વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 32

॥સૂર્ય ઉવાચ॥
યદોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ શ્રેષ્ઠસ્યોત્તમતેઝસઃ।
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યેણ ગદતો મે નિબોધત

યદોઃ પુત્રા બભૂવુર્હિ પઞ્ચ દેવસુતોપમાઃ।
સહસ્રજિદથ શ્રેષ્ઠઃ ક્રોષ્ટુર્નીલો જિતો લઘુઃ

સહસ્રજિત્સુતઃ શ્રીમાઞ્છતજિન્નામ પાર્થિવઃ।
સતજિત્સુતા વિખ્યા તાસ્ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ

હૈહયશ્ચ હયશ્ચૈવ રાજા વેણુહયશ્ચ યઃ।
હૈહયસ્ય તુ દાયાદો ધર્મ્મતત્ત્વ ઇતિ શ્રુતિઃ

ધર્મ્મતન્ત્રસ્તુ કીર્ત્તિસ્તુ સંજ્ઞેયસ્તસ્ય ચાત્મજઃ।
સંજ્ઞેયસ્ય તુ દાયાદો મહિષ્માન્નામ પાર્થિવઃ

આસીન્મહિષ્મતઃ પુત્રો ભદ્રશ્રેણ્યઃ પ્રતાપવાન્।
વારાણસ્યધિપો રાજા કથિતઃ પૂર્વ એવ હિ

ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય દાયાદો દુર્મદો નામ પાર્થિવઃ।
દુર્મદસ્ય તતો ધીમાન્ કન્કો નામ વિશ્રુતઃ

કનકસ્ય તુ દાયાદાશ્ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ।
કૃત વીર્યઃ કાર્તવીર્યઃ કૃતવર્મા તથૈવ ચ

કૃતો જાતશ્ચતુર્થોઽભૂત્કૃતવિર્યાત્તતોઽર્જુનઃ।
જજ્ઞે બાહુસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ

સ હિ વર્ષાયુતં તપ્ત્વા તપઃ પરમદુશ્ચરમ્।
દત્તમારાધયામાસ કાર્ત્તવીર્યોઽત્રિસમ્ભવમ્

તસ્મૈ દત્તો વરાન્ પ્રાદાચ્ચતુરો ભૂરિતેજસઃ।
પૂર્વ્વં બાહુસહસ્રન્તુ સ વવ્રે પ્રથમં વરમ્

અધર્મ્મે દીયમાનસ્ય સદ્ભિસ્તસ્માન્નિવારણમ્।
ધર્મ્મેણ પૃથિવીઞ્જિત્વા ધર્મ્મેણૈવાનુપાલનમ્

સંગ્રામાંસ્તુ બહૂન્ જિત્ત્વા હત્વા ચારીન્ સહસ્રશઃ।
સંગ્રામે યુદ્ધયમાનસ્ય વધઃ સ્યાદધિકાદ્રણે

તેનેયં પૃથિવી કૃત્સ્ના સપ્તદ્વીપા સપત્તના ।
સપ્તોદધિપરિક્ષિપ્તા ક્ષાત્રેણ વિધિના જનાઃ

તસ્ય બાહુસહસ્રન્તુ યુદ્ધ્યતઃ કિલ ધીમતઃ।
યૌદ્ધો ધ્વજો રથશ્ચૈવ પ્રાદુર્ભવતિ માયયા

દશયજ્ઞસહસ્રાણિ તેષુ દ્વીપેષુ સપ્તસુ।
નિરર્ગલાઃ સ્મ નિર્વૃત્તાઃ શ્રૂયન્તે તસ્ય ધીમતઃ

સર્વે યજ્ઞા મહાબાહોસ્તસ્યાસન્ ભૂરિતેજસઃ।
સર્વે કાઞ્ચનવેદીકાઃ સર્વે યૂપૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ

સર્વે દેવૈર્મ્માહાભાગૈર્વિમાનસ્થૈરલંકૃતાઃ।
ગન્ધર્વ્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવોપશોભિતાઃ

તસ્ય રાજ્ઞો જગૌ ગાથાં ગન્ધર્વો નારદસ્તથા।
ચરિતં તસ્ય રાજર્ષેર્મહિમાનં નિરીક્ષ્ય ચ

ન નૂનં કાર્ત્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ માનવાઃ।
યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ

દ્વીપેષુ સપ્તસુ સ વૈ ખડ્ગી વરશરાસની।
રથી રાજાપ્યનુચરોઽન્યોઽગાચ્ચૈવાનુદૃશ્યતે

અનષ્ટદ્રવ્યશ્ચૈવાસીન્ન શોકો ન ચ વિભ્રમઃ।
પ્રભાવેણ મહારાજ્ઞઃ પ્રજા ધર્મ્મેણ રક્ષતઃ

પઞ્ચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં સ નરાધિપઃ।
સપ્ત સપ્ત વારાન્ સમ્રાટ્ ચક્રવર્ત્તી બભૂવ હ

સ એવ પશુપાલોઽભૂત્ ક્ષેત્રપાલસ્તથૈવ ચ।
સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જ્જુનોઽભવત્

સ વૈ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનેન ચ ।
ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ

સ હિ નાગસહસ્રેણ માહિષ્મત્યાં નરાધિપઃ।
કર્કોટકસભાઞ્જિત્વા પુરીં તત્ર ન્યવેશયત્

સ વૈ વેગે સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલામ્બુજેક્ષણઃ ।
ક્રીડન્નિવ સુખોદ્વિગ્નઃ પ્રાવૃટ્કાલઞ્ચકાર હ

લુલિતા ક્રીડતા તેન હેમસ્રગ્દામમાલિની।
ઊર્મ્મિભ્રૂકુટિસન્નાદા શઙ્કિતાભ્યેતિ નર્મદા

પુરા સ તામનુસરન્નવગાઢો મહાર્ણવમ્।
ચકારોદ્ધૃત્ત્ય વેલાન્તં સ કાલઃ પ્રાવૃણોદ્વનમ્

તસ્ય બાહુ સહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહાદધૌ।
ભવન્તિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ

ચૂર્ણીકૃતમહાવીચિલીનમીનમહાવિષાઃ।
પતિતા વિદ્ધફેનૌઘમાવર્ત્તક્ષિપ્તદુસ્સહમ્

ચકાર ક્ષોભયન્રાજા દોઃસહસ્રેણ સાગરમ્।
દેવાસુરપરિક્ષિપ્તં ક્ષીરોદમિવ સાગરમ્

મન્દરક્ષોભણકૃતા હ્યમૃતોદકશઙ્કિ તાઃ।
સહસોત્પાદિતા ભીતા ભીમં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમમ્

નતનિશ્ચલમૂર્દ્ધાનો બભૂવુશ્ચ મહોરગાઃ।
સાયાહ્ને કદલીષણ્ડા નિર્વાતસ્તિમિતા ઇવ

સ વૈ બદ્ધ્વા ધનુર્યાન ઉત્સિક્તઃ પઞ્ચભિઃ શતૈઃ।
લઙ્કાયાં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્।
નિર્જિત્ય બદ્ધ્વા ચાનીય માહિષ્મત્યાં બબન્ધ તમ્

તતો ગત્વા પુલસ્ત્યસ્તુ અર્જુનં ચ પ્રસાદયત્।
મુમોચ રાજા પૌલસ્ત્યં પુલસ્ત્યેનાનુપાલિતમ્

તસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ।
યુગાન્તેઽમ્બુદવૃક્ષસ્ય સ્ફુટિતસ્યાશનેરિવ

અહો મૃધે મહાવીર્યં ભાર્ગવો યસ્ય સોઽચ્છિનત્।
મૃધે સહસ્રં બાહૂનાં હેમતાલવનં યથા

તૃષિતેન કદાચિત્સ ભિક્ષિતશ્ચિત્રભાનુના।
સપ્ત દ્વીપાંશ્ચિત્રભાનોઃ પ્રાદાદ્ભિક્ષાં વિશામ્પતિઃ

પુરાણિ ઘોષાન્ ગ્રામાંશ્ચ પત્તનાનિ ચ સર્વ્વશઃ॥
જજ્વાલ તસ્ય બાણેષુ ચિત્રભાનુર્દિધક્ષયા

સ તસ્ય પુરુષેન્દ્રસ્ય પ્રભાવેણ મહાયશાઃ।
દદાહ કાર્તવીર્યસ્ય શૈલાંશ્ચાપિ વનાનિ ચ

સ શૂન્યમાશ્રમં સર્વં વરુણસ્યાત્મજસ્ય વૈ।
દદોહ સવનદ્વીપાંશ્ચિત્રભાનુઃ સહૈહયઃ

સંલેભે વરુણઃ પુત્રં પુરા ભાસ્વિનમુત્તમમ્।
વસિષ્ઠનામા સ મુનિઃ ખ્યાતશ્ચાપઃ શ્રિતઃ શ્રુતઃ

તત્રાપદસ્તદા ક્રોધાદર્જુનં શપ્તવાન્વિભુઃ।
યસ્માન્ન વર્જિતમિદં વનં તે મમ હૈહય

તસ્માત્ તે દુષ્કરં કર્મ્મ કૃતમન્યો હનિષ્યતિ।
અર્જુનો નામ કૌન્તેયો ન ચ રાજા ભવિષ્યતિ

અર્જુન ત્વાં મહાવીર્યો રામઃ પ્રહરતાં વરઃ।
છિત્ત્વા બાહુસહસ્રં વૈ પ્રમથ્ય તરસા બલીં

તપસ્વી બ્રાહ્મણશ્ચૈવ વધિષ્યતિ મહાબલઃ।
તસ્ય રામસ્તદા હ્યાસીન્મૃત્યુશાપેન ધીમતઃ

રાજ્ઞા તેન વરશ્ચૈવ સ્વયમેવ વૃતઃ પુરા।
તસ્ય પુત્રશતં હ્યાસીત્ પઞ્ચ તત્ર મહારથાઃ

કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્મ્માત્માનો યશસ્વનઃ ।
શૂરશ્ચ શૂરસેનશ્ચ વૃષ્ટ્યાદ્યં વૃષ એવ ચ

જયધ્વજશ્ચ વૈ પુત્રા અવન્તિષુ વિશાંપતેઃ।
જયધ્વજસ્ય પુત્રસ્તુ તાલજઙ્ઘઃ પ્રતાપવાન્

તસ્ય પુત્રશતં હ્યેવ તાલજઙ્ઘા ઇતિ શ્રુતમ્।
તેષાં પઞ્ચ ગણાઃ ખ્યાતા હૈહયાનાં મહાત્મનામ્

વીરહોત્રા હ્યસઙ્ખ્યાતા ભોજાશ્ચાવર્તયસ્તથા।
તુણ્ડિકેરાશ્ચ વિક્રાન્તાસ્તાલજઙ્ઘાસ્તથૈવ ચ

વીરહોત્રસુતશ્ચાપિ અનન્તો નામ પાર્થિવઃ।
દુર્જયસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ બભૂવામિત્રદર્શનઃ

અનષ્ટદ્રવ્યતા ચૈવ તસ્ય રાજ્ઞો બભૂવ હ।
પ્રભાવેણ મહારાજઃ પ્રજાસ્તાઃ પર્ય્યપાલયત્

ન તસ્ય વિત્તનાશશ્ચ નષ્ટં પ્રતિલભેત સઃ।
કાર્તવીર્યસ્ય યો જન્મ કથયેદિહ ધીમતઃ

વિત્તવાન્ ભવત્યત્રૈવ ધર્મ્મશ્ચાસ્ય વિવર્દ્ધતે।
યથા ત્વષ્ટા યથા દાતા તથા સ્વર્ગે મહીયતે

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે કાર્ત્તવીર્ય્યાર્જુનોત્પત્તિવિવરણં નામ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ