વાયુપુરાણમ્ · શ્લોક 35-2

॥ સૂત ઉવાચ ॥
યત્તદ્વૈ કર્ણિકામૂલમિતિ વૈ સમ્પ્રકીર્તિતમ્।
તદ્યોજનસહસ્રાણાં સપ્તતીનામધઃ સ્મૃતમ્

ચત્વરિંશત્તથાષ્ટૌ ચ સહસ્રાણ્યત્ર મણ્ડલમ્।
શૈલરાજાવૃતં રમ્યં મેરુમૂલમિતિ શ્રુતિઃ

તેષાં ગિરિસહસ્રાણામનેકેષુ મહોચ્છ્રિતાઃ।
દિક્ષુ સર્વાસુ પર્ય્યન્તૈર્મર્ય્યાદાઃ પર્વતાઃ સ્મૃતાઃ

નિકુઞ્જકન્દરનદીગુહાનિર્ઝરશોભિતાઃ।
બહુપ્રાસાદકટકૈ સ્તટૈશ્ચ કુસુમોજ્જ્વલૈઃ

નિતમ્બપુષ્પમાલૌઘૈઃ સાનુભિર્ધાતુમણ્ડિતૈઃ ।
શિખરૈર્હેમકપિલૈર્નૈકપ્રસ્રવણાવૃતૈઃ।
શોભિતા ગિરયઃ સર્વ્વે પુષ્ટૈ રત્ન સમર્પિતૈઃ

વિહઙ્ગશતસંજુષ્ટૈઃ કુઞ્જૈરનુપમૈરપિ।
સિહશાર્દૂલશરભૈર્નૈકૈશ્ચામરવારણૈઃ।
નાનાવર્ણાકૃતિધરૈઃ સેવિતા વિવિધૈર્નગૈઃ

સપ્તાશ્ચ હરિકૃષ્ણાઙ્ગમેકૈકં દશપર્વતમ્।
બાહ્યમાભ્યન્તરા યે તુ ત્રિવાહાસ્તુ સમાઃ સ્મૃતાઃ

જઠરો દેવકૂટશ્ચ પૂર્વસ્યાં દિશિ પર્વતૌ।
તૌ દક્ષિણોત્તરાયામાવાનીલનિષધાયતૌ

કૈલાસો હિમવાંશ્ચૈવ દક્ષિણોત્તરપર્વતૌ।
પૂર્વપશ્ચાયતાવેતાવર્ણવાન્તવ્યવસ્થિતૌ

યોઽસૌ મેરુર્દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રાંશુઃ કનકપર્વતઃ।
વિષ્કમ્ભં તસ્ય વક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ

મહાપાદાસ્તુ ચત્વારો મેરોરથ ચતુર્દ્દિશમ્।
યૈર્ધૃતત્વાન્ન ચલતિ સપ્તદ્વીપવતી મહી

દશયોજનસાહસ્ર આયામસ્તેષુ પઠ્યતે।
દેવગન્ધર્વયક્ષાણાં નાનારત્નોપશોભિતાઃ।
નૈકનિર્ઝરવપ્રાઢ્યા રમ્યકન્દરનિર્મિતાઃ

નિતમ્બપુષ્પકાદમ્બૈઃ શોભિતાશ્ચિત્રસાનવઃ।
મનઃશિલાદરીભિશ્ચ હરિતાલતલૈસ્તથા

સુવર્ણમણિચિત્રાભિર્ગુહાભિશ્ચ સમન્તતઃ।
શુદ્ધહિઙ્ગુલકપ્રખ્યૈઃ કાઞ્ચનૈર્ધાતુમણ્ડિતૈઃ

વરકાઞ્ચનચિત્રૈશ્ચ પ્રવાલૈઃ સમલંકૃતાઃ।
રુચિરાઃ શતપર્વાણઃ સિદ્ધાવાસા મુદાન્વિતાઃ।
મહાવિમાનૈઃ શ્રીમદ્ભિઃ સમન્તાત્પરિદીપિતાઃ

પૂર્વેણ મન્દરો નામ દક્ષિણે ગન્ધમાદનઃ।
વિપુલઃ પશ્ચિમે પાર્શ્વે સુપાર્શ્વશ્ચોત્તરે સ્મૃતઃ

તેષાં સહસ્રશ્રૃઙ્ગેષુ વજ્રવૈઢૂર્યવેદિકાઃ।
શાખાસહસ્રકલિતાઃ સુમૂલાઃ સુપ્રતિષ્ઠિતાઃ

સ્રિગ્ધૈર્નીલૈર્ઘનૈઃ પર્ણૈઃ સઞ્ઝન્નવિવિધાશ્રયાઃ ।
અનેકપ્રજનોત્સેધા મહાપુષ્પફલોપગાઃ

યક્ષગન્ધર્વસેવ્યાશ્ચ સેવિતાઃ સિદ્ધચારણૈઃ।
મહાવૃક્ષાઃ સમુત્પન્નાશ્ચત્વારો દ્વીપકેતવઃ

મન્દરસ્ય ગિરેઃશ્રૃઙ્ગે મહાવૃક્ષઃ સ કેતુરાટ્।
આલમ્બશાખાશિખરઃ કન્દરશ્ચૈવ પાદપઃ

મહાકુમ્ભપ્રમાણૈસ્તુ પુષ્પૈર્વિકચકેસરૈઃ।
મહાગન્ધૈર્મનોજ્ઞૈશ્ચ શોભિતઃ સર્વકાલજૈઃ

સહસ્રમધિકં સોઽથ ગન્ધેનાપૂરયદ્દિશઃ।
યોજનાનાં સમન્તાદ્વૈ મન્દમારુતવીજિતઃ

વરકેતુરેવ પ્રથિતો ભદ્રાશ્વો નામ યો દ્વિજાઃ।
યત્ર સાક્ષાત્ હૃષીકેશઃ સિદ્ધસઙ્ઘૈર્મહીયતે

તસ્ય રુદ્રકદમ્બસ્ય તદા શ્વેતહરો હરિઃ ।
પ્રાપ્તવાનપરશ્રેષ્ઠઃ સ તત્ર સહિતઃ પુરા

તેન ચાલોકિતં સર્વં દ્વીપં દ્વિપદનાયકાઃ।
યસ્ય નામ્ના સમાખ્યાતો ભદ્રાશ્વો નામ નામતઃ

દક્ષિણસ્યાપિ શૈલસ્ય શિખરે દેવસેવિતા।
જમ્બૂઃ સદા પુષ્પફલા સદા માલ્યોપશોભિતા

મહામૂલૈર્મહાસ્કન્ધૈઃ સ્નિગ્ધવર્ણૈર્વિભૂષિતા।
નવૈઃ સદા પુષ્પફલૈઃ શાખાભિશ્ચોપશોભિતા

તસ્યા હ્યતિપ્રમાણાનિ સ્વાદૂનિ ચ મૃદૂનિ ચ।
ફલાન્યમૃતકલ્પાનિ પતન્તિ ગિરિમૂર્દ્ધનિ

તસ્માદ્ગિરિવરપ્રસ્થાત્ પુનઃ પ્રસ્યન્દવાહિની।
નદી જમ્બૂનદી નામ પ્રવૃત્તા મધુવાહિની

તત્ર જામ્બૂનદન્નામ સુવર્ણં જ્વલનપ્રભમ્।
દેવાલઙ્કારમતુલં જાયતે પાપનાશનમ્

દેવદાનવગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસપન્નગાઃ।
યત્ પિબન્ત્યમૃતપ્રખ્યં મધુ જામ્ભૂરસસ્રવમ્

સ કેતુર્દક્ષિણે દ્વીપે જમ્ભૂર્લોકેષુ વિશ્રુતા।
યસ્યા નામ્ના સ વિખ્યાતો જમ્ભૂદ્વીપઃ સનાતનઃ

વિપુલસ્યાપિ શૈલસ્ય પશ્ચિમસ્ય મહાત્મનઃ।
જાતઃ શ્રૃઙ્ગેઽતિસુમહાનશ્વત્થ શ્ચૈવ પાદપઃ

વિલમ્બિવરમાલાદ્યઃ સુવર્ણમણિવેદિકઃ।
મહોચ્ચસ્કન્ધવિટપો નૈકસત્ત્વગુણાલયઃ

કુમ્ભપ્રમાણૈઃ સુખદૈઃ ફલૈઃ સર્વર્ત્તુકૈઃ શુભૈઃ।
સ કેતુઃ કેતુમાલાનાં દેવગન્ધર્વસેવિતઃ

કેતુમાલેતિ ચ યથા તસ્યા નામ પ્રકીર્તિતમ્।
તન્નિબોધત વિપ્રેન્દ્રા નિરુક્તં નામ કર્મતઃ

ક્ષીરોદમથને વૃત્તે દૈત્યપક્ષે પરાજિતે।
મહાસમરસમ્મર્દવૃક્ષક્ષોભવિમર્દિતા

સહસ્રાક્ષેણ વિહિતા માલા તસ્ય સુતાનિતા।
તસ્ય સ્કન્ધે સમાસક્ત્યા હ્યશ્વત્થસ્ય વનસ્પતેઃ

સા તથૈવ મહાગન્ધા હ્યમ્લાના સર્વકામિકી।
ઇજ્યતે સુમહાભાગા વિવિધૈઃ સિદ્ધચારણૈઃ

તસ્ય કેતોઃ સદા માલા દેવદત્તા વિરાજતે।
પવનેનેરિતા દિવ્યં વાતિ ગન્ધં મનોરમમ્

તાભ્યાં નામાઙ્કિતો દ્વીપઃ પશ્ચિમે બહુવિસ્તરઃ।
કેતુમાલ ઇતિ ખ્યાતો દિવિ ચેહ ચ સર્વશઃ

સ્વપાર્શ્વસ્યોત્તરે ચાપિ શ્રૃઙ્ગે જાતો મહાદ્રુમઃ ।
ન્યગ્રોધો વિપુલસ્કન્ધોઽનેકયોજનમણ્ડલઃ

માલ્યદામકલાપૈશ્ચ વિવિધૈર્ગન્ધશાલિભિઃ।
શાકાવિલમ્બી શુશુભે સિદ્ધચારણસેવિતઃ

પ્રવાલકુમ્ભસદૃશૈર્મધુપૂર્ણૈઃ ફલૈઃ સદા।
સ હ્યુત્તર કુરૂણાન્તુ કેતુવૃક્ષઃ પ્રકાશતે

સનત્કુમારાવરજા માનસા બ્રહ્મણઃ સુતાઃ।
સપ્ત તત્ર મહાભાગાઃ કુરવો નામ વિશ્રુતાઃ

તત્ર તૈરાગતજ્ઞાનૈઃ સત્ત્વસ્થૈઃ પુણ્યકીર્તિભિઃ।
અક્ષયં ક્ષેમમપરં લોકં પ્રાપ્તં સનાતનમ્

તેષાં નામાઙ્કિતો દ્વીપઃ સપ્તાનાં વૈ મહાત્મનામ્ ।
દિવિ ચેહ ચ વિખ્યાતા ઉત્તરાઃ કુરવઃ સદા

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે જમ્બૂદ્વીપવર્ણનં નામ પઞ્ચત્રિંશોઽધ્યાયઃ