વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 43

॥વાયુરુવાચ॥
અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ગયામાહાત્મ્યમુત્તમમ્।
યચ્છ્રુત્વા સર્વ્વપાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્રસંશયઃ

॥સૂત ઉવાચ॥
સનકાદ્યૈર્મ્મહાભાગૈર્દેવર્ષિઃ સ ચ નારદઃ।
સનત્કુમારં પપ્રચ્છ પ્રણમ્ય વિધિપૂર્વ્વકમ્

નારદ ઉવાચ॥
સનત્કુમાર મે બ્રૂહિ તીર્થં તીર્થોત્તમોત્તમમ્।
તારકં સર્વભૂતાનાં પઠતાં શ્રૃણ્વતાં તથા

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
વક્ષ્યે તીર્થવરં પુણ્યં શ્રાદ્ધાદૌ સર્વતારકમ્।
ગયાતીર્થં સર્વદેશે તીર્થેભ્યોઽપ્યધિકં શ્રૃણુ

ગયાસુરસ્તપસ્તેપે બ્રહ્મણા ક્રતવેઽર્થિતઃ।
પ્રાપ્તસ્ય તસ્ય શિરસિ શિલાં ધર્મો હ્યધારયત્

તત્ર બ્રહ્માઽકરોદ્યાગં સ્થિતશ્ચાપિ ગદાધરઃ।
ફલ્ગુતીર્થાદિરૂપેણ નિશ્ચલાર્થમહર્નિશમ્।
ગયાસુરસ્ય વિપ્રેન્દ્રબ્રહ્માદ્યૈર્દૈવતૈઃ સહ

કૃતયજ્ઞો દદૌ બ્રહ્મા બ્રાહ્મણેભ્યો ગૃહાદિકમ્।
સ્વેતકલ્પે તુ વારાહે ગયાયાગમકારયત્

ગયાનામ્ના ગયા ખ્યાતા ક્ષેત્રં બ્રહ્નમભિકાંક્ષિતમ્।
કાંક્ષન્તિ પિતરઃ પુત્રાન્નરકાદ્ભયભીરવઃ

ગયાં યાસ્યતિ યઃ પુત્રઃ સ નસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ।
ગયાપ્રાપ્તં સુતં દૃષ્ટ્વા પિતૄણામુત્સવો ભવેત્।
પદ્ભ્યામપિ જલં સ્પૃષ્ટ્વા સોઽસ્મભ્યં કિં ન દાસ્યતિ

ગયાં ગત્વાન્નદાતા યઃ પિતરસ્તેન પુત્રિણઃ ।
પક્ષત્રયનિવાસી ચ પુનાત્યાસપ્તમં કુલમ્।
નો ચેત્પઞ્ચદશાહં વા સપ્તરાત્રિં ત્રિરાત્રિકમ્

મહાકલ્પકૃતં પાપં ગયાં પ્રાપ્ય વિનશ્યતિ।
પિણ્ડં દદ્યાચ્ચ પિત્રાદેરાત્મનોઽપિ તિલૈર્વિના

બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સ્તેયં ગુર્વ્વઙ્ગનાગમઃ।
પાપંતત્સઙ્ગજં સર્વ્વં ગયાશ્રાદ્ધાદ્વિનશ્યતિ

આત્મજોઽપ્યન્યજો વાપિ ગયાભૂમૌ યદા તદા।
યન્નામ્ના પાતયેત્પિણ્ડં તં નયેદ્બ્રહ્મ શાશ્વતમ્

બ્રહ્મજ્ઞાનં ગયાશ્રાદ્ધં ગોગૃહે મરણં તથા।
વાસઃ પુંસાં કુરુક્ષેત્રે મુક્તિરેષા ચતુર્વ્વિધા

બ્રહ્મજ્ઞાનેન કિં કાર્ય્યં ગોગૃહે મરણેન કિમ્।
વાસેન કિં કુરુક્ષેત્રે યદિ પુત્રો ગયાં વ્રજેત્

ગયાયાં સર્વ્વકાલેષુ પિણ્ડં દદ્યાદ્વિચક્ષણઃ।
અધિમાસે જન્મદિને ચાસ્તેઽપિ ગુરુશુક્રયોઃ

ન ત્યક્તવ્યં ગયાશ્રાદ્ધં સિંહસ્થેઽપિ બૃહસ્પતૌ।
તથા દૈવપ્રમાદેન પ્રહતેષુ વ્રણેષુ ચ।
પુનઃ કર્મ્માધિકારી ચ શ્રાદ્ધકૃદ્બ્રહ્મલોકભાક્

સકૃદ્ગયાભિગમનં સકૃત્પિણ્ડસ્ય પાતનમ્।
દુર્લભં કિં પુનર્ન્નિત્યમસ્મિન્નેવ વ્યવસ્થિતિઃ

પ્રમાદાન્મ્રિયતે ક્ષેત્રે બ્રહ્માદેર્મુક્તિદાયકે।
બ્રહ્મજ્ઞાનાદ્યથા મુક્તિર્લભ્યતે નાત્ર સંશયઃ

કીટકાદિમૃતાનાઞ્ચ પિતૄણાં તારણાય ચ।
તસ્માત્સર્વ્વપ્રયત્નેન કર્ત્તવ્યં સુવિચક્ષણૈઃ

બ્રહ્મપ્રકલ્પિતાન્વિપ્રાન્હવ્યકવ્યાદિનાઽર્ચ્ચયેત્।
તૈસ્તુષ્ટૈસ્તોષિતાઃ સર્વ્વાઃ પિતૃભિઃ સહ દેવતાઃ

મુણ્ડનં ચોપવાસશ્ચ સર્વ્વતીર્થેષ્વયં વિધિઃ।
વર્જયિત્વા કુરુક્ષેત્રં વિશાલાં વિરજાં ગયામ્

દણ્ડંપ્રદર્શયેદ્ભિક્ષુર્ગયાં ગત્વા ન પિણ્ડદઃ।
દણ્ડં ન્યસ્તા વિષ્ણુપદે પિતૃભિઃ સહ મુચ્યતે

ન દણ્ડી કિલ્બિષં ધત્તે પુણ્યં વા પરમાર્થતઃ।
અતઃ સર્વ્વાં ક્રિયાં ત્યક્ત્વા વિષ્ણું ધ્યાયતિ ભાવુકઃ

સંન્યસેત્સર્વ્વકર્મ્માણિ વેદમેકં ન સંન્યસેત્।
મુણ્ડં કુર્ય્યાચ્ચ પૂર્વ્વેઽસ્મિન્પશ્ચિમે દક્ષિણોત્તરે

સાર્દ્ધં ક્રોશદ્વયં માનં ગયેતિ બ્રહ્મણેરિતમ્।
પઞ્ચક્રોશં ગયાક્ષેત્રં ક્રોશમેકં ગયાશિરઃ

તન્મધ્યે સર્વ્વતીર્થાનિ ત્રૈલોક્યે યાનિ સન્તિ વૈ।
શ્રાદ્ધકૃદ્યો ગયાક્ષેત્રે પિતૄણામનૃણો હિ સઃ

શિરસિ શ્રાદ્ધકૃદ્યસ્તુ કુલાનાં શતમુદ્ધરેત્।
ગૃહાચ્ચલિતમાત્રેણ ગયાયાં ગમનં પ્રતિ।
સ્વર્ગા રોહણસોપાનં પિતૄણાઞ્ચ પદે પદે

પદે પદેઽશ્વમેધસ્ય યત્ફલં ગચ્છતો ગયામ્।
તત્ફલઞ્ચ ભવેન્નૂનં સમગ્રં નાત્ર સંશયઃ

પાયસેનાપિ ચરુણા સક્તુના પિષ્ટકેન વા।
તણ્ડુલૈઃ ફલમૂલાદ્યૈર્ગયાયાં પિણ્ડપાતનમ્

તિલકલ્કેન ખણ્ડેન ગુડેન સઘૃતેન વા।
કેવલેનૈવ દધ્ના વા ઊર્જેન મધુનાઽથ વા

પિણ્યાકં સઘૃતં ખણ્ડં પિતૃભ્યોઽક્ષયમિત્યુત।
ઇજ્યતે વાર્ત્તવં ભોજ્યં હવિષ્યાન્નં મુનીરિતમ્

એકતઃ સર્વ્વવસ્તૂનિ રસવન્તિ મધૂનિ હિ।
સ્મૃત્વા ગદાધરાઙઘ્ર્યબ્જં ફલ્ગુતીર્થામ્બુ ચૈકતઃ

પિણ્ડાસનં પિણ્ડદાનં પુનઃ પ્રત્યવનેજનમ્।
દક્ષિણા ચાન્ન સઙ્કલ્પસ્તીર્થશ્રાદ્ધેષ્વયં વિધિઃ

નાવાહનં ન દિગ્બન્ધો ન દોષો દૃષ્ટિસમ્ભવઃ।
સકારુણ્યેન કર્ત્તવ્યં તીર્થશ્રાદ્ધં વિચક્ષણૈઃ

અન્યત્રાવાહિતાઃ કાલે પિતરો યાન્ત્યમું પ્રતિ।
તીર્થે સદા વસન્ત્યેતે તસ્માદાવાહનં ન હિ

તીર્થશ્રાદ્ધં પ્રયચ્છદ્ભિઃ પુરુષૈઃ ફલકાઙ્ક્ષિભિઃ।
કામં ક્રોધં તથા લોભં ત્યક્ત્વા કાર્ય્યા ક્રિયાઽનિશમ્

બ્રહ્મચાર્ય્યકભોજી ચ ભૂશાયી સત્યવાક્છુચિઃ।
સર્વ્વભૂતહિતે રક્તઃ સ તીર્થફલમશ્નુતે

તીર્થાન્યનુસરન્ધીરઃ પાષણ્ડં પૂર્વ્વતસ્ત્યજેત્।
પાષણ્ઢઃ સ ચ વિજ્ઞેયો યો ભવેત્કામકારતઃ

તીર્થેષુ યે નરા ધીરાઃ કર્મ્મ કુર્વ્વન્તિ તદ્ઘતાઃ।
યથા બ્રહ્મવિદો વેદ્યં વસ્તુ ચાનન્યચેતસઃ।
પ્રવિશન્તિ પરેશાખ્યં બ્રહ્મ બ્રહ્મપરાયણાઃ

યાસ્તે વૈતરણી નામ નદી ત્રૈલોક્યવિશ્રુતા।
સાઽવતીર્ણા ગયાક્ષેત્રે પિતૄણાં તારણાય વૈ।
સ્નાતો ગોદો વૈતરણ્યાં ત્રિઃસપ્તકુલમુદ્ધરેત્

તથાઽક્ષયવટં ગત્વા વિપ્રાન્સન્તોષયિષ્યતિ।
બ્રહ્મપ્રકલ્પિતાન્વિપ્રાન્હવ્યકવ્યાદિનાઽર્ચ્ચયેત્।
તૈસ્તુષ્ટૈસ્તોષિતાઃ સર્વ્વાઃ પિતૃભિઃ સહ દેવતાઃ

ગયાયાં ન હિ તત્સ્થાનં યત્ર તીર્થં ન વિદ્યતે।
સાન્નિધ્યં સર્વ્વતીર્થાનાં ગયાતીર્થં તતો વરમ્

મીને મેષે સ્થિતે સૂર્ય્યે કન્યાયાં કાર્મુકે ઘટે।
દુર્લ્લભં ત્રિષુ લોકેષુ ગયાયાં પિણ્ડપાતનમ્

મકરે વર્ત્તમાને ચ ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્ય્યયોઃ ।
દુર્લ્લભં ત્રિષુ લોકેષુ ગયાશ્રાદ્ધં સુદુર્લ્લભમ્

ગયાયાં પિણ્ડદાનેન યત્ફલં લભતે નરઃ।
ન તચ્છક્યં મયા વક્તું કલ્પકોટિશતૈરપિ

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે ગયામાહાત્મ્યં નામ ત્રિચત્વારિંશોઽદ્યાયઃ