વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 4.15

ઇતિ શ્રિવિષ્ણુમહાપુરાણે ચતુર્થાંશે ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ (14)
મૈત્રેય ઉવાચ
હિરણ્યકશિપુત્વે ચ રાવણત્વે ચ વિષ્ણુના ।
અવાપ નિહતો ભોગાનપ્રાપ્યાન્ અમરૈર્ અપિ

ન લયં તત્ર તેનૈવ નિહતઃ સ કથં પુનઃ ।
સંપ્રાપ્તઃ શિશુપાલત્વે સાયુજ્યં શાશ્વતે હરૌ

એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું સર્વધર્મભૃત્તાં વર ।
કૌતૂહલપરેણૈતત્પૃષ્ટો મે વક્તુમર્હસિ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
દૈત્યેશ્વરસ્ય વધાયાશિલલોકોત્પત્તિસ્થિતિવિનાશકારિણા પૂર્વં તનુગ્રહણં કુર્વતા નૃસિંહ રૂપમાવિષ્કૃતમ્

તત્ર ચ હિરણ્યકશિપોર્વિષ્ણુરયમિત્યેતન્ન મનસ્યભૂત્

નિરતિશયપુણ્યસમુદ્ભૂતમેતત્સત્ત્વાજાતમિતિ

રજોદ્રેકપ્રેરિતૈકાગ્રમતિસ્તદ્ભાવનાયોગાત્તતોવાપ્તવધહૈતુકીં નિરતિશયામેવાખિલત્રૈલોક્યકારીણીં દશાનનત્વે ભોગસંપદમવાપ

ન તુ સ તસ્મિન્નનાદિનિધને પરબ્રહ્મભૂતે ભગવત્યનાલંબિનિ કૃતે મનસસ્તલ્લયમવાપ

એવં દશાનનત્વેપ્યનઙ્ગપરાધીનતયા જાનકીસમાસક્તચેતસા ભગવતા દાશરથિ રૂપધારિણા હતસ્ય તદ્રૂપદર્શનમેવાસીત્ નાયમચ્યુત ઇત્યાસક્તિર્વિપદ્યતોન્તઃકરણે માનુષબુદ્ધિરેવ કેવલમસ્યાભૂત્

પુનરપ્યચ્યુતવિનિપાતમાત્રફલમખિલભૂમણ્ડલશ્લાઘ્યચેદિરાજકુલે જન્મ અવ્યાહતૈશ્વર્યં શિશુપાલત્વેપ્યવાપ

તત્ર ત્વખિલાનામેવ સ ભગવન્નામ્નાં ત્વઙ્કારકારણમભવત્

તતશ્ ચ તત્કાલકૃતાનાં તેષામશેષણામેવાચ્યુતનામ્નામનવરતમનેકજન્મસુ વર્ધિતવિદ્વેષાનુબન્ધિચિત્તો વિનિન્દનસંતર્જનાદિષૂચ્ચારણમકરોત્

તચ્ચ રૂપમુત્ફુલ્લપદ્મદલામલાક્ષિમત્યુજ્જ્વલપીતવસ્ત્રધાર્યમલકિરિટકેયૂરહારકટકાદિશોભિતમુદારચતુર્બાહુશઙ્ખચક્રગદાધરમતિપ્રરૂઢવૈરાનુભાવાદટનભોજનસ્નાનાસનશયનાદિષ્વશેષાવસ્થાન્તરેષુ નાન્યત્રોપયયાવસ્ય ચેતસઃ

તતસ્તમેવાક્રોશેષૂચ્ચારયંસ્તમેવ હૃદયેન ધારયન્નાત્મવધાય યાવદ્ભગવદ્ધસ્તચક્રાંશુમાલોજ્જ્વાલમક્ષયતેજઃસ્વરૂપં બ્રહ્મભૂતમપગતદ્વેષાદિદોષં ભગવન્તમદ્રાક્ષીત્

તાવચ્ચ ભગવચ્ચક્રેણાશુ વ્યાપાદિતસ્તત્સ્મરણદગ્ધાખિલાઘસંચયો ભગવતાન્તમુપનીતસ્તતસ્મિન્નેવ લયમુપયયૌ

એતત્તવાખિલંમયાભિહિતમ્

અયં હિ ભગવાન્ કીર્તિતશ્ ચ સંસ્મૃતશ્ ચ દ્વેષાનુબન્ધેનાપિ અખિલમુરાસુરાદિર્દુલ્લભં ફલં પ્રયચ્છતિ કિમુત સમ્યગ્ભક્તિમત્મિતિ

વસુદેવસ્ય ત્વાનકદુન્દુભેઃ પૌરવીરોહિણીમદિરાભદ્રાદેવકીપ્રમુખા બહ્વ્યઃ પત્ન્યો ઽભવન્

બલભદ્રશઠસારણદુર્મદાદીન્પુત્રાર્ત્નોહિણ્યાનકદુન્દુભિર્ ઉત્પાદયામાસ

બલદેવોપિ રેવત્યાં વિશઠોલ્મુકૌ પુત્રાવજનયત્

સાર્ષ્ટિમાર્ષ્ટિશિશુસત્યસત્યધૃતિપ્રમુખાઃ સારણાત્મજાઃ

ભદ્રાશ્વભદ્રબાહુદુર્દમભૂતાદ્યાઃ રોહિણ્યાઃ કુલજાઃ

નન્દોપનન્દકૃતકાદ્ય મદિરાયાસ્તનયાઃ

ભદ્રાયાશ્ચોપનિધિગદાદ્યાઃ

વૈશાલ્યાં ચ કૌશિકમેકમેવાજનયત્

આનકદુન્દુભેર્દવક્યામપિ કીર્તિમત્સુષેણોદાયુભદ્રસેનઋજદાસભદ્રદેવાખ્યાઃ ષટ્ પુત્રા જજ્ઞિરે

તાંશ્ ચ સર્વાનેવ કંસોઘાતિતવાન્

અનન્તરં ચ સપ્તમં ગર્ભમર્ધરાત્રે ભગવત્પ્રહિતાયોગનિદ્રા રોહિણ્યા જઠરમાકૃષ્ય નીતવતી

કર્ષણાચ્ચાસાવપિ સંકર્ષણાખ્યામગમત્

તતશ્ ચ સકલજગન્મહાતરુમૂલભૂતોભૂતભવિષ્યદાદિસકલમુરાસુરમુનિજનમનસામપ્યગોચરો ઽબ્જભવપ્રમુખૈર્ અનલમુખૈઃ પ્રણમ્યાવનિભારહરણાય પ્રસાદિતો ભગવાનનાદિમધ્યનિધનોદેવકીગર્ભમવતતાર વાસુદેવઃ

તત્પ્રસાદવિવદ્ધમાનોરુમહિમા ચ યોગનિદ્રા નન્દગોપપત્ન્યા યશોદાયા ગર્ભમધિતિષ્ઠિતવતી

સુપ્રસન્નાદિત્યચન્દ્રાદિગ્રહમવ્યાલાદિભયં સ્વસ્થમાનસમખિલમેવૈતજ્જગદપાસ્તાધર્મમભવત્ત્સ્મિશ્ ચ પુણ્ડરીકનયને જાયમાને

જાતેન ચ તેનાખિલમેવૈતત્સન્માર્ગવર્તિ જગદક્રિયત

ભગવતોપ્યત્ર મર્ત્યલોકે ઽવતીર્ણસ્ય ષોડશસહસ્રાણ્યેકોત્તરશતાધિકાનિ ભાર્યાણામ ભવન્

તાસાં ચ રુક્મિણી સત્યભામા જાંબવતી ચારુહાસિનીપ્રમુખા હ્યષ્ટૌ પત્ન્યઃ પ્રધાના બભૂચવુઃ

તાસુ ચાષ્ટાવયુતાનિલક્ષં ચ પુત્રાણાં ભગવાનખિલમૂર્તિરનાદિમાનજનયત્

તેષાં ચ પ્રદ્યુમ્નચારુદેષ્ણ્યસાંબાદયઃ ત્રયોદશ પ્રધાનાઃ

પ્રદ્યુમ્નોપિ રુક્મિણસ્તનયાં રુક્મવતીં નામોપયેમે

તસ્યામનિરુદ્ધો જજ્ઞે

અનિરુદ્ધો ઽપિ રુક્મિણા એવ પૌત્રીં સુભદ્રાં નામો પયેમે

તસ્યામસ્ય વજ્રો જજ્ઞે

વજ્રસ્ય પ્રતિબાહુઃ તસ્યાપિ સુચારુઃ

એવમનેકશતસહસ્6પુષસંખ્યસ્ય યદુકુલસ્ય પુત્રસંખ્યા વર્ષશતૈર્ અપિ વક્તું ન શક્યતે

યતો હિ શ્લોકાવિમાવત્ર ચરિતાર્થૌ

તિસ્ત્રઃ કોટ્યઃસહસ્રાણામષ્ટાશીતિ શતાનિ ચ ।
કુમારાણાં કૃહાચાર્યાશ્ચાપયોગેષુ યે રતાઃ

સંખ્યાનં યાદવાનાં કઃ કરિષ્યતિ મહાત્મનામ્ ।
યત્રાયુતાનામયુતલક્ષેણાસ્તે સદાહુકઃ

દેવાસુરે હતા યે તુ દૈતેયાઃસુમહાબલાઃ ।
ઉત્પન્નાસ્તે મનુષ્યેષુ પ્રમાણે ચ પ્રભુત્વે ચ વ્યવસ્થિતઃ ।
નિદેશસ્થાયિનસ્તસ્ય વવૃધુઃસર્વયાદવાઃ

ઇતિ પ્રસૂતિં વૃષ્ણીનાં યશ્ર્શૃણોતિ નરઃ સદા ।
સ સર્વૈઃ પાતકૈર્ મુક્તો વિષ્ણુલોકં પ્રપદ્યતે