વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 5.9

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુમહાપુરાણે પઞ્ચમાંશે ઽષ્ટમો ઽધ્યાયઃ (8)
શ્રીપરાશર ઉવાચ
તસ્મિન્રાસભદૈતેયે સાનુગે વિનિપાતિતે ।
સૌમ્યં તદ્ગોપગોપીનાં રમ્યં તાલવનં બભૌ

તતસ્તૌ જાતહર્ષૌ તુ વસુદેવસુતાવુભૌ ।
હત્વા ધેનુકદૈતેયં ભાણ્ડીરવટમ્ આગતૌ

ક્ષ્વેલમાનૌ પ્રગાયન્તૌ વિચિન્વન્તૌ ચ પાદપાન્ ।
ચારયન્તૌ ચ ગા દૂરે વ્યાહરન્તૌ ચ નામભિઃ

નિર્યોગપાશસ્કન્ધૌ તૌ વનમાલાવિભૂષિતૌ ।
શુશુભાતે મહાત્માનૌ બલાશૃઙ્ગાવિવર્ષભૌ

સુવર્ણાઞ્જનચૂર્ણાભ્યાં તૌ તદા રૂષિતાંબરૌ ।
મહેન્દ્રાયુધસંયુક્તૌ શ્વેતકૃષ્ણાવિવાંબુદૌ

ચેરતુર્લૌકસિદ્ધાભિઃ ક્રીડાભિર્ ઇતરેતરમ્ ।
સમસ્તલોકનાથાનાં નાથભૂતૌ ભુવં ગતૌ

મનુષ્યધર્માભિરતૌ માનયન્તૌ મનુષ્યતામ્ ।
તજ્જાતિગુણયુક્તાભિઃ ક્રિડાભિશ્ચેરતુર્વનમ્

તતસ્ત્વાન્દોલિકાભિશ્ ચ નિયુદ્ધૈશ્ ચ મહાબલૌ ।
વ્યાયામં ચક્રતુસ્તત્ર ક્ષેપણીયૈસ્ તથાશ્મભિઃ

તલ્લિપ્સુરસુરસ્તત્ર હ્યુભયો રમમાણયોઃ ।
આજગામ પ્રલંબાખ્યો ગોપવેષતિરોહિતઃ

સો ઽવગાહત નિઃશઙ્કસ્તેષાં મધ્યમમાનુષઃ ।
માનુષં વપુરાસ્થાય પ્રલંબો દાનવોત્તમઃ

તયોશિછ્દ્રાન્તરપ્રેપ્સુરવિષહ્યમમન્યત ।
કૃષ્ણં તતો રૌહિણેયં હન્તું ચક્રે મનોરથમ્

હરિણાક્રીડનં નામ બાલક્રીડનકં તતઃ ।
પ્રકુર્વન્તો હિ તે સર્વે દ્વૌદ્વૌ યુગપદુત્થિતૌ

શ્રીદામ્ના સહ ગોવિન્દઃ પ્રલંબેન તથા બલઃ ।
ગોપાલૌરપરૈશ્ ચાન્યે ગોપાલાઃ પુપ્લુવુસ્તતઃ

શ્રીદામાનં તતઃ કૃષ્ણઃ પ્રલંબં રોહિણીસુતઃ ।
જિતવાન્કૃષ્ણપક્ષીયૈર્ ગોપૈર્ અન્યે પરાજિતાઃ

તે વાહયન્તસ્ત્વન્યોન્યં ભાણ્ડીરં વટમેત્ય વૈ ।
પુનર્નિવવૃતુઃસર્વે યેયે તત્ર પરિજિતાઃ

સંકર્ષણં તુ સ્કન્ધેન શીઘ્રમુત્ક્ષિપ્યદાનવઃ ।
નભઃસ્થલં જગામાશુ સચન્દ્ર ઇવ વારિદઃ

અસહન્રૌહિણેયસ્ય સ ભારં દાનવોત્તમઃ ।
વવૃધે સ મહાકાયઃ પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ

સંકર્ષણસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા દગ્ધશૈલોપમાકૃતિમ્ ।
સ્રગ્દામલંબાભરણં મકુટાટોપમસ્તકમ્

રૌદ્રં શકટચક્રાક્ષં પાદન્યાસ ચલત્ક્ષિતિમ્ ।
અભીતમનસા તેન રક્ષસા રોહિણીસુતઃ ।
હ્રિયમામસ્તતઃ કૃષ્ણમિદં વચનમબ્રવીત્

કૃષ્ણાકૃષ્ણ હ્રિયામ્યેષ પર્વતોદગ્રમૂર્તિના ।
કેનાપિ પશ્ય દૈત્યેન ગોપાલચ્છદ્મરૂપિણા

યદત્ર સાંપ્રતં કાર્યં મયા મધુનિષૂદન ।
તત્કથ્યતાં પ્રયાત્યેષ દુરાત્માતિત્વરાન્વિતઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
તમાહ રામં ગોવિન્દઃસ્મિતભિન્નોષ્ઠસંપુટઃ ।
મહાત્મા રૌહિણેયસ્ય બલવીર્યપ્રમામાવિત્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
કિમયં માનુષો ભાવો વ્યક્તમેવાવલંબ્યતે ।
સર્વાત્મન્ સર્વગુહ્યાનાં ગુહ્યગુહ્યાત્મના ત્વયા

સ્મરાશેષજગદ્બીજકારણં કારણાગ્રજ ।
આત્માનમેકં તદ્વચ્ચ જગત્યેકાર્ણવે ચ યત્

કિં ન વેત્સિ યથાહં ચ ત્વં ચૈકં કારણં ભુવઃ ।
ભારાવતારણાર્થાય મર્ત્યલોકમુપાગતૌ

નભશિશ્રસ્તેંબુવહાશ્ ચ કેશાઃ પાદૌ ક્ષિતિર્વત્ર્ક્રમનન્તવહ્નિ ।
સોમો મનસ્તે શ્વસિતં સમીરણો દિશશ્ચતસ્રો ઽવ્યય બાહવસ્તે

સહસ્રબત્ર્ક્રો ભગવાન્મહાત્મા સહસ્રહસ્તાઙ્ઘ્રિશરીરભેદઃ ।
સહસ્રપદ્મોદ્ભવયોનિરાદ્યઃસહસ્રશસ્ત્વાં મુનયો ગૃણન્તિ

દિવ્યં હિ રૂપં તવ વેત્તિ નાન્યો દેવૈર્ અશેષૈર્ અવતારરૂપમ્ ।
તદર્ચ્યતે વેત્સિ ન કિં યદન્તે ત્વય્યેવ વિશ્વં લયમભ્યુપૈતિ

ત્વયા ધૃતેયં ધરણી બિભર્તિ ચરાચરં વિશ્વમનન્તમૂર્તે ।
કૃતાદિભેદૈરજ કાલરૂપો નિમેષપૂર્વો જગદેતદત્સિ

અત્તં યથા વડાવવહ્નિનાંબુ હિમસ્વરૂપં પરિગૃહ્ય કાસ્તમ્ ।
હિમાચલે ભાનુમતોંશુસંગાજ્જલત્વમભ્યેતિ પુનસ્તદેવ

એવં ત્વયા સંહરણે ઽત્તમેતજ્જગત્સમસ્તં ત્વદધીનકં પુનઃ ।
તવૈવ સર્ગાય સમુદ્યતસ્ય જગત્ત્વમભ્યેત્યસુકલ્પમીશ

ભવાનહં ચ વિશ્વાત્મન્નેકમેવ ચ કારણમ્ ।
જગતોસ્ય જગત્યર્થે ભેદેનાવાં વ્યવસ્થિતૌ

તત્સ્મર્યતામમેયાત્મસ્ત્વયાત્મા જહિ દાનવમ્ ।
માનુષ્યમેવાવલંબ્ય બન્ધૂનાં ક્રિયતાં હિતમ્

શ્રી પરાશર ઉવાચ
ઇતિ સંસ્મારિતો વિપ્ર કૃષ્ણેન સુમહાત્મના ।
વિહસ્ય પીડયામાસ પ્રલંબં બલવાન્બલઃ

મુષ્ટિના સોહનન્મૂર્ધ્નિ કોપસંરક્તલોચનઃ ।
તેન ચાસ્ય પ્રહારેણ બહિર્યાતે વિલોચને

સ નિષ્કાસિતમસ્તિષ્કો મુખાચ્છોણિતમુદ્વમન્ ।
નિપપાત મહીપૃષ્ઠે દત્ય વર્યો મમાર ચ

પ્રલંબં નિહતં દૃષ્ટ્વા બલેનાદ્ભુતકર્મણા ।
પ્રહૃષ્ટાસ્તુષ્ટુવુર્ગૌપાઃસાધુસાધ્વિતિ ચાબ્રુવન્

સંસ્તૂયમાનો ગોપૈસ્ તુ રામો દૈત્યે નિપાતિતે ।
પ્રલંબં સહ કૃષ્ણેન પુનર્ગોકુલમાયયૌ