વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 47

।.નારદ ઉવાચ॥
કથં વ્યક્તસ્વરૂપેણ સ્થિતશ્ચાદિગદાધરઃ।
કથં વ્યક્તસ્વરૂપેણ વ્યક્તાવ્યક્તાત્મના સ્થિતઃ

કથં ગદા સમુત્પન્ના યથા હ્યાદિગદાધરઃ।
ગદાલોલં કથં ચાસીત્ સર્વ્વપાપક્ષયઙ્કરમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
ગદો નામાસુરો હ્યાસીદ્વજ્રાદ્વજ્રતરો દૃઢઃ।
તપસા દારુણેનાસૌ બ્રહ્મલબ્ધવરઃ પુરા।
પ્રાર્થિતો બ્રહ્મણે પ્રાદાત્સ્વશરીરાસ્થિ દુસ્ત્યજમ્

બ્રહ્મોક્તો વિશ્વકર્મ્માપિ ગદાં ચક્રેઽદ્ભુતાં તદા।
તદસ્થિ વજ્રનિષ્પેષૈઃ કુન્દૈઃ સ્વર્ગે હ્યધારયત્

અથ કાલેન મહતા મનૌ સ્વાયમ્ભુવે ક્વચિત।
હેતી રક્ષો બ્રહ્મપુત્રઃ તપસ્તેપે સુદારુણમ્

દિવ્યવર્ષસહસ્રાણાં શતં વાયુમભક્ષયત્।
ઉન્મુખશ્ચોર્દ્ધ્વબાહુશ્ચ પાદાઙ્ગુષ્ઠભરેણ હ

એકેનાતિષ્ઠદવ્યગ્રઃ શીર્ણપર્ણાનિલાશનઃ।
બ્રહ્માદીંસ્તપસા તુષ્ટાન્વરં વવ્રે વરપ્રદાન્

દેવૈર્દૈત્યૈશ્ચ શસ્ત્રૈર્વિવિધૈર્મનુજાદિભિઃ।
કૃષ્ણેશાનાદિચક્રાદ્યૈરવધ્યઃ સ્યાં મહાબલઃ

તથેત્યુક્ત્વાન્તર્હિતાસ્તે હેતિર્દેવાનથાજયત્।
ઇન્દ્રત્વમકરોદ્ધેતિર્ભીતા બ્રહ્મહરાદયઃ

હરિં તે શરણં જગ્મુરૂચુર્હેતિં જહીતિ તાન્ ।
ઊચે હરિરવધ્યોઽયં હેતિર્દેવાસુરૈઃ સુરાઃ

મહાસ્ત્રં મે પ્રયચ્છધ્વં હેતિં હન્મિ હિ યેન તમ્।
ઇત્યુક્તાસ્તે તતો દેવા ગદાં તાં હરયે દદુઃ

દધાર તાં ગદામાદૌ દેવૈરુક્તો ગદાધરઃ ।
ગદયા હેતિમાહત્ય દેવૈઃ સ ત્રિદિવં યયૌ

ગદામાદાવવષ્ટભ્ય ગયાસુરશિરઃશિલામ્।
નિશ્ચલાર્થં સ્થિતો યસ્માત્તસ્માદાદિગદાધરઃ

શિલાપર્વતરૂપેણ વ્યક્ત આદિગદાધરઃ ।
શિલાસૌ મુણ્ડપૃષ્ઠાદ્રિઃ પ્રભાસો નામપર્વ્વતઃ

ઉદ્યન્તો ગીતનાદશ્ચ ભસ્મકૂટો ગિરિર્મ્મહાન્।
ગૃધ્ર કૂટઃ પ્રેતકૂટશ્ચાદિપાલોઽરવિન્દકઃ

પઞ્ચલોકઃ સપ્તલોકો વૈકુણ્ઠો લોહદણ્ડકઃ ।
ક્રૌઞ્ચપાદોઽક્ષયવટઃ ફલ્ગુતીર્થં મધુશ્રવાઃ

દધિકુલ્યા મધુકુલ્યા દેવિકા ચ મહાનદી।
વૈતરણ્યાદિરૂપેણ વ્યક્ત આદિગદાધરઃ

વિષ્ણોઃ પદં રુદ્રપદં બ્રહ્મણઃ પદમુત્તમમ્।
કાશ્યપસ્ય પદં દિવ્યં દ્વૌ હસ્તૌ યત્ર નિર્ગતૌ

પઞ્ચાગ્નીનાં પદાન્યત્ર ઇન્દ્રાગસ્ત્યપદે પરે।
રવેશ્ચ કાર્ત્તિકેયસ્ય ક્રૌઞ્ચમાતઙ્ગયોરપિ

મુખ્યલિઙ્ગાનિ સર્વ્વાણિ વ્યક્તાવ્યક્તાત્મના સ્થિતઃ।
આદ્યો ગદાધરશ્ચૈવ વ્યક્તઃ શ્રીમાન્ ગદાધરઃ

ગાયત્રી ચૈવ સાવિત્રી સન્ધ્યા ચૈવ સરસ્વતી ।
ગયાદિત્યશ્ચોત્તરાર્કો દક્ષિણાર્કોઽપિ નૈમિષઃ

શ્વેતાર્કો ગણનાથશ્ચ વસવોઽષ્ટૌ મુનીશ્વરાઃ।
રુદ્રાશ્ચૈકાદશૈવાથ તથા સપ્તર્ષયોઽપરે

સોમનાથશ્ચ સિદ્ધેશઃ કપર્દ્દીશો વિનાયકઃ।
નારાયણો મહાલક્ષ્મીર્બ્રહ્મા શ્રીપુરુષોત્તમઃ

માર્કણ્ડેયેશઃ કૌટીશો હ્યઙ્ગિરેશઃ પિતામહઃ।
જનાર્દનો મઙ્ગલા ચ પુણ્ડરીકાક્ષ ઉત્તમઃ

ઇત્યાદિવ્યક્તરૂપેણ સ્થિતશ્ચાદિગદાધરઃ।
હેતિર્યો રાક્ષસસ્તસ્મિન્હતે વિષ્ણુઃ પુરં ગતઃ

બ્રહ્મણા સહ રુદ્રાદ્યૈઃ કારિતે નિશ્ચલેઽસુરે ।
તુષ્ટાવાદ્યગદાપાણિં વેધા હર્ષેણ નિર્વૃતઃ

બ્રહ્મોવાચ॥
ગદાધરં વ્યપગતકાલકલ્મષં ગયાગતં વિદિતગુણં ગુણાતિગમ્।
ગુહાગતં ગિરિવરગૌરગેહગં ગણાર્ચ્ચિતં વરદમહં નમામિ

અહઃશ્રિયં ત્રિદશગણાદિસુશ્રિયં ભવશ્રિયં દિતિભવદારણશ્રિયમ્।
કલિશ્રિયં કલિમલમર્દનશ્રિયં ગદાધરં નૌમિ તમાશ્રિતશ્રિયમ્ । ૪૭.૨૮ ॥
દૃઢાદૄઢં પરિવૃઢગાઢસંસ્તુતં કામાદ્ભુતં સુદૃઢમરૂઢિરૂઢિગમ્।
તમાઢ્યગં દૃઢદુરિતાદ્યઢૌકિતં સ્વઢૌકૃતં દૃઢતરગોત્રસૂક્તિભમ્

વિદેહકં કરણકલાવિવર્જિતં વિજન્મકં દિવકરવેદિભૂષિતમ્।
ગદાધરં ધ્વનિમુખવર્જિતં પરં નમામ્યહં સતત મનાદિમીશ્વરં હરિમ્

મનોઽતિગં મતિગતિવર્જિતં પરં સદાદ્વયં સ્તુતિશિરસિ સંસ્તુતં બુધૈઃ।
ચિદાત્મકં કલિગતકારણાતિગં ગદાધરં હૃદયગતં નમામિ તમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
દેવૈઃ સાર્દ્ધં બ્રહ્મણૈવં સ્તુતશ્ચાદિગદાધરઃ ।
ઊચે વરં વૃણીષ્વ ત્વં વરં બ્રહ્મા તમબ્રવીત્

શિલાયાં દેવરૂપિણ્યાં ન તિષ્ઠામસ્ત્વયા વિના।
સ્થાસ્યામોઽત્ર ત્વયા સાર્દ્ધં નિત્યં વ્યક્તાદિરૂપિણા

એવમસ્તુ શ્રિયા સાર્દ્ધં સ્થિતશ્ચાદિગદાધરઃ।
લોકાનાં રક્ષણાર્થાય જગતાં મુક્તિહેતવે।
સુવ્યક્તઃ પુણ્ડરીકાક્ષો જનાર્દન ઇતિ શ્રુતઃ

વેદૈરગમ્યા યા મૂર્ત્તિરાદિભૂતા સનાતની।
સુવ્યક્તા શ્વેતકલ્પે સા ભવિષ્યતિ તથા પુનઃ।
વારાહકલ્પે હ્યવ્યક્તા વ્યક્તિમપ્યગમત્પુરા

સન્તારણાય લોકાનાં દેવાનાં રક્ષણાય ચ।
ગયાશિરસિ સુવ્યક્તો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

યે દ્રક્ષ્યન્તિ સદા ભક્ત્યા દેવમાદિગદાધરમ્।
કુષ્ઠરોગાદિનિર્મ્મુક્તા યાસ્યન્તિ હરિમન્દિરમ્

યે દ્રક્ષ્યન્તિ સદા ભક્ત્યા દેવમાદિગદાધરમ્।
તે પ્રાપ્સ્યન્તિ ધનં ધાન્યમાયુરારોગ્યમેવ ચ

કલત્રપુત્રપૌત્રાદિગુણકીર્ત્તિસુખાનિ ચ।
શ્રદ્ધયા યે નમસ્યન્તિ રાજ્યં બ્રહ્મપુરં તથા।
ભુક્ત્વા વ્રજેયુઃ સતતં પુણ્યપુઞ્જફલં નરાઃ

ગન્ધદાનેન ગન્ધાઢ્યઃ સૌભાગ્યં પુષ્પદાનતઃ।
ધૂપદાનેન રાજ્યાપ્તિર્દીપાદ્દીપ્તિર્ભવિષ્યતિ

ધ્વજદાનાત્પાપહાનિર્યાત્રાકૃદ્બ્રહ્મલોકભાક્।
શ્રાદ્ધપિણ્ડપ્રદો યસ્તુ વિષ્ણું નેષ્યતિ વૈ પિતૄન્

શ્રદ્ધયા યે નમસ્યન્તિ સતોત્રેણાદિગદાધરમ્।
સ્તોષ્યન્તિ ચ સમભ્યર્ચ્ય પિતૄન્નેષ્યન્તિ માધવમ્।
શિવોઽપિ પરયા પ્રીત્યા તુષ્ટાવાદિગદાધરમ્

॥શિવ ઉવાચ॥
અવ્યક્તરૂપો યો દેવો મુણ્ડપૃષ્ઠાદિરૂપતઃ ।
ફલ્ગુતીર્થાદિરૂપેણ નમામ્યાદિગદાધરમ્

વ્યક્તાવ્યક્તસ્વરૂપેણ પદરૂપેણ સંસ્થિતઃ।
મુખલિઙ્ગાદિરૂપેણ નમામ્યાદિગદાધરમ્

અવ્યક્તરૂપો યો દેવો જનાર્દનસ્વરૂપતઃ।
મુણ્ડપૃષ્ઠે સ્વયં જાતો નામામ્યાદિગદા ધરમ્

શિલાયાં દેવરૂપિણ્યાં સ્થિતં બ્રહ્માદિભિઃ સુરૈઃ।
પૂજિતં સત્કૃતં દેવૈસ્તં નમામિ ગદાધરમ્

યં ચ દૃષ્ટ્વા તતઃ સ્પૃષ્ટ્વા પૂજયિત્વા પ્રણમ્ય ચ ।
શ્રાદ્ધાદૌ બ્રહ્મલોકાપ્તિર્નમામ્યાદિગદાધરમ્

મહદાદેશ્ચ જગતો વ્યક્તસ્યૈકં હિ કારણમ્।
અવ્યક્તજ્ઞાનરૂપં તં નમામ્યાદિગદાધરમ્

દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિપ્રાણાહઙ્કારવર્જિતમ્।
જાગ્રત્સ્વપ્નવિનિર્મુક્તં નમામ્યાદિગદાધરમ્

નિત્યાનિત્યવિનિર્મુક્તં સત્યમાનન્દમવ્યયમ્।
તુરીયં જ્યોતિરાત્માનં નમામ્યાદિગદાધરમ્

॥સનત્કુમાર ઉવાચ॥
એવં સ્તુતો મહેશેન પ્રીતો હ્યાદિગદાધરઃ।
સ્થિતો દેવઃ શિલાયાં સ બ્રહ્માદ્યૈર્દૈવતૈઃ સહ

સંસ્થિતં મુણ્ડપૃષ્ઠાદ્રૌ દેવમાદિગદાધરમ્।
સ્તુવન્તિ પૂજયન્તીહ બ્રહ્મલોકં પ્રયાન્તુ તે

ધર્માર્થી પ્રાપ્નુયાદ્ધર્મમર્થાર્થી ચાર્થમાપ્નુયાત્ ।
કામાનવાપ્નુયાત્કામી મોક્ષાર્થી મોક્ષમાપ્નુયાત્

વન્ધ્યા ચ લભતે પુત્રં વેદવેદાઙ્ગપારગમ્।
રાજા વિજયમાપ્નોતિ શૂદ્રશ્ચ સુખમાપ્નુયાત્

પુત્રાર્થી લભતે પુત્રાનભ્યર્ચ્યાદિગદાધરમ્।
મનસા પ્રાર્થિતં સર્વં પૂજાદ્યૈઃ પ્રાપ્નુયાદ્ધરેઃ

ઇતિ શ્રીવાયુપુરાણે વાયુપ્રોક્તે ગયામાહાત્મ્યં નામ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ