વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.18

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
સગરસ્ય તુ તે પુત્રાસ્સંહતા વીર્યસંયુતાઃ ॥
સંજાતા દૈવયોગેન દેવબ્રાહ્મણકંટકાઃ

તેષાં તુ કર્મણોદ્વિગ્ના દેવાઃ સર્વે પિતામહમ્ ॥
અબ્રુવન્સાગરૈઃ સર્વૈર્દેવ બાધ્યામ સંહતૈઃ

એવમુક્તસ્તદા બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ ॥
ઉવાચ દેવાન્સકલાન્સાગરૈઃ પ્રત્યમર્ષિતાન્

યસ્ત્વસ્ય જગતો નાથઃ પરમાત્મા સનાતનઃ ॥
વાસુદેવઃ સ કપિલઃ સુરાસ્તાન્ ઘાતયિષ્યતિ

એવમુક્તાઃ સુરા સ્તેન યયુઃ સર્વે ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સગરઃ સ મહીપતિઃ

દીક્ષિતો વાજિમેધાય વિધિવદ્વેદપારગૈઃ ॥
તુરઙ્ગં ચારયામાસુર્યજ્ઞિયં તનયા મહીમ્

તેષાં ચારયતાં સોઽશ્વઃ કપિલેન તથા હૃતઃ ॥
કપિલેન હૃતં નાશ્વં તે જાનન્તિ વિમોહિતાઃ

અન્વેષન્તોઽપિ યત્નેન નાપુસ્તે તુરગં યતઃ ॥
પિત્રે નિવેદ્ય તે સર્વે નિચખ્નુઃ પૃથિવીતલમ્

ભારતસ્યાસ્ય વર્ષસ્ય ભેદેઽસ્મિન્નવમે નૃપ! ॥
સમન્તતસ્તતશ્ચક્રુઃ ખાતકર્મબલાન્વિતાઃ

વિસ્તરાદ્યોજનશતં પાતાલતલગામિનમ્ ॥
વૈડૂર્યપવર્તાત્પૂર્વમુત્તરેણ હિમાચલાત્

પશ્ચાર્ધે કાઞ્ચનગિરેરુદગેવ ચ લાવણાત્ ॥
હિમાચલશ્ચ તૈર્વીરઃ રાજન્દેશદ્વયે ક્ષતઃ

હિમાચલસ્ય ખણ્ડશ્ચ ખાતસ્યાન્તઃ પ્રવેશિતઃ ॥
ઉત્તરઃ સાગરસ્તસ્માદ્ધિમ શૈલેન દુર્ગમઃ

એવંવિધેન ખાતેન તે પ્રવિશ્ય પૃથક્પૃથક્ ॥
એકીકૃતા દૈવયોગાત્કપિલો યત્ર વૈ સ્થિતઃ

કપિલસ્ય સમીપસ્થં દદૃશુસ્તે તુરઙ્ગમમ્ ॥
તુરઙ્ગસહિતં દૃષ્ટ્વા કપિલં તે ત્વમર્ષિતાઃ

કુદ્દાલલેપિકાહસ્તાસ્તસ્ય જગ્મુર્વધેપ્સયા ॥
તાન્બાધમાનાન્દુર્બુદ્ધીન્સ દદર્શ તદા ઋષિઃ

ચક્ષુષા દૃષ્ટમાત્રાસ્તે ભસ્મીભૂતાસ્તુ સાગરાઃ ॥
નરકં ચ ગતાઃ સર્વે દેવબ્રાહ્મણકણ્ટકાઃ

વિજ્ઞાય તનયાન્નષ્ટાન્નારદાત્સગરો નૃપઃ ॥
પ્રેષયામાસ સતતમંશુમન્તં સ ધાર્મિકમ્

અંશુમાનપિ સંપ્રાપ્ય કપિલં મુનિસત્તમમ્॥
અભિવાદ્ય મહાતેજાસ્તુષ્ટાવ યદુનન્દનઃ

તસ્ય તુષ્ટોઽથ તુરગં દત્તવાન્કપિલો મુનિઃ ॥
અંશુમન્તં તદોવાચ પિતૄણાં સલિલાર્થિનામ્

પૌત્રસ્તે ભવિતા રાજંસ્તપસા તસ્ય તોષિતા ॥
આગમિષ્યતિ સા દેવી ગઙ્ગા ગગનમેખલા

તયા ક્લિન્નમિદં ભસ્મ સાગરાણાં દુરાત્મનામ્

યદા ભવિષ્યતિ તદા સાગરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥
અન્યસ્યાપિ યદા ત્વસ્થિ ગઙ્ગાતોયે પતિષ્યતિ

તસ્યાપિ સ્વર્લોકગતિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
એવમુક્તોંશુમાઞ્શીઘ્રં ચાભિવાદ્ય જગદ્ગુરુમ્

આગમ્ય યોજયામાસ તુરગેણ પિતામહમ્ ॥
યજ્ઞં સમાપયામાસ સગરોઽપિ મહીપતિઃ

એવં હિ સાગરૈર્મત્તૈઃ ખાતકો નૃપસત્તમ ॥
યેન ક્લૃપ્તમિદં દ્વીપં સાગરં નૃપ કથ્યતે॥

લવણોદાત્સમુદ્રાચ્ચ તોયેન નૃપ સાગરઃ॥
યદા પૂર્ણસ્તદા જાતો લવણોદો નરાધિપ!

કૃત્સ્નં ય એવં જયતિ સ સમ્રાડિતિ કીર્ત્યતે ॥
તતો ગતઃ સ ધર્માત્મા કાલેન મહતા દિવમ્

દિલીપે ભારમાસજ્ય જગામ તનયે સ્વકે ॥
દિલીપોઽપિ સમાદાય રાજ્યં પુત્રં ભગીરથમ્

જગામ ત્રિદિવં રાજા વને તપ્ત્વા મહત્તપઃ ॥
આસાદ્ય રાજ્યં સ ભગીરથોઽપિ આનીય ગઙ્ગાં તપસા ચ ભૂમિમ્

સંપ્લાવયામાસ જલેન ભસ્મ તત્સાગરાણાં યદુવૃન્દનાથ!

સંપ્લાવિતે ભસ્મનિ રાજપુત્રા ગઙ્ગાજલૌઘેન દિવં પ્રયાતાઃ ॥
સ્વર્લોકમાસાદ્ય તથાઽક્ષયં તે વસન્તિ હૃષ્ટાસ્ત્રિદશૈઃ સમેતાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે સગરોપાખ્યાનં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ