વાયુપુરાણમ્ · શ્લોક 36-2

॥સૂત ઉવાચ॥
તેષાં ચતુર્ણાં વક્ષ્યામિ શૈલેન્દ્રાણાં યથાક્રમમ્।
અનુબન્ધાનિ રમ્યાણિ સર્વકાલર્ત્તુકાનિ ચ

સારિકાભિર્મયૂરૈશ્ચ ચકોરૈશ્ચ મદોત્કટૈઃ।
શુકૈશ્ચ ભૃઙ્ગરાજૈશ્ચ ચિત્રકૈશ્ચ સમન્તતઃ

જીવઞ્જીવકનાદૈશ્ચ હેમકાનાઞ્ચ નાદિતૈઃ।
મત્તકોકિલનાદૈશ્ચ વલ્ગૂનાઞ્ચ નિનાદિતૈઃ

સુગ્રીવકાઞ્ચનરવૈઃ કલવિઙ્કરુતૈસ્તથા।
કૂજિતાન્તરશબ્દૈશ્ચ સુરમ્યાણિ ચ સર્વશઃ

મદાત્કટૈર્મધુરૈશ્ચ ભ્રમરૈશ્ચ મહાલસૈઃ।
ઉપગીતવનાન્તાનિ કિન્નરૈશ્ચ વ્કચિત્ વ્કચિત્

પુષ્પવૃષ્ટિં વિમુઞ્ચન્તિ મન્દમારુતકમ્પિતાઃ।
તરવો યત્ર દૃશ્યન્તે ચારુપલ્લવશોભિતાઃ

સ્તબકૈર્મઞ્જરીભિશ્ચ તામ્રૈઃ કિસલયૈસ્તથા।
મન્દવાતવશાલ્લોલૈર્દોલયદ્ભિર્યુતાનિ ચ

નાનાધાતુવિચિત્રૈશ્ચ કાન્તરૂપૈઃ શિલાશતૈઃ।
શલ્લૈઃ વ્કચિદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠા વિન્યસ્તૈઃ શોભિતાનિ ચ

દેવદાનવગન્ધર્વૈર્યક્ષરાક્ષસપન્નગૈઃ।
સિદ્ધાપ્સરોગણૈશ્ચૈવ સેવિતાનિ તતસ્તતઃ

મનોહરાણિ ચત્વારિ દેવાક્રીડનકાન્યથ।
ચતુર્દિશમુદારાણિ નામ્ના શ્રૃણુત તાનિ મે

પૂર્વઞ્ચૈત્રરથં નામ દક્ષિણં નન્દનં વનમ્।
વૈભ્રાજં પશ્ચિમં વિદ્યાદુત્તરં સવિતુર્વનમ્

મહાવનેષુ ચૈતેષુ નિવિષ્ટાનિ યથાક્રમમ્।
અનુબન્ધાનિ રમ્યાણિ વિહઙ્ગૈઃ કૂજિતાનિ ચ

વનૈર્વિસ્તીર્ણતીર્થાનિ મહાપુણ્યાવનાનિ ચ।
મહાનાગાધિવાસાનિ સેવિતાનિ મહાત્મભિઃ

સુરસામલલોયાનિ શિવાનિ સુસુખાનિ ચ।
સિદ્ધદેવાસુરવરૈરુપસ્પૃષ્ટજલાનિ ચ

છત્રપ્રમાણૈર્વિકચૈર્મહાગન્ધૈર્મનોહરૈઃ।
પુણ્ડરીકૈર્મહાપત્રૈરુત્પલૈઃ શોભિતાનિ ચ।
મહાસરાંસિ ચત્વારિ તાનિ વક્ષ્યામિ નામતઃ

અરુણોદં સરઃ પૂર્વં દક્ષિણં માનસં સ્મૃતમ્।
સિતોદં પશ્ચિમસરો મહાભદ્રન્તથોત્તરમ્

અરુણોદઞ્ચ પૂર્વેણ યે ચ શૈલાસ્તતઃ સ્મૃતાઃ।
તાન્ કીર્ત્યમાનાંસ્તત્ત્વેન શ્રૃણુધ્વં વિસ્તરાન્મમ

શીતાન્તશ્ચ કુમુઞ્જશ્ચ સુવીરશ્ચાચલોત્તમઃ।
વિકઙ્કો મણિશીલશ્ચ વૃષભશ્ચાચલોત્તમઃ

મહાનીલોઽથ રુચકઃ સબિન્દુર્મન્દરસ્તથા।
વેણુમાંશ્ચ સુમેધશ્ચ નિષધો દેવપર્વતઃ

ઇત્યેતે પર્વતવરા અન્યે ચ ગિરયસ્તથા।
પૂર્વેણ મન્દરસ્યૈતે સિદ્ધવાસા ઉદાહૃતાઃ

સરસો માનસસ્યેહ દક્ષિણા યે મહાચલાઃ।
યે કીર્તિતા મયા તે વૈ નામતસ્તાન્નિબોધત

શૈલસ્ત્રિશિખરશ્ચાપિ શિશિરશ્ચાચલોત્તમઃ।
કલિઙ્ગશ્ચ પતઙ્ગશ્ચ રુચકશ્ચૈવ સાનુમાન્

તામ્રાભશ્ચ વિશાખશ્ચ તથા શ્વેતોદરો ગિરિઃ।
સમૂલો વિષધારશ્ચ રત્નધારશ્ચ પર્વતઃ

એકશ્રૃઙ્ગો મહામૂલો ગજશૈલઃ પિશાચકઃ।
પઞ્ચશૈલોઽથ કૈલાસો હિમવંશ્ચાચલોત્તમઃ

ઇત્યેતે દેવચરિતા હ્યુત્કૃષ્ટાઃ પર્વતોત્તમાઃ।
દિગ્ભાગો દક્ષિણે પ્રોક્તા મેરોરમરવર્ચ્ચસઃ

અપરેણ સિતોદસ્ય સરસો દ્વિજસત્તમાઃ।
ઉત્તમા યે મહાશૈલાસ્તાન્ પ્રવક્ષ્યે યથાક્રમમ્

સુવક્ષાઃ શિખિશૈલશ્ચ કાલો વૈઢૂર્યપર્વતઃ।
કપિલઃ પિઙ્ગલો રુદ્રઃ સુરસશ્ચ મહાચલઃ

કુમુદો મધુમાંશ્ચૈવ અઞ્જનીમુકુટસ્તથા।
કૃષ્ણશ્ચ પાણ્ડરશ્ચૈવ સહસ્રશિખરશ્ચહ

પારિયાત્રશ્ચ શૈલેન્દ્રસ્ત્રિશ્રૃઙ્ગશ્ચાચલોત્તમઃ।
ઇત્યેતે પર્વતવરા દિગ્ભાગે પશ્ચિમે સ્મૃતાઃ

મહાભદ્રસ્ય સરસ ઉત્તરેણાપિ શ્રીમતઃ।
યે મયા પૂર્વતઃ પ્રોક્તાસ્તાન્વદિષ્યે યથાક્રમમ્

શઙ્કુકૂટો મહાશૈલો વૃષભો હંસપર્વતઃ।
નાગશ્ચ કપિલશ્ચૈવ ઇન્દ્રશૈલશ્ચ સાનુમાન્

નીલઃ કનક શ્રૃઙ્ગશ્ચ શતશ્રૃઙ્ગશ્ચ પર્વતઃ।
પુષ્પકો મેઘશૈલશ્ચ વિરાજશ્ચાચલોત્તમઃ।
જારુધિશ્ચૈવ શૈલેન્દ્ર ઇત્યેતે ઉત્તરાઃ સ્મૃતાઃ

એતેષાં શૈલમુખ્યાનામન્તરેષુ યથાક્રમમ્।
સ્થલ્યોઽહ્યન્તરદ્રોણ્યશ્ચ સરાંસિ ચ નિબોધત

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે ભુવનવિન્યાસો નામ ષટ્‌ત્રિંશોઽધ્યાયઃ