વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 2.11

ઇતિ ક્ષિવિષ્ણુમહાપુરાણે દ્વિતીયે ઽંશે દશમો ઽધ્યાયઃ (10)
મૈત્રેય ઉવાચ
યદેતદ્ભગવાનાહ ગણઃ સપ્તવિધો રવેઃ ।
મણ્ડલે હિમતાપાદેઃ કારણં તન્મયા શ્રુતમ્

વ્યાપારશ્ચાપિકથિતો ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ।
ઋષીણાં વાલખિલ્યાનાં તથૈવાપ્સરસાં ગુરો

યક્ષાણાં ચ રથે ભાનોર્વિષ્ણુશક્તિધૃતાત્મનામ્ ।
કિં ચાદિત્યસ્ય યત્કર્મ તન્નાત્રોક્તં ત્વયા મુને

યદિ સપ્તગણો વારિ હિમમુષ્ણં ચ વર્ષતિ ।
તત્કિમત્ર રવેર્યેન વૃષ્ટિઃ સૂર્યાદિતીર્યતે

વિવસ્વાનુદિતો મધ્યે યાત્યસ્તમિતિ કિં જનઃ ।
બ્રવીત્યેતત્સમં કર્મ યદિ સપ્તગણસ્ય તત્

પરાશર ઉવાચ
મૈત્રેયશ્રૂયતામેતદ્યદ્ભવાન્પરિપૃચ્ચતિ ।
યથા સપ્તગણોપ્યેકઃ પ્રાધાન્યેનાધિકો રવિઃ

સર્વશક્તિઃ પરા વિષ્ણો ઋગ્યજુઃસામસંજ્ઞિતા ।
સૈષાત્રયી તપત્યંહો જગતશ્ ચ હિનસ્તિ યા

સૈષ વિષ્ણુઃ સ્થિતઃ સ્થિત્યાં જગતઃ પાલનોદ્યતઃ ।
ઋગ્યજુઃ સામભૂતોન્તઃ સવિતુર્દ્વિજતિષ્ઠતિ

માસિમાસિ રવિર્યોયસ્તત્ર તત્ર હિ સા પરા ।
ત્રયીમયી વિષ્ણુશક્તિરવસ્થાનં કરોતિ વૈ

ઋચસ્તુવન્તિઃ પૂર્વાહ્ને મધ્યાહ્નેથ યજૂંષિ વૈ ।
બૃહદ્રથન્તરાદીનિ સામાન્યહ્નઃ ક્ષયે રવિમ્

અઙ્ગમેષા ત્રયી વિષ્ણો ઋગ્યજુઃ સામસંજ્ઞિતા ।
વિષ્ણુશક્તિરવસ્થાનં સદાદિત્યે કરોતિ સા

ન કેવલં રવેઃ શક્તિર્વૈષ્ણવી સા ત્રયીમયી ।
બ્રહ્માથ પુરુષો રુદ્રસ્ત્રયમેતત્ત્રયીમયમ્

સર્ગાદૌ ઋઙ્મયો બ્રહ્મા સ્થિતૌ વિષ્ણુર્યજુર્મયઃ ।
રુદ્રઃ સામમયોન્તાય તસ્માત્તસ્યાશુચિર્થ્વનિઃ

એવં સા સાત્ત્વિકી શક્તિર્વૈષ્ણવી યા ત્રયીમયી ।
આત્મસપ્તગણસ્થં તં ભાસ્વન્તમધિતિષ્ઠતિ

તયા ચાધિષ્ઠિતઃ સો ઽપિ જાજ્વલીતિ સ્વરશ્મિભિઃ ।
તમઃ સમસ્તજગતાં નાશંનયતિ ચાખિલમ્

સ્તુવન્તિ ચૈનં મુનયો ગન્ધર્વૈર્ ગીયતે પુરઃ ।
નૃત્યન્ત્યો ઽપ્સરસો યાન્તિ તસ્ય ચાનુ નિશાચરાઃ

વહન્તિ પન્નગા યક્ષૈઃ ક્રિયતે ઽભીષુસંગ્રહઃ ।
વાલખિલ્યાસ્તથૈવૈનં પરિવાર્ય સમાસતે

નોદેતા નાસ્તમેતા ચ કદાચિચ્છક્તિરૂપધૃક્ ।
વિષ્ણુર્વિષ્ણોઃ પૃથક્ તસ્ય ગણાઃસપ્તવિધો ઽપ્યયમ્

સ્તમ્ભસ્થદર્પણસ્યેવ યો ઽયમાસન્નતાં ગતઃ ।
છાયાદર્શનસંયોગં સ તં પ્રાપ્નોત્યથાત્મનઃ

એવં સા વૈષ્ણવી શક્તિર્નૈવાપૈતિ તતો દ્વિજ ।
માસાનુમાસં ભાસ્વન્તમધ્યાસ્તે તત્ર સંસ્થિતમ્

પિતૃદેવમનુષ્યાદીન્સ સદાપ્યાયયન્પ્રભુઃ ।
પરિવર્તત્યહોરાત્રકારણં સવિતા દ્વજ

સૂર્યરશ્મિસુષુમ્ણાયસ્તર્પિતસ્તેન ચન્દ્રમાઃ ।
કૃષ્ણપક્ષેમરૈઃ શશ્વત્પીયતે વૈ સુધામયઃ

પીતં તં દ્વિકલં સોમં કૃષ્ણપક્ષક્ષયે દ્વિજ ।
પિબન્તિ પતરસ્તેષાં ભાસ્કરાત્તર્પમં તથા

આદત્તે રશ્મિભિર્ યંતુ ક્ષિતિસંસ્થં રસં રવિઃ ।
તમુત્સૃજતિ ભૂતાનાં પુષ્ટ્યર્થં સસ્યવૃદ્ધયે

તેન પ્રીણાત્યશેષાણિ ભૂતાનિ ભગવાન્રવિઃ ।
પિતૃદેવમનુષ્યાદીનેવમાપ્યાયયત્યસૌ

પક્ષતૃપ્તિં તુ દેવાનાં પિતૄણાં ચૈવ માસિકીમ્ ।
શશ્વત્તૃપ્તિં ચ મર્ત્યાનાં મૈત્રેયાર્કઃ પ્રયચ્છતિ