત્યા યે કેચિદ્બિંદવઃ ક્ષિતિમાગતાઃ

તૈઃ કૃતં પૃથિવીપાલ તદા વિન્દુસરઃ શુભમ્॥
દેવોપિ દૃષ્ટ્વા રાજાનં ક્ષુધયા વ્યાકુલેન્દ્રિયમ્

તત્યાજ તાં તદા શીઘ્રં જટાગ્રેણ મહેશ્વરઃ

ધૃતગંગો જગામાથ તતોઽન્તર્ધાનમીશ્વરઃ ॥
મહેશ્વરશિરોભ્રષ્ટા પ્રવિષ્ટા ચ સરઃ શુભમ્

તસ્માદ્વિનિઃસૃતા ભૂયઃ સપ્તધા દેવનિમ્નગા ॥
હ્લાદિની હ્રાદિની ચૈવ પ્લાવિની ચેતિ પ્રાચ્યગાઃ

સીતાવક્ત્રશ્ચ સિન્ધુશ્ચ પ્રતીચ્યભિમુખા ગતાઃ ॥
દક્ષિણેન તથા ગંગા ભગીરથપથાનુગા ॥
ક્વચિદ્વેગેન મહતા ક્વચિન્મન્દવિસર્પિણી

ક્વચિત્ફેનાકુલજલા ક્વચિદાવર્તમાલિની ॥
ક્વચિદ્ગમ્ભીરશબ્દૌઘા નિઃશબ્દા ચ તથા ક્વચિત્

ક્વચિદ્ધંસરવોદ્દામા ચક્રવાકયુગા ક્વચિત ॥
ઊર્મિમાલાકુલજલા કુસુમોત્કરમણ્ડિતા

જલસત્ત્વશતાકીર્ણા સુરસિદ્ધસુખપ્રદા ॥
અમૃતસ્વાદુસલિલા હરસંસર્ગનિર્મલા

વિષ્ણુપાદપ્રહારોત્થા સર્વપાત કનાશિની ॥
એવં સંપ્રાપ્ય સા વિંધ્યં પ્રવિષ્ટા પૂર્વસાગરમ્

સાગરેણ સમાસાદ્ય પાતાલં ભીમદર્શનમ્ ॥
પ્લાવયામાસ તદ્ભસ્મ સાગરાણાં મહાત્મનામ્

ભસ્મનિ પ્લાવિતે સર્વે ગતાસ્તે સાગરા દિવમ્

એવં ધરાં દેવનદી પ્રયાતા સુપુણ્યતોયા ઋષિવર્યજુષ્ટા ॥
મહાનુભાવા નૃપ જહ્નુકન્યા નિશ્રેણિભૂતા ત્રિદિવપ્રયાણે

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ગઙ્ગાવતરણનામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ