વાયુપુરાણમ્ · શ્લોક 46-2

॥સૂત ઉવાચ॥
એતચ્છ્રુત્વા તુ ઋષય ઉત્તરં પુનરેવ તે।
શુશ્રૂષવો મુદા યુક્તાઃ પપ્રચ્છુર્લોમહર્ષણમ્

॥ઋષય ઊચુઃ॥
યચ્ચ કિમ્પુરુષં વર્ષં હરિવર્ષં તથૈવ ચ।
આચક્ષ્વ નો યથાતત્ત્વં કીર્ત્તિતં ભારતં ત્વયા

પૃષ્ટત્સ્વિદં યથા વિપ્રૈર્યથા પ્રશ્રં વિશેષતઃ।
ઉવાચ મુનિનિર્દિષ્ટં પુરાણં વિહિતં યથા

॥સૂત ઉવાચ॥
શુશ્રૂષા યત્ર વો વિપ્રાસ્તચ્છૃણુધ્વં મુદા યુતાઃ।
પુક્ષખણ્ડઃ કિમ્પુરુષે સુમહાન્નન્દનોપમઃ

દશવર્ષસહસ્રાણિ સ્થિતિઃ કિમ્પુરુષે સ્મૃતા।
સુવર્ણવર્ણાશ્ચ નરાઃ સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસોપમાઃ

અનામયા હ્યશોકાશ્ચ સર્વે તે શુદ્ધમાનસાઃ।
જાયન્તે માનવાસ્તત્ર નિસ્તપ્તકનકપ્રભાઃ

વર્ષે કિમ્પુરુષે પુણ્યે પ્લક્ષો મધુવહઃ શુભઃ।
તસ્ય કિમ્પુરુષાઃ સર્વે પિબન્તિ રસમુત્તમમ્

અતઃપરં કિં પુરુષાદ્ધરિવર્ષઃ પ્રચક્ષ્યતે।
મહારજતસઙ્કાશા જાયન્તે તત્ર માનવાઃ

દેવલોકાચ્ચ્યુતાઃ સર્વે દેવરૂપાશ્ચ સર્વશઃ।
હરિવર્ષે નરાઃ સર્વે પિબન્તીક્ષુરસં શુભમ્

એકાદશ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં તુ મુદા યુતાઃ।
હરિવર્ષે તુ જીવન્તિ સર્વે મુદિતમાનસાઃ।
ન જરા બાધતે તત્ર જીર્યન્તિ ન ચ તે નરાઃ

મધ્યમં યન્મયા પ્રોક્તં નામ્ના વર્ષમિલાવૃતમ્।
ન તત્ર સૂર્યસ્તપતિ ન ચ જીર્યન્તિ માનવાઃ

ચન્દ્રસૂર્યૌ સનક્ષત્રાવપ્રકાશાવિલાવૃતે ।
પદ્મવર્ણાઃ પદ્મ પ્રભાઃ પદ્મપત્રનિભેક્ષણાઃ।
પક્ષપત્રસુગન્ધાશ્ચ જાયન્તે તત્ર માનવાઃ

જમ્બૂરસફલાહારા હ્યનિષ્પન્દાઃ સુગન્ધિનઃ।
મનસ્વિનો ભુક્તભોગાઃ સત્કર્મફલભોગિનઃ

દેવલોકાચ્ચ્યુતાઃ સર્વે જાયન્તે હ્યજરામરાઃ.
ત્રયોદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાન્તે નરોત્તમાઃ

આયુષ્પ્રમાણં જીવન્તિ તે તુ વર્ષે ત્વિલાવૃતે ।
મેરોઃ પ્રતિદિશં તે તુ નવસાહસ્રવિસ્તૃતે

યોજનાનાં સહસ્રાણિ ષડ્‌વિંશસ્તસ્ય વિસ્તરઃ।
ચતુરસ્રઃ સમન્તાચ્ચ શરાવાકાર સંસ્થિતઃ

મેરોસ્તુ પશ્ચિમે ભાગે નવસાહસ્રસંમિતે।
ચતુસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ ગન્ધમાદનપર્વતઃ

ઉદગ્દક્ષિણતશ્ચૈવ આનીલનિષધાયતઃ।
ચત્વારિંશત્સહસ્રાણિ પરિવૃદ્ધો મહીતલાત્।
સહસ્રમવગાઢસ્તુ તાવદેવ તુ ધિષ્ઠિતઃ

પૂર્વેણ માલ્યવાન્ શૈલસ્તત્પ્રમાણઃ પ્રકીર્તિતઃ।
દક્ષિણેન તુ નીલસ્ય નિષધસ્યોત્તરેણ તુ

તેષાં મધ્યે મહામેરુઃ સુપ્રમાણઃ પ્રકીર્તિતઃ।
સર્વેષામેવ શૈલાનામવગાઢો યથા ભવેત્

વિસ્તરસ્તત્પ્રમાણઃ સ્યાદાયામે નિયુતઃ સ્મૃતઃ।
વૃત્તભાવાત્ સમુદ્રસ્ય મહીમણ્ડલભાવનઃ

આયામાઃ પરિહીયન્તે ચતુરસ્રાઃ સમસ્તતઃ।
અનાવૃત્તાશ્ચતુષ્કેણ ભિદ્યન્તે મધ્યમાગતાઃ

પ્રભિન્નાઞ્જનસઙ્કાશા જમ્બૂરસવતી નદી।
મેરોસ્તુ દક્ષિણે પાર્શ્વે નિષધસ્યોત્તરેણ તુ

સુદર્શનો નામ મહાજમ્બૂવૃક્ષઃ સનાતનઃ।
નિત્યપુષ્પફલોપેતઃ સિદ્ધચારણસેવિતઃ

તસ્ય નામ્ના સમાખ્યાતો જમ્બૂદ્વીપે વનસ્પતિઃ।
યોજનાનાં સહસ્રં તુ શતચાન્યમહાદ્રુમઃ।
ઉત્સેધો વૃક્ષરાજસ્પ દિવં સ્પૃશતિ સર્વશઃ

અરત્નીનાં શતાન્યષ્ટૌ એકષષ્ટ્યધિકાનિ તુ।
ફલપ્રમાણં સંખ્યાતમૃષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ

પતમાનાનિ તાન્યુર્વ્યાં કુર્વન્તિ વિપુલં સ્વનમ્।
તસ્યા જમ્બ્વાઃ ફલરસો નદીભૂય પ્રસર્પતિ

મેરું પ્રદક્ષિણીકૃત્ય જમ્બૂ વૃક્ષંવિશત્યધઃ।
તે પિબન્તિ સદા હૃષ્ટા જમ્બૂરસફલાવૃતાઃ

જમ્બૂરસફલં પીત્વા ન જરાં પ્રાપ્નુવન્તિ તે।
ન ચ ધ્રુવં ન રોગં તુ ન ચ મૃત્યું તથાવિધમ્

તત્ર જામ્બૂનદં નામ કનકં દેવભૂષણમ્।
ઇન્દ્રગોપકશઙ્કાશં જાયતે ભાસ્વરન્તુ તત્

સર્વેષાં વર્ષવૃક્ષાણાં શુભઃ ફલરસસ્તુ સઃ।
સ્કન્નં ભવતિ તચ્છુક્રં કનકં દેવભૂષણમ્

તેષાં મૂત્રં પુરીષઞ્ચ દિક્ષુ સર્વાસુ ભાગશઃ।
ઈશ્વરાનુગ્રહાદ્ભૂમિર્મૃતાંશ્ચ ગ્રસતે તુ તાન્

રક્ષઃ પિશાચા યક્ષાશ્ચ સર્વે હૈમવતાઃ સ્મૃતાઃ।
હેમકૂટે તુ ગન્ધર્વા વિજ્ઞેયાઃ સાપ્સરોગણાઃ

સર્વે નાગાસ્તુ નિષધે શેષવાસુકિતક્ષકાઃ।
મહામેરૌ ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભ્રમન્તે યાજ્ઞિકાઃ સુરાઃ ।
નીલે તુ વૈડૂર્યમયે સિદ્ધબ્રહ્મર્ષયો મતાઃ

દૈત્યાનાં દાનવાનાઞ્ચ શ્વેતપર્વત ઉચ્યતે।
શ્રૃઙ્ગવાન્ પર્વતઃ શ્રેષ્ઠઃ પિતૄણાં પ્રતિસઞ્ચરઃ

નવસ્વેતેષુ વર્ષેષુ યથાભાગસ્થિતેષુ વૈ।
ભૂતાન્યુપનિવિષ્ટાનિ ગતિમન્તિ ધ્રુવાણિ ચ

તેષાં વિવૃદ્ધિર્બહુલા દૃશ્યતે દેવમાનુષોઃ।
ન શક્યા પરિસઙ્ખ્યાતું શ્રદ્ધેયાનુ બુભૂષતા

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે ભુવનવિન્યાસો નામ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ