વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 52
॥સૂત ઉવાચ॥
સ રથોઽધિષ્ઠિતો દેવૈરાદિત્યૈઋષિભિસ્તથા।
ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ ગ્રામણીસર્પરાક્ષસૈઃ
એતે વસન્તિ વૈ સૂર્યે દ્વૌ દ્વૌ માસૌ ક્રમેણ તુ।
ધાતાર્યમા પુલસ્ત્યશ્ચ પુલહશ્ચ પ્રજાપતિઃ
ઉરગો વાસુકિશ્ચૈવ સઙ્કીર્ણારશ્ચ તાવુભૌ।
તુમ્બુરુર્નારદશ્ચૈવ ગન્ધર્વૌ ગાયતાં વરૌ
ક્રતુસ્થલ્યપ્સરાશ્ચૈવ તથા વૈ પુઞ્જિકસ્થલી।
ગ્રામણી રથકૃચ્છ્રશ્ચ તપોર્યશ્ચૈવ તાવુભૌ
રક્ષો હેતિઃ પ્રહેતિશ્ચ યાતુધાનાવુદાહૃતૌ।
મધુમાધવયોરેષ ગણો વસતિ ભાસ્કરે
વાસન્તૌ ગ્રૈષ્મિકૌ માસૌ મિત્રશ્ચ વરુણશ્ચ હ।
ઋષિરત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ તક્ષકો રમ્ભ એવ ચ
મેનકા સહજન્યા ચ ગન્ધર્વૌ ચ હહા હુહૂઃ।
રથસ્વનશ્ચ ગ્રામણ્યો રથચિત્રશ્ચ તાવુભૌ
પૌરુષેયો ધવશ્ચૈવ યાતુધાનાવુદાહૃતૌ।
એતે વસન્તિ વૈ સૂર્યે માસયોઃ શુચિશુક્રયોઃ
તતઃ સૂર્યે પુનસ્ત્વન્યા નિવસન્તીહ દેવતાઃ।
ઇન્દ્રશ્ચૈવ વિવસ્વાંશ્ચ અઙ્ગિરા ભૃગુરેવ ચ
એલાપર્ણસ્તથા સર્પઃ શઙ્ખપાલશ્ચ તાવુભૌ।
વિશ્વાવસૂગ્રસેનૌ ચ પ્રાતશ્ચૈવારુણશ્ચ હ
પ્રમ્લોચેતિ ચ વિખ્યાતા નિમ્લોચેતિ ચ તે ઉભે।
યાતુધાનસ્તથા સર્પો વ્યાઘ્રઃ શ્વેતશ્ચ તાવુભૌ।
નભોનભસ્યયોરેષ ગણો વસતિ ભાસ્કરે
શરદૃ-તૌ પુનઃ શુભ્રા વસન્તિ મુનિ દેવતાઃ।
પર્જ્જન્યશ્ચાથ પૂષા ચ ભરદ્વાજઃ સગૌતમઃ
વિશ્વાવસુશ્ચ ગન્ધર્વાસ્તથૈવ સુરભિશ્ચ યઃ।
વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચ ઉભે તે શુભલક્ષણે
નાગ ઐરાવતશ્ચૈવ વિશ્રુતશ્ચ ધનઞ્જયઃ।
સેનજિચ્ચ સુષેણશચવ સેનાનીર્ગ્રામણીશ્ચ તૌ
આપો વાતશ્ચ તાવેતૌ યાતુધાનાવુભૌ સ્મૃતૌ।
વસન્ત્યેતે તુ વૈ સૂર્યે માસયોશ્ચ ઇષોર્જયોઃ
હૈમન્તિકૌ તુ દ્વૌ માસૌ વસન્તિ તુ દિવાકરે।
અંશો ભગશ્ચ દ્વાવેતૌ કશ્યપશ્ચ ઋતુશ્ચ હ
ભુજઙ્ગશ્ચ મહાપઝઃ સર્પઃ કર્કોટકસ્તથા।
ચિત્રસેનશ્ચ ગન્ધર્વ ઊર્ણાયુશ્ચૈવ તાવુભૌ
ઉર્વશી વિપ્રચિત્તિશ્ચ તથૈવાપ્સરસૌ શુભે।
તાર્ક્ષ્યશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ચ સેનાનીર્ગ્રામણીશ્ચ તૌ
વિદ્યુત્સ્ફૂર્જ્જશ્ચ તાવુગ્રૌ યાતુધાનાવુદાહૃતૌ।
સહે ચૈવ સહસ્યે ચ વસન્ત્યેતે દિવાકરે
તતઃ શૈશિરયોશ્વાપિ માસયોર્નિવસન્તિ વૈ।
ત્વષ્ટા વિષ્ણુર્જમદગ્નિર્વિશ્વામિત્રસ્તથૈવ ચ
કાદ્રવેયૌ તથા નાગૌ કમ્બલાશ્વતરાવુભૌ।
ગન્ધર્વો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ સૂર્યવર્ચ્ચાસ્તથૈવ ચ
તિલોત્તમાપ્સરાશ્ચૈવ દેવી રમ્બા મનોરમા।
ઋતજિત્સત્યજિચ્ચૈવ ગ્રામણ્યૌ લોકવિશ્રુતૌ
બ્રહ્મોપેતસ્તથા દક્ષો યજ્ઞોપેતશ્ચ સ સ્મૃતઃ।
એતે દેવા વસન્ત્યર્કે દ્વૌ માસૌ તુ ક્રમેણ તુ
સ્થાનાભિમાનિનો હ્યેતે ગણા દ્વાદશ સપ્તકાઃ।
સૂર્યમાપ્યાયયન્ત્યેતે તેજસા તેજ ઉત્તમમ્
પ્રથિતૈસ્તૈર્વચોબિસ્તુ સ્તુવન્તિ મુનયો રવિમ્।
ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ ગીતનૃત્યૈરુપાસતે
ગ્રામણીયક્ષભૂતાસ્તુ કુર્વતે ભીમસંગ્રહમ્।
સર્પા વહન્તિ સૂર્યઞ્ચ યાતુધાનાનુયાન્તિ ચ।
વાલખિલ્યા નયન્ત્યસ્તં પરિચાર્યોદયાદ્રવિમ્
એતેષામેવ દેવાનાં યતાવીર્યં યથાતપઃ।
યથાયોગં યથાસત્યં યથાધર્મં યતાબલમ્
યથા તપત્યસૌ સૂર્યસ્તેષાં સિદ્ધસ્તુ તેજસા।
ઇત્યેતે વૈ વસન્તીહ દ્વૌ દ્વૌ માસૌ દિવાકરે
ઋષયો દેવગન્ધર્વાઃ પન્નગાપ્સરસાઙ્ગણાઃ ।
ગ્રામણ્યશ્ચ તથા યક્ષા યાતુધાનાશ્ચ ભૂરિશઃ
એતે તપન્તિ વર્ષન્તિ ભાન્તિ વાન્તિ સૃજન્તિ ચ।
ભૂતાનામશુભં કર્મ વ્યપોહન્તીહ કીર્તિતાઃ
માનવાનાં શુભં હ્યેતે હરન્તિ દુરિતાત્મનામ્।
દુરિતં હિ પ્રચારાણાં વ્યપોહન્તિ વ્કચિત્ વ્કચિત્
વિમાનેઽવસ્થિતા દિવ્યે કામગા વાતરંહસઃ।
એતે સહૈવ સૂર્યેણ ભ્રમન્તિ દિવસાનુગાઃ
વર્ષન્તશ્ચ તપન્તશ્ચ હ્લાદયન્તશ્ચ વૈ પ્રજાઃ।
ગોપાયન્તિ તુ ભૂતાનિ સર્વાનીહામનુક્ષયાત્
સ્થાનાભિમાનિનામેતત્ સ્થાનં મન્વન્તરેષુ વૈ।
અતીતાનાગતાનાં વૈ વર્ત્તન્તે સામ્પ્રતન્તુ યે
એવં વસન્તિ વૈ સૂર્યે સપ્તકાસ્તે ચતુર્દ્દિશમ્।
ચતુર્દ્દશસુ સર્ગેષુ ગણા મન્વન્તરેષુ ચ
ગ્રીષ્મે હિમે ચ વર્ષાસુ મુઞ્ચમાના ઘર્મં હિમમ઼ઞ્ચ વર્ષઞ્ચ દિનં નિશાઞ્ચ।
કાલેન ગચ્છત્યૃતુવશાત્ પરિવૃત્તરશ્મિ ર્દેવાન્ પિતૄંશ્ચ મનુજાંશ્ચ તર્પયન્ વૈ
પ્રીણાતિ દેવાનમૃતેન સૂર્યઃ સોમં સુષુમ્નેન વિવર્દ્ધયિત્વા ।
શુક્લે તુ પૂર્ણં દિવસક્રમેણ તં કૃષ્ણપક્ષે વિબુધાઃ પિબન્તિ
પીતન્તુ સોમં દ્વિકાલાવશિષ્ટં કૃષ્ણક્ષયે રશ્મિભિસ્તં ક્ષરન્તમ્।
સુધામૃતં તત્પિતરઃ પિબન્તિ દેવાશ્ચ સૌમ્યાશ્ચ તથૈવ કવ્યમ્
સૂર્યેણ ગોભિસ્તુ સમુદ્ધૃતાભિરદ્ભિઃ પુનશ્ચૈવ સમુદ્ધૃતાભિઃ।
વૃષ્ટ્યાતિવૃદ્ધાભિરથૌષધીભિર્મર્ત્યાઃ ક્ષુધન્ત્વન્નપાનૈર્જયન્તિ
અમૃતેન તૃપ્તિસ્ત્વર્દ્ધમાસં સુરાણાં માસાર્દ્ધતૃપ્તિઃ સ્વધયા પિતૄણામ્।
અન્નેન શશ્વત્તુ દધાતિ મર્ત્યાન્ સૂર્યઃ સ્વયં તચ્ચ બિભર્તિ ગોભિઃ
અયં હરિસ્તૈર્હરિભિસ્તુરઙ્ગમૈરયન્ હિ ચાપો હરતીતિ રશ્મિભિઃ।
વિસર્ગકાલે વિસૃજંશ્ચ તાઃ પુનર્બિભર્તિ શશ્વત્ સવિતા ચરાચરમ્
હરિર્હરિદ્ભિર્હ્રિયતે તુરઙ્ગમૈઃ પિબત્યથાપો હરિભિઃ સહસ્રધા।
તતઃ પ્રમુઞ્ચત્યપિ તાસ્ત્વસૌ હરિઃ સ મુહ્યમાનો હરિભિસ્તુરઙ્ગમૈઃ
ઇત્યેષ એકચક્રેણ સૂર્યસ્તૂર્ણં રથેન તુ।
ભદ્રૈસ્તૈરક્ષતૈરશ્વૈઃ સર્પતેઽસૌ દિવિ ક્ષયે
અહોરાત્રાદ્રથૈનાસૌ એકચક્રેણ તુ ભ્રમન્।
સપ્તદ્વીપસમુદ્રાન્તં સપ્તભિઃ સપ્તભિર્હયૈઃ
છન્દોભિરશ્વરૂપૈસ્તૈર્યતશ્ચક્રન્તતઃ સ્થિતૈઃ।
કામરૂપૈઃ સકૃદ્યુક્તૈરમિતૈસ્તૈર્મનોજવૈઃ
હરિતૈરવ્યયૈઃ પિઙ્ગૈરીશ્વરૈર્બ્રહ્મવાદિભિઃ।
અશીતિ મણ્ડલશતં ભ્રમન્ત્યબ્દેન તે હયાઃ
બાહ્યમભ્યન્તરઞ્ચૈવ મણ્ડલં દિવસક્રમાત્ ।
કલ્પાદૌ સમ્પ્રયુક્તાસ્તે વહન્ત્યાભૂતસમ્પ્લવાત્।
આવૃતા વાલખિલ્યૈસ્તે ભ્રમન્તે રાત્ર્યહાનિ તુ
પ્રથિતૈર્વચોભઙિરગ્ર્યૈઃ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ।
સૈવ્યતે ગીતવૃત્યૈશ્ચ ગન્ધર્વૈરપ્સરોગણૈઃ।
પતઙ્ગઃ પત ગૈરશ્વૈર્ભ્રમમાણો દિવસ્પતિઃ
વીથ્યાશ્રયાણિ ચરતિ નક્ષત્રાણિ તથા શશી।
હ્રાસવૃદ્ધી તથૈવાસ્ય રશ્મીનાં સૂર્યવત્ સ્મૃતે
ત્રિચક્રોભયપાર્શ્વસ્થો વિજ્ઞેયઃ શશિનો રથઃ।
અપાં ગર્ભસમુત્પન્નો રથઃ સાશ્વઃ સસારથિઃ।
શતારૈશ્ચ ત્રિભિશ્ચક્રૈર્યુક્તઃ શુલ્કૈર્હયોત્તમૈઃ
દશ ભિસ્તુ કૃશૈર્દિવ્યૈરસઙ્ગૈસ્તૈર્મનોજવૈઃ।
સકૃદ્યુક્તે રથે તસ્મિન્ વહન્તે ચાયુગક્ષયાત્
સંગૃહીતે રથે તસ્મિન્ શ્વેતશ્ચક્ષુઃશ્રવાસ્તુ વૈ।
અશ્વા સ્તમેકવર્ણાસ્તે વહન્તે શઙ્ખવર્ચ્ચસમ્
યયુશ્ચ ત્રિમનાશ્ચૈવ વૃષો રાજીવલો હયઃ।
અસ્વો વામસ્તુરણ્યશ્ચ હંસો વ્યોમી મૃગસ્તથા
ઇત્યેતે નામભિઃ સર્વે દશ ચન્દ્રમસો હયાઃ ।
એતે ચન્દ્રમસં દેવં વહન્તિ દિવસક્ષયાત્
દેવૈઃ પરિવૃતઃ સૌમ્યઃ પિતૃભિશ્ચૈવ ગચ્છતિ।
સોમસ્ય શુક્લ પક્ષાદૌ ભાસ્કરે પુરતઃ સ્થિતે।
આપૂર્યતે પુરસ્યાન્તઃ સતતં દિવસક્રમાત્
દેવૈઃ પીતં ક્ષયે સોમમાપ્યાયયતિ નિત્યદા।
પીતં પઞ્ચદશાહન્તુ રશ્મિનૈકેન ભાસ્કરઃ
આપૂરયન્ સુષુમ્નેન ભાગં ભાગમહઃક્રમાત્ ।
સુષુમ્નાપ્યાયમાનસ્ય શુક્લા વર્દ્ધન્તિ વૈ કલાઃ
તસ્માદ્ધ્રસન્તિ વૈ કૃષ્ણે શુક્લ આપ્યાયયન્તિ ચ।
ઇત્યેવં સૂર્યવીર્યેણ ચન્દ્રસ્યાપ્યાયિતા તનુઃ
પૌર્ણમાસ્યાં સ દૃશ્યેત શુક્લઃ સમ્પૂર્ણમણ્ડલઃ ।
એવમાપ્યાયિતઃ સોમઃ શુક્લપક્ષે દિનક્રમાત્
તતો દ્વિતીયાપ્રભૃતિ બહુલસ્ય ચતુર્દ્દશી।
અપાં સારમયસ્યેન્દો રસમાત્રાત્મકસ્ય ચ।
પિબન્ત્યમ્બુમયં દેવા મધુ સૌમ્યં સુધામ યમ્
સમ્ભૃતઞ્ચાર્દ્ધમાસેન અમૃતં સૂર્યતેજસા ।
ભક્ષાર્થમમૃતં સૌમ્યં પૌર્ણમાસ્યામુપાસતે
એકરાત્રં સુરૈઃ સર્વૈઃ પિતૃભિશ્ચ મહર્ષિભિઃ।
સોમસ્ય કૃષ્ણપક્ષાદૌ ભાસ્કરાભિમુખસ્ય ચ
પ્રક્ષીયતે પુરસ્યાન્તઃ પીયમાનાઃ કલાઃ ક્રમાત્।
ક્ષીયન્તે તસ્માત્ કૃષ્ણે યાઃ શુક્લે હ્યાપ્યાયયન્તિ તાઃ
એવં દિનક્રમાતીતે વિબુધાસ્તુ નિશાકરમ્ ।
પીત્વાઽર્દ્ધમાસઙ્ગચ્છન્તિ અમાવાસ્યાં સુરોત્તમાઃ ।
પિતરશ્ચોપતિષ્ઠન્તિ અમાવાસ્યાં નિશાકરમ્
તતઃ પઞ્ચદશે ભાગે કિઞ્ચિચ્છિષ્ટે કલાત્મકે।
અપરાહ્ને પિતૃગણૈર્જઘન્યઃ પર્યુપાસ્યતે
પિબન્તિ દ્વિકલાકાલં શિષ્ટા તસ્ય તુ યા કલા।
નિઃસૃતં તદમાવાસ્યાઙ્ગભસ્તિભ્યઃ સ્વધામૃતમ્।
તાં સ્વધાં માસતૃપ્ત્યૈ તુ પીત્વા ગચ્છન્તિ તેઽમૃતમ્
સૌમ્યા બર્હિષદશ્ચૈવ અગ્નિષ્વાત્તાસ્તથૈવ ચ।
કવ્યાશ્ચૈવ તુ યે પ્રોક્તાઃ પિતરઃ સર્વ એવ તે
સંવત્સરાસ્તુ વૈ કવ્યાઃ પઞ્ચાબ્દા યે દ્વિજૈઃ સ્મૃતાઃ।
સૌમ્યાસ્તુ ઋતવો જ્ઞેયા માસા બર્હિષદઃ સ્મૃતાઃ।
અગ્નિષ્વાત્તાર્તવશ્ચૈવ પિતૃસર્ગા હિ વૈ દ્વિજાઃ
પિતૃભિઃ પીયમાનસ્ય પઞ્ચદશ્યાં કલા તુ વૈ।
યાવન્ન ક્ષીયતે તસ્ય ભાગઃ પઞ્ચદશ સ્તુ સઃ
અમાવસ્યાન્તદા તસ્ય અન્તમાપૂર્યતે પરમ્।
વૃદ્ધિક્ષયૌ વૈ પક્ષાદૌ ષોડશ્યાં શશિનઃ સ્મૃતૌ
એવં સૂર્યનિમિત્તૈષા ક્ષયવૃદ્ધિ ર્નિશાકરે।
તારાગ્રહાણાં વક્ષ્યામિ સ્વર્ભાનોશ્ચ રથં પુનઃ
તોયતેજોમયઃ શુભ્રઃ સોમપુત્રસ્ય વૈ રથઃ।
યુક્તો હયૈઃ પિશઙ્ગૈસ્તુ અષ્ટાભિર્વાતરંહસૈઃ
સવરૂથઃ સાનુકર્ષઃ સૂતો દિવ્યો રથે મહાન્।
સોપાસઙ્ગપતાકસ્તુ સધ્વજો મેઘસન્નિભઃ
ભાર્ગવસ્ય રથઃ શ્રીણાંસ્તેજસા સૂર્યસન્નિભઃ।
પૃથિવીસમ્ભવૈર્યુક્તો નાનાવર્ણૈર્હયોત્તમૈઃ
શ્વેતઃ પિશઙ્ગઃ સારઙ્ગો નીલઃ પીતો વિલોહિતઃ।
કૃષ્ણશ્ચ હરિતશ્ચૈવ પૃષતઃ પૃષ્ણિરેવ ચ।
દશભિ સ્તૈર્મહાભાગૈરકૃશૈર્વાતવેગિતૈઃ
અષ્ટાશ્વઃ કાઞ્ચનઃ શ્રીમાન્ સોમસ્યાપિ રથોઽભવત્।
અસઙ્ગૈર્લૌહિતૈરશ્વૈઃ સર્વગૈરગ્નિસમ્ભવૈઃ।
સર્પતેઽસૌ કુમારો વૈ ઋજુવક્રાનુચક્રગઃ
તતસ્ત્વાઙ્ગિરસો વિદ્વાન્ દેવાચાર્યો બૃહસ્પતિઃ।
શોણૈરશ્વૈઃ કાઞ્ચનેન સ્યન્દનેન પ્રસર્પતિ
યુક્તસ્તુ વાજિભિર્દિવ્યૈરષ્ટાભિર્વાતસમ્મિતૈઃ।
નક્ષત્રેઽબ્દન્નિવસતિ સવેગસ્તેન ગચ્છતિ
તતઃ શનૈશ્વરોપ્યશ્વૈઃ શબલૈર્વ્યોમસમ્ભવૈઃ।
કાર્ષ્ણાયસં સમારુહ્ય સ્યન્દનં યાતિ વૈ શનૈઃ
સ્વર્ભાનોસ્તુ તથૈવાશ્વાઃ કૃષ્ણા હ્યષ્ટૌ મનોજવાઃ।
રથન્તમોમયન્તસ્ય સકૃદ્યુક્તા વહન્ત્યુત
આદિત્યાન્નિઃસૃતો રાહુઃ સોમં ગચ્છતિ પર્વસુ।
આદિત્યમેતિ સોમાચ્ચ પુનઃ સૌરેષુ પર્વસુ
અથ કેતુરથસ્યાશ્વા અષ્ટાષ્ટૌ વાતરંહસઃ।
પલાલધૂમસઙ્કાશાઃ શબલા રાસભારુણાઃ
એતે વાહા ગ્રહાણાં વૈ મયા પ્રોક્તા રથૈઃ સહ।
સર્વે ધ્રુવનિબદ્ધાસ્તે પ્રબદ્ધા વાતરશ્મિભિઃ
એતે વૈ ભ્રામ્યમાણાસ્તુ યથા યોગં ભ્રમન્તિ વૈ।
વાયવ્યાભિરદૃશ્યાભિઃ પ્રબદ્ધા વાતરશ્મિભિઃ
પરિભ્રમન્તિ તદ્બદ્ધાશ્ચન્દ્રસૂર્યગ્રહા દિવિ।
ભ્રમન્તમનુગચ્છન્તિ ધ્રુવન્તે જ્યોતિષાં ગણાઃ
યથા નદ્યુદકે નૌસ્તુ સલિલેન સહોહ્યતે।
તથા દેવાલયા હ્યેતે ઉહ્યન્તે વાતરશ્મિભિઃ।
તસ્માત્સર્વેણ દૃસ્યન્તે વ્યોમ્નિ દેવગણાસ્તુ તે
યાવન્ત્યશ્ચૈવ તારાસ્તુ તાવન્તો વાતરશ્મયઃ।
સર્વા ધ્રુવનિબદ્ધાસ્તા બ્રમન્ત્યો ભ્રામયન્તિ તમ્
તૈલપીડાકરં ચક્રં ભ્રમદ્ભ્રામયતે યથા।
તથા ભ્રમન્તિ જ્યોતીંષિ વાયબદ્ધાનિ સર્વશઃ
અલાતચક્રવદ્યાન્તિ વાતચક્રેરિતાનિ તુ।
તસ્માજ્જ્યોતીંષિ વહતે પ્રવહંસ્તેન સ સ્મૃતઃ
એવં ધ્રુવનિબદ્ધોઽસૌ સર્પતે જ્યોતિષાં ગણઃ।
સૈષ તારામયોજ્ઞેયઃ શિશુમારો ધ્રુવો દિવિ।
યદહ્ના કુરુતે પાપં દૃષ્ટવા તં નિશિ મુચ્યતે
યાવત્યશ્ચૈવ તારાસ્તાઃ શિશૂમારાશ્રિતા દિવિ।
તાવન્ત્યેવ તુ વર્ષાણિ જીવન્ત્યભ્યધિકાનિ તુ
શાશ્વતઃ શિશુમારોઽસૌ વિજ્ઞેયઃ પ્રવિભાગશઃ।
ઉત્તાનપાદસ્તસ્યાથ વિજ્ઞેયો હ્યુત્તરો હનુઃ
યજ્ઞોઽધરસ્તુ વિજ્ઞેયો ધર્મો મૂર્દ્ધાનમાશ્રિતઃ।
હૃદિ નારાયણઃ સાધ્યઃ અશ્વિનૌ પૂર્વપાદયોઃ
વરુણશ્ચાર્યમા ચૈવ પશ્ચિમે તસ્ય સસ્થિનિ।
શિશ્રઃ સંવત્સરસ્તસ્ય મિત્રોઽપાને સમાશ્રિતઃ
પુચ્છેઽગ્નિશ્ચ મહેન્દ્રશ્ચ મરીચિઃ કશ્યપો ધ્રુવઃ।
તારકાઃ શિશુમારશ્ચ નાસ્તમેતિ ચતુષ્ટયમ્
નક્ષત્રચન્દ્રસૂર્યાશ્ચ ગ્રહાસ્તારાગણેઃ સહ।
ઉન્મુખાભિમુખાઃ સર્વે ચક્રીભૂતાશ્રિતા દિવિ
ધ્રુવેણાધિષ્ઠિતાઃ સર્વે ધ્રુવમેવ પ્રદક્ષિણમ્ ।
પ્રયાન્તીહ વરં શ્રેષ્ઠમેધીભૂતં ધ્રુવન્દિવિ
ધ્રુવાગ્નિકશ્યપાનાન્તુ વરસ્વાસૌ ધ્રુવઃ સ્મૃતઃ।
એક એવ ભ્રમત્યેષ મેરુપર્વતમૂર્દ્ધનિ
જ્યોતિષાઞ્ચક્રમેતદ્ધિ સદા કર્ષત્યવાઙ્મુખઃ।
મેરુમાલોકયત્યેષ પ્રયાતીહ પ્રદક્ષિણમ્
ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે ધ્રુવચર્યા નામ દ્વિપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ
મૂળ પાઠ: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0