વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.141

॥ વજ્ર ઉવાચ ॥ ॥
કસ્મિન્દેશે ન કર્તવ્યં શ્રાદ્ધં ભૃગુકુલોદ્વહ ॥
કિઞ્ચ દેયમદેયં ચ તન્મે બ્રૂહિ દ્વિજોત્તમ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ત્રિશઙ્કું વર્જયેદ્દેશં સર્વં દ્વાદશયોજનમ્ ॥
ઉત્તરેણ પતઙ્ગસ્ય દક્ષિણેન ચ કૈકટમ્ ॥

દેશસ્ત્રૈશઙ્કવો નામ વિવર્જ્યઃ શ્રાદ્ધકર્મણિ ॥
કારસ્કરાઃ કલિઙ્ગાશ્ચ સિન્ધોરુત્તરમેવ ચ

ચાતુર્વર્ણ્ય વિહીનાશ્ચ યે ચ દેશા નરાધિપ ॥
અન્યેષ્વપિ ચ દેશેષુ તદ્દેશજનદર્શનમ્

વર્જયેચ્છ્રાદ્ધકાલે તુ પતિતાનાં વિશેષતઃ ॥
રજસ્વલાશ્ચ ષણ્ડાશ્ચ શ્વાનસૂકરકુક્કુટાઃ

યથા શ્રાદ્ધં ન પશ્યન્તિ તથા કાર્યં વિજાનતા ॥
રક્ષાર્થં ચાપ્યથૈતેષાં ગુપ્તિઃ કાર્યા નરેશ્વર

તિલાવિકિરણં કાર્યં યાતુધાનવિનાશનમ્॥
પિણ્ડાઁશ્ચ ગોઽજવિપ્રેભ્યો દદ્યાદગ્નાવથ ક્ષિપેત્

મધ્યમં પુત્રકામા વા પત્ની પિણ્ડં ચ ભક્ષયેત્॥
તીર્થશ્રાદ્ધે સદા પિણ્ડાન્ક્ષિપેત્તીર્થે વિચક્ષણઃ

દક્ષિણાભિમુખો ભૂત્વા પૈત્રી દિક્સા પ્રકીર્ત્તિતા।
પિણ્ડનિર્વપણં કાર્યં કુશાલાભે વિચક્ષણૈઃ

કુશેષુ રાજન્સર્વેષુ પવિત્રે તે પરે મતે॥
સૂત્રં પ્રદેયં વાસોઽર્થે ક્ષૌમકાર્પાસસમ્ભવમ્

દશાં વિવર્જયેત્પ્રાજ્ઞો યદ્યપ્યહતવસ્ત્રજા॥
ક્ષૌમકાર્પાસજં ત્યક્ત્વા સૂત્રમન્યન્ન દાપયેત્

ઘૃતેન દીપો દાતવ્યસ્ત્વથવાપ્યૌષધીરસૈઃ ॥
વસામેદોદ્ભવં દીપં પ્રયત્નેન વિવર્જયેત્

ચન્દનાગુરુકર્પૂરકુઙ્કુમાઁશ્ચ પ્રદાપયેત્ ॥
અશ્વમેધસમા હ્યેતે પિતૄણામનુલેપનાઃ

ન દાતવ્યં મનુષ્યેન્દ્ર યદન્યચ્ચાનુલેપનમ્ ॥
ધૂપો ગુગ્લુજો દેયસ્તથા ચન્દનસારજમ્

અગુરું ચ સકર્પૂરં તુરુષ્કં ચ પ્રદાપયેત્ ॥
અતોઽન્યદપિ યત્કિંચિદ્ધૂપાર્થે તદ્વિવર્જયેત્

સઘૃતં ગુગ્ગુલું ધૂપં ધૂપાર્થે યઃ પ્રયચ્છતિ
અશ્વમેધફલં તસ્ય ધૂપદાતુસ્તથૈવ ચ

જાત્યશ્ચ સર્વા દાતવ્યા મલ્લિકાશ્વેતયૂથિકા॥
જલોદ્ભવાનિ સર્વાણિ કુસુમાનિ વિવર્જયેત્

યાનિ કણ્ટકિજાતાનિ ન દેયાનિ નરાધિપ ॥
યાનિ કણ્ટકિતાગ્રાણિ શુક્લાનિ સુરભીણિ ચ

તાનિ રાજેન્દ્ર દેયાનિ લતાજાનિ વિશેષતઃ ॥
રક્તાનિ જલજાતાનિ તથા દેયાનિ યાદવ

વિપુલાં શ્રિયમાપ્નોતિ પિતૄન્પુષ્પૈઃ સમર્ચયન્ ॥
અભક્ષ્યાણિ વિવર્જ્યાનિ શ્રાદ્ધે નિત્યમતન્દ્રિતૈઃ

ભક્ષ્યેષ્વપિ ન દેયાનિ યાનિ તાનિ નિબોધ મે ॥
ભૂસ્તૃણં સુમુકં શિગ્રું પાલક્યં તણ્ડુલીયકમ્

કૂષ્માણ્ડાલાબુવૃન્તાકપિપ્પલીમરિચાનિ ચ ॥
શ્રાદ્ધેષુ નાગરં દેયં લવણં સૈન્ધવં તથા

સૈન્ધવવ્યતિરેકેણ લવણાનિ ન દાપયેત્ ॥
નક્તં ગૃહીતમુદકં તથા પલ્વલસમ્ભવમ્

શ્રાદ્ધકાલે વિવર્જ્યં ચ માહિષં ક્ષીરમેવ ચ ॥
રાજમાષમસૂરાશ્ચ ચણકા કોરદૂષકાઃ

વર્જ્યાશ્ચાભિષવો નિત્યં શતપુષ્પં ગવેધુકમ્ ॥
કરમ્ભાણિ કુસુમ્ભં ચ પટોલં બૃહતીફલમ્

કરીરસુરભી ચોભૌ પૂતિગન્ધિ ચ યદ્ભવેત્ ॥
જમ્બીરજફલં વર્જ્યં કોવિદારં ચ પાર્થિવ

વસ્તુસંદર્શનં શસ્તં શ્રાદ્ધે નિત્યમરિન્દમ ॥
કુતપસ્ય ચ સાન્નિધ્યં તથા કૃષ્ણાજિનસ્ય ચ

કૃષ્ણાજિનસ્ય દાનં ચ રજતસ્ય વિશેષતઃ ॥
કૃષ્ણાજિનં સકુતપં કૃષ્ણાનિ ચ તિલાનિ ચ

શ્રાદ્ધકર્મણિ શસ્તાનિ વિટ્પતિસ્તત્સુતસ્તથા ॥
સોમઃ સદૈવ માસાન્તે રવિણા સહ સંગતઃ

આપશ્ચૈવૌષધીશ્ચૈવ તદા વિશતિ પાર્થિવ ॥
અમાયાં તુ પયઃ પીત્વા ભુક્ત્વા ચૈવૌષધીઃ શુભાઃ

પયઃ ક્ષરન્તિ યદ્દિવ્યં ગાવોઽમૃતરસોપમમ્ ॥
તત્પવિત્રં પરં રાજન્કાપિલં ચેદ્વિશેષતઃ

હવ્યે કવ્યે ચ તદ્રાજન્સોમતુલ્યં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
તિલૈર્વ્રીહિયવૈર્માષૈરદ્ભિર્મૂલફલેન ચ ॥ ૩૨ .॥
પ્રિયઙ્ગુભિસ્તથા દારૈઃ શૃઙ્ગાટકફલૈઃ શુભૈઃ ॥
ગોધૂમૈશ્ચેક્ષુભિર્મુદ્ગૈઃ સચીનચણકૈસ્તથા

શ્યામાકૈર્હસ્તિશ્યામાકૈર્મધૂકૈર્હવ્યદાડિમૈઃ ॥
પનસૈર્નારિકેરૈશ્ચ ખર્જૂરામ્રફલૈસ્તથા

આમ્રાતૈશ્ચામ્રનારંગૈર્બિલ્વૈર્દીર્ઘૈશ્ચ મૂલકૈઃ ॥
વિદાર્યાનિર્ભરૂટૈશ્ચ વિશેષશ્ચ વરાટકૈઃ

પિચુકૈશ્ચ તથા કર્દૈર્બદરૈઃ કરકન્દુભિઃ ॥
પાલેવતૈ રાષ્ટ્રકૈશ્ચ અક્ષોટૈઃ પનસૈસ્તથા

કાકોલૈઃ ક્ષીરકાકોલૈસ્તથા પિણ્ડાલુકૈઃ શુભૈઃ ॥
સુવર્ચલામધૂકૈશ્ચ વાસ્તુકેન ચ પાર્થિવ

સિતાખણ્ડગુડૈર્મુખ્યૈઃ ફણિતેન ચ સક્તુભિઃ ॥
લાજાભિશ્ચ સદાનાભિસ્ત્રપુસૈર્વારુચિર્ભટૈઃ

સર્ષપારાજશાકાભ્યામિઙ્ગુદૈ રાજજમ્બુભિઃ ॥
પ્રિયાલામલકૈર્મુખ્યૈઃ ફલ્ગુભિશ્ચ તિલોલકૈઃ

વેત્રાઙ્કુરૈસ્તાલદર્ભૈશ્ચુક્રીકાક્ષીરિકાધવૈઃ ॥
ચોચૈઃ સમીચૈર્લકુચૈસ્તથા વૈ બીજપૂરકૈઃ

છત્રાતિચ્છત્રક્ષીરાકૈઃ કલણ્ડુકકશેરુકૈઃ ॥
સુજાતકૈઃ પદ્મફલૈર્ભક્ષ્યૈર્ભોજ્યૈઃ સુસંસ્કૃતૈઃ

રાગષાઢવચોણ્યૈશ્ચ ત્રિજાતકસમન્વિતૈઃ ॥
દત્તેન માસં પ્રીયન્તે શ્રાદ્ધેન પિતરો નૃણામ્

દ્વૌ માસૌ મત્સ્યમાંસેન ત્રીન્માસાન્હારિણેન તુ ॥
ઔરભ્રેણાથ ચતુરઃ શાકુનેન ચ પઞ્ચ વૈ

ષણ્માસાઞ્છાશિકેનાપિ સપ્ત પારિશતેન ચ ॥
તથાષ્ટૌ છાગમાંસેન પયસા પાયસેન ચ

વારાહેણ નવૈવાહૂ રૌરવેણ તથા દશ ॥
માસાનેકાદશૈવાહુર્ગવયેન નરાધિપ

સંવત્સરં તુ ગવ્યેન પયસા પાયસેન ચ ॥
પયોવિકારૈશ્ચ તથા હૃદ્યૈશ્ચ મનુજેશ્વર

પાનકૈશ્ચ તથા હૃદ્યૈસ્ત્રિસુગન્ધૈઃ સુશીતલૈઃ॥।
વાર્ધ્રીણસસ્ય માંસેન તૃપ્તિર્દ્વાદશવાર્ષિકી

વજ્ર ઉવાચ ॥
વાર્ધ્રીણસમહં બ્રહ્મઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
યસ્ય માંસેન કથિતા તૃપ્તિર્દ્વાદશ વાર્ષિકી

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ત્રિપિબન્ત્વિન્દ્રિયક્ષીણં યૂથસ્યાગ્રસરં તથા॥
રક્તં વર્ણેન રાજેન્દ્ર છાગં વાર્ધ્રીણસં વિદુઃ

કાલશાકં મહાશલ્કં ખડ્ગમાંસં તથૈવ ચ ॥
આનન્ત્યાય ભવેદ્દત્તં સર્વં ચ મધુસંયુતમ્

ખડ્ગા વિષાણૈઃ પરિવર્જિતા યે તેષાં હિ માંસેન ભવત્યનન્તમ્ ॥
શ્રાદ્ધં મહારાજ તતઃ પ્રદેયં ખડ્ગસ્ય માંસેન હિતાય તેષામ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે પ્રથમખણ્ડે મા૦ સં૦ શ્રાદ્ધહવિર્વર્ણનો નામે કચત્વારિંશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ