વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 33

ઋષય ઊચુઃ॥
કિમર્થં ભુવનં દગ્ધમપવસ્યં મહાત્મનામ્।
કાર્તવીર્યેણ વિક્રમ્ય તન્નઃ પ્રબ્રૂહિ પૃચ્છતામ્

રક્ષિતા સ તુ રાજર્ષિઃ પ્રજાનામિતિ નઃ શ્રુતમ્।
કથં સ રક્ષિતા ભૂત્વાનાશયત્તત્તપોવનમ્

સૂત ઉવાચ॥
આદિત્યો વિપ્રરૂપેણ કાર્તવીર્યમુપસ્થિતઃ।
તૃપ્તિકામઃ પ્રયચ્છાન્નમાદિત્યોઽહં ન સંશયઃ

રાજોવાચ॥
ભગવન્ કેન તે તુષ્ટિર્ભવેદ્બ્રૂહિ દિવાકર।
કીદૃશં ભોજનં દઝિ શ્રુત્વા ચ વિદધામ્યહમ્

સૂર્ય ઉવાચ॥
સ્થાવરં દેહિ મે સર્વમાહારં દદતાં વર।
તેન તૃપ્તો ભવેયં વૈ ન તુષ્યેઽન્યેન પાર્થિવ

રાજોવાચ ॥
ન શક્યં સ્થાવરં સર્વ્વં તેજસા માનુષેણ તુ।
નિર્દ્દગ્ધું તપતાં શ્રેષ્ઠ ત્વામેવ પ્રણમામ્યહમ્

આદિત્ય ઉવાચ॥
તુષ્ટસ્તેઽહં શરાન્ દઝિ અક્ષયાન્ સર્વતઃ સુખાન્।
પ્રક્ષિપ્તાઃ પ્રજ્વલિષ્યન્તિ મમ તેજઃસમન્વિતાઃ

આદિષ્ટં તેજસા મેઘસાગરં શોષયિષ્યતિ।
શુષ્કં ભસ્મ કરિષ્યામિ તેન પ્રીતો નરાધિપ

તતઃ શરાનથાદિત્યસ્ત્વર્જુનાય પ્રયચ્છતિ।
તતઃ સંપ્રાપ્ય સુમહત્સ્થાવરં સર્વ્વમેવ હિ

આશ્રમાનથ ગ્રામાંશ્ચ ઘોષાંશ્ચ નગરાણિ ચ।
તપોવનાનિ રમ્યાણિ વનાન્યુપવનાનિ ચ

એવં પ્રાચીનમદહત્તતઃ સૂર્ય્યપ્રદક્ષિણમ્।
નિર્વૃક્ષા નિસ્તૃણા ભૂમિર્દગ્ધા સૂર્યેણ તેજસા

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ અપો નિલયમાશ્રિતઃ।
દશવર્ષસહસ્રાણિ જલવાસા મહાનૃષિઃ

પૂર્ણે વ્રતે મહાતેજા ઉદતિષ્ઠત્તપોધનઃ।
સોઽપશ્યદાશ્રમં દગ્ધમર્જુનેન મહાનૃષિઃ।
ક્રોધાચ્છશાપ રાજર્ષિં કીર્ત્તિતં વો યથા મયા

સૂત ઉવાચ॥
ક્રોષ્ટોઃ શ્રૃણુત રાજર્ષેર્વંશમુત્તમપૂરુષમ્।
યસ્યાન્વવાયે સંભૂતો વૃષ્ણિર્વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ

ક્રોષ્ટોરેકોઽભવત્ પુત્રો વૃજિનીવાન્ મહાયશાઃ।
વાર્જિનીવતમિચ્છન્તિ સ્વાહિં સ્વાહોવતાં વરમ્

સ્વાહેઃ પુત્રોઽભવદ્રાજા રશાદુર્દદતાં વરઃ।
ઘૃતમ્પ્રસૂતમિચ્છન્તિ રશાદોરગ્ર્યમાત્મજમ્

મહાક્રતુભિરીજે સ વિવિધૈરાપ્તદક્ષિણૈઃ।
ચિત્રૈશ્ચિત્રરથસ્તસ્ય પુત્ર કર્મ્મભિરન્વિતઃ

એવં ચિત્રરથો વીરો યજ્ઞાન્ વિપુલદક્ષિણાન્।
શશબિન્દુઃ પરં વૃત્તો રાજર્ષીણામનુષ્ઠિતઃ

ચક્રવર્ત્તી મહાસત્ત્વો મહાવીર્યો બહુપ્રજઃ।
તત્રાનુવંશશ્લોકોઽયં યસ્મિન્ ગીતઃ પુરાવિદૈઃ

શશબિન્દોસ્તુ પુત્રાણાં શતાનામભવચ્છતમ્।
ધીમતામનુરૂપાણાં ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્

તેષાં ષટ્ ચ પ્રધાનાસ્તુ પૃથુષાટ્કા મહાબલાઃ।
પૃથુશ્રવા પૃથુયશાઃ પૃથુધર્મ્મા પૃથુઞ્જયઃ

પૃથુકીર્ત્તિઃ પૃથુન્દાતા રાજાનઃ શાશિબિન્દવાઃ।
શંસન્તિ ચ પુરાણાનિ પાર્થશ્રવસમન્તરમ્।
અન્તરઃ સ પુરા યસ્તુ યજ્ઞસ્ય તનયોઽભવત્

ઉશના સુતધર્મ્માત્મા અવાપ્ય પૃથિવીમિમામ્।
આજહારાશ્વમેધાનાં શતમુત્તમધાર્મ્મિકઃ

મરુત્તસ્તસ્ય તનયો રાજર્ષીણામનુષ્ઠિતઃ।
વીરઃ કમ્બલબર્હિસ્તુ મરુત્તતનયઃ સ્મૃતઃ

પુત્રસ્તુ રુક્મકવચો વિદ્વાન્ કમ્બલવર્હિષઃ।
નિહત્ય રુક્મકવચઃ પુરા કવચિનો રણે

ધન્વિનો નિશિતૈર્બાણૈરવાપ શ્રિયમુત્તમામ્।
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ વિત્તમશ્વમેધમહાયશાઃ

રાજ્ઞસ્તુ રુક્મકવચાદપરાવૃત્ત્ય વીરહાઃ।
જજ્ઞિરે પઞ્ચ પુત્રાસ્તુ મહાસત્ત્વા મહાબલાઃ

રુક્મેષુઃ પૃથુરુક્મશ્ચ જ્યામઘઃ પરિઘો હરિઃ।
પરિઘઞ્ચ હરિઞ્ચૈવ વિદેહે સ્થાપયત્પિતા

બ્રહ્મેષુરભવદ્રાજા પૃથુરુક્મસ્તદાશ્રયઃ।
તેભ્યઃ પ્રવ્રજિતો રાજ્યા જ્જ્યામઘોઽભવદાશ્રમે

પ્રશાન્તસ્તુ વને ઘોરે બ્રાહ્મણેનાવબોધિતઃ।
જગામ ધનુરાદાય દેશમધ્યં રથી ધ્વજી

નર્મ્મદાનૂપ એકાકી મેકલાવૃત્તિકા અપિ।
ઋક્ષવન્તં ગિરિં ગત્વા શુક્તિમન્યામથાવિશત્

જ્યામઘસ્યાભવદ્ભાર્યા શૈભ્યા બલવતી ભૃશમ્।
અપુત્રોઽપિ સ વૈ રાજા ભાર્યામન્યાં ન વિન્દતિ

તસ્યાસીદ્વિજયો યુદ્ધે તતઃ કન્યામવાપ સઃ।
ભાર્યામુવાચ રાજા સ સ્નુષેતિ તુ નરેશ્વરઃ

એવમુક્તાબ્રવીદેવં કામ્યે યન્તે સ્નુષેતિ સા।
યસ્તે જનિષ્યતે પુત્રસ્તસ્ય ભાર્યા ભવિષ્યતિ

તસ્ય સા તપસોગ્રેણ શૈબ્યા વૈશં પ્રસૂયત ।
પુત્રં વિદર્ભં સુભગા શૈબ્યા પરિણતા સતી

રાજપુત્રૌ તુ વિદ્વાંસૌ સ્નુષાયાં ક્રથુકૌશિકૌ।
પુત્રૌ વિદર્ભોઽજનયચ્છૂરૌ રણવિશારદૌ

લોમપાદં તૃતીયન્તુ પશ્ચાજ્જજ્ઞે સુધાર્મિકઃ।
લોમ પાદાત્મજોવસ્તુરાહૃતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

કૌશિકસ્ય ચિદિઃ પુત્રસ્તસ્માચ્ચૈદ્યા નૃપાઃ સ્મૃતાઃ ।
ક્રથોર્વિદર્ભપુત્રસ્તુ કુન્તિસ્તસ્યાત્મજોઽભવત્

કુન્તેર્ધૃષ્ટસુતો જજ્ઞે પુરોધૃષ્ટઃ પ્રતાપવાન્ ।
ધૃષ્ટસ્ય પુત્રો ધર્માત્મા નિર્વૃતિઃ પરવીરહા

તસ્ય પુત્રો દશાર્હસ્તુ મહાબલપરાક્રમઃ।
દશર્હસ્ય સુતો વ્યોમા તતો જીમૂત ઉચ્યતે

જીમૂતપુત્રો વિકૃતિસ્તસ્ય ભીમરથઃ સુતઃ.
અથ ભીમરથસ્યાસીત્ પુત્રો રથવરઃ કિલ

દાતા ધર્મ્મરતો નિત્યં શીલસત્યપરાયણઃ।
તસ્ય પુત્રો નવરથસ્તતો દશરથઃ સ્મૃતઃ

તસ્ય ચૈકાદશરથઃ શકુનિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ।
તસ્માત્ કરમ્ભકો ધન્વી દેવરાતોઽભવત્તતઃ

દેવક્ષત્રોઽભવદ્રાજા દેવરાતિર્મ્મહાયશાઃ।
દેવક્ષત્રસુતો જજ્ઞે દેવનઃ ક્ષત્રનન્દનઃ

દેવનાત્ સ મધુર્જજ્ઞે યસ્ય મેધાર્થસમ્ભવઃ।
મધોશ્ચાપિ મહાતેજા મનુર્મનુવશસ્તથા

નન્દનશ્ચ મહાતેજા મહાપુરુવશસ્તથા।
આસીત્ પુરુવશાત્ પુત્રઃ પુરુદ્વાન્ પુરુષોત્તમઃ

જજ્ઞે પુરુદ્વતઃ પુત્રો ભદ્રવત્યાં પુરૂદ્વહઃ।
ઐક્ષાકી ત્વભવદ્ભાર્યા સત્ત્વસ્તસ્યામજાયત।
સત્ત્વાત્ સત્ત્વગુણો પેતઃ સાત્ત્વતઃ કીર્તિવર્દ્ધનઃ

ઇમાં વિસૃષ્ટિં વિજ્ઞાય જ્યામઘસ્ય મહાત્મનઃ।
પ્રજાવાનેતિ સાયુજ્યં રાજ્ઞઃ સોમસ્ય ધીમતઃ

ઇતિ શ્રીમહા પુરાણે વાયુપ્રોક્તે જ્યામઘવૃત્તાન્તકથનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ