વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 26
સૂત ઉવાચ॥
કકુદ્મિનસ્તુ તં લોકં રૈવતસ્ય ગતસ્ય હ।
હતાઃ પુણ્યજનૈઃ સર્વ્વા રાક્ષસૈઃ સા કુશસ્થલી
તદ્વૈ ભ્રાતૃશતં તસ્ય ધાર્મ્મિકસ્ય મહાત્મનઃ।
નિબધ્યમાના રક્ષોભિર્દિશઃ સંપ્રાદ્રવન્ ભયાત્
તેષાન્તુ તે ભયાક્રાન્તાઃ ક્ષત્રિયાસ્તત્ર તત્ર હિ।
અન્વવાયસ્તુ સુમહાન્ મહાંસ્તત્ર દ્વિજોત્તમાઃ
પ્રયતા ઇતિ વિખ્યાતા દિક્ષુ સર્વ્વાસુ ધાર્મ્મિકાઃ।
ધૃષ્ટસ્ય ધાર્ષ્ટકં ક્ષત્રં રણધૃષ્ટં બભૂવ હ
ત્રિસાહસ્રન્તુ સગણં ક્ષત્રિયાણાં મહાત્મનામ્।
નભગસ્ય ચ દાયાદો નાભાગો નામ વીર્ય્યવાન્
અમ્બરીષસ્તુ નાભાગિર્વિરૂપસ્તસ્ય ચાત્મજઃ।
પૃષદશ્વો વિરૂપસ્ય તસ્ય પુત્રો રથીતરઃ
એતે ક્ષત્રપ્રસૂતા વૈ પુનશ્ચાઙ્ગિરસઃ સ્મૃતાઃ ।
રથીતરાણાં પ્રવરાઃ ક્ષાત્રોપેતા દ્વિજાતયઃ
ક્ષુવતસ્તુ મનોઃ પૂર્વ્વમિક્ષ્યાકુરભિનિઃસૃતઃ ।
તસ્ય પુત્રશતં ત્વાસીદિક્ષ્વાકોર્ભૂરિદક્ષિણમ્
તેષાં જ્યેષ્ઠો વિકુક્ષિશ્ચ નેમિર્દણ્ડશ્ચ તે ત્રયઃ।
શકુનિપ્રમુખાસ્તસ્ય પુત્રાઃ પંચાશતસ્તુ તે
ઉત્તરાપથદેશસ્ય રક્ષિતારો મહીક્ષિતઃ।
ચત્વારિંશત્તથાષ્ટૌ ચ દક્ષિણસ્યાઞ્ચ તે દિશિ
વિંશતિપ્રમુખાસ્તે તુ દક્ષિણાપથરક્ષિણઃ।
ઇક્ષ્વાકુસ્તુ વિકુક્ષિં વૈ અષ્ટકાયામથાદિશેત્
રાજોવાચ॥
માંસમાનય શ્રાદ્ધેયં મૃગાન્ હત્વા મહાબલ।
શ્રાદ્ધમદ્ય નુ કર્તવ્યમષ્ટકાયાં ન સંશયઃ
સ ગતસ્તુ મૃગવ્યાં વૈ વચનાત્તસ્ય ધીમતઃ।
મૃગાન્ સહસ્રશો હત્વા પરિશ્રાન્તશ્ચ વીર્ય્યવાન્।
ભક્ષયચ્છશકન્તત્ર વિકુક્ષિર્મૃગયાઙ્ગતઃ
આગતે સ વિકુક્ષૌ તુ સમાંસે સહસૈનિકે।
વસિષ્ઠઞ્ચોદયામાસ માંસં પ્રોક્ષયતામિતિ
તથેતિ ચોદિતો રાજ્ઞા વિધિવત્સમુપસ્થિતઃ।
સ દૃષ્ટ્વોપહતં માંસં ક્રુદ્ધો રાજાનમબ્રવીત્
શૂદ્રેણોપહતં માંસં પુત્રેણ તવ પાર્થિવ।
શશભક્ષાદભોજ્યં વૈ તવ માંસં મહાદ્યુતે
શશો દુરાત્મના પૂર્વમરણ્યે ભક્ષિતોઽનઘ।
તેન માંસમિદં દુષ્ટં પિતૄણાં નૃપસત્તમ
ઇક્ષ્વાકુસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધો વિકુક્ષિમિદમબ્રવીત્।
પિતૃકર્મ્મણિ નિર્દ્દિષ્ટો મયા ત્વં મૃગયાઙ્કતઃ।
શશં ભક્ષયસેઽરણ્યે નિર્ઘૃણઃ પૂર્વ્વમદ્ય નુ
તસ્માત્પરિત્યજામિ ત્વાં ગચ્છ ત્વં સ્વેન કર્મ્મણા।
એવમિક્ષ્વાકુના ત્યક્તો વસિષ્ઠવચનાત્ સુતઃ
ઇક્ષ્વાકૌ સંસ્થિતે તસ્મિઞ્છશી સ પૃથિવીમિમામ્ ।
પ્રાપ્તઃ પરમધર્મ્માત્મા સ ચાયોધ્યાધિપોઽભવત્
તદાકરોત્સ રાજ્યં વૈ વસિષ્ઠપરિનોદિતઃ।
તતઃ સ્તેનેન સા પૂર્ણો રાજ્યાવસ્થા મહીપતેઃ
કાલેન ગતવાંસ્તત્ર સ ચ ન્યૂનતરાઙ્ગતિમ્।
જ્ઞાત્વૈવમેતદાખ્યાનં ના વિધિર્ભક્ષયેત્તુ વૈ
માં સભક્ષયિતામુત્ર યસ્ય માંસમિહાજ્યહમ્।
એતન્માંસસ્ય માંસત્વં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
શશાદસ્ય તુ દાયાદઃ કકુત્સ્થો નામ વીર્ય્યવાન્।
ઇન્દ્રસ્ય વૃષભૂતસ્ય કકુત્સ્થો જાયતે પુરા
પૂર્વ્વમાડીબકે યુદ્ધે કકુત્સ્થસ્તેન સ સ્મૃતઃ ।
અનેનાસ્તુ કકુત્સ્થસ્ય પૃથુરોમા ચ સ સ્મૃતઃ
વૃષદશ્વઃ પૃથોઃ પુત્રસ્તસ્માદન્ધ્રસ્તુ વીર્ય્યવાન્ ।
આન્ધ્રસ્તુ યવનાશ્વસ્તુ શ્રાવસ્તસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
જજ્ઞે શ્રાવસ્તકો રાજા શ્રાવસ્તી યેન નિર્મિતા।
શ્રાવસ્તસ્ય તુ દાયાદો બૃહદશ્વો મહાયશાઃ
બૃહદશ્વસુતશ્ચાપિ કુબલાશ્ચ ઇતિ શ્રુતિઃ।
યઃ સ ધુન્ધુવધાદ્રાજા ધુન્ધુમારત્વમાગતઃ
ઋષય ઊચુઃ ॥
ધુન્ધુવધં મહાપ્રાજ્ઞ શ્રોતુમિચ્છમિ વિસ્તરાત્।
યદર્થં કુબલાશ્વઃ સ ધુન્ધુમારત્વમાગતઃ
સૂત ઉવાચ॥
બૃહદશ્વસ્ય પુત્રાણાં સહસ્રાણ્યેકવિંશતિઃ ।
સર્વે વિદ્યાસુ નિષ્ણાતા બલવન્તો દુરાસદાઃ
બભૂવુર્દ્ધાર્મિકાઃ સર્વે યજ્વાનો ભૂરિદક્ષિણાઃ।
કુબલાશ્વં મહાવીર્યં શૂરમુત્તમધાર્મિકમ્
બૃહદશ્વોઽભ્યષિઞ્ચત્તં તસ્મિન્ રાષ્ટ્રે નરાધિપઃ।
પુત્રસંક્રામિતશ્રીસ્તુ વનં રાજા વિવેશ હ
બૃહદશ્વં મહારાજં શૂરમુત્તમધાર્મ્મિકમ્ ।
પ્રયાતં તમુત્તઙ્કસ્તુ બ્રહ્મર્ષિઃ પ્રત્યવારયત્
ઉત્તઙ્ક ઉવાચ॥
ભવતો રક્ષણં કાર્ય્યં તત્તાવત્ કર્તુમર્હતિ।
નિરુદ્વિગ્નસ્તપઃ કર્તું ન હિ શક્નોમિ પાર્થિવ
મમાશ્રમસમીપેષુ સમેષુ મરુધન્વસુ।
સમુદ્રો વાલુકાપૂર્ણસ્તત્ર તિષ્ઠતિ ભૂપતે
દેવતાનામવધ્યસ્તુ મહાકાયો મહાબલઃ।
અન્તર્ભૂમિગતસ્તત્ર વાલુકાન્તર્હિતો મહાન્
સ મનોસ્તનયઃ ક્રૂરો ધુન્ધુર્નામ સુદારુણઃ।
શતં લોકવિનાશાય તપ આસ્થાય દારુણમ્
સંવત્સરસ્ય પર્ય્યન્તે સ નિઃશ્વાસં પ્રમુઞ્ચતિ।
યદા તદા મહી તત્ર ચલિતા સ્મ સકાનના
તસ્ય નિઃશ્વાસવાતેન રજ ઉદ્ધૂયતે મહત્।
આદિત્યપથમાવૃત્ય સપ્તાહં ભૂમિકમ્પનમ્
સવિસ્ફુલિઙ્ગં સજ્વાલં સધૂમમતિદારુણમ્ ।
તેન રાજન્ન શક્નોમિ તસ્મિન્ સ્થાતું સ્વ આશ્રમે
તં વારય મહાબાહો લોકાનાં હિતકામ્યયા।
તેજસ્તે સુમહાવિષ્ણુસ્તેજસાપ્યાયયિષ્યતિ
લોકાઃ સ્વસ્થા ભવન્ત્વદ્ય તસ્મિન્ વિનિહતેઽસુરે ।
ત્વં હિ તસ્ય વધાયાદ્ય સમર્થઃ પૃથિવીપતે
વિષ્ણુના ચ વરો દત્તો મમ પૂર્વ્વં તતોઽનઘ।
ન હિ ધુન્ધુર્મહાવીર્ય્યસ્તેજસાલ્પેન શક્યતે
નિર્દ્દગ્ધું પૃથિવીપાલ અપિ વર્ષ શતૈરિહ।
વીર્ય્યં હિ સુમહત્તસ્ય દેવૈરપિ દુરાસહમ્
એવમુક્તસ્તુ રાજર્ષિરુત્તઙ્કેન મહાત્મના।
કુબલાશ્વં સુતં પ્રાદાત્તસ્મિન્ ધુન્ધુનિવારણે
રાજા સંન્યસ્તશસ્ત્રોઽહમયન્તુ તનયો મમ।
ભવિષ્યતિ દ્વિજશ્વેષ્ઠ ધુન્ધુમારો ન સંશયઃ
સ તં વ્યાદિશ્ય તનયં ધુન્ધુમારણમુદ્યતમ્।
જગામ પર્વ્વતાયૈવ તપસે શંસિતવ્રતઃ
કુબલાશ્વસ્તુ ધર્મ્માત્મા પિતુર્વચનમાસ્થિતઃ।
સહસ્રૈરેકવિંશત્યા પુત્રાણાં સહ પાર્થિવઃ।
પ્રાયાદુત્તઙ્ક સહિતો ધુન્ધોસ્તસ્ય નિવારણે
તમાવિશત્તતો વિષ્ણુર્ભગવાન્ સ્વેન તેજસા।
ઉત્તઙ્કસ્ય નિયોગાત્તુ લોકાનાં હિતકામ્યયા
તસ્મિન્ પ્રયાતે દુર્દ્ધર્ષે દિવિ શબ્દો મહાનભૂત્।
અદ્યપ્રુભૃત્યેષ નૃપો ધુન્ધુમારો ભવિષ્યતિ
દિવ્યૈઃ પુષ્પૈશ્ચ તં દેવાઃ સમમંસત અદ્ભુતમ્।
સગત્વા પુરુષ વ્યાઘ્રસ્તનયૈઃ સહ વીર્ય્યવાન્
સમુદ્રં ખનયામાસ વાલુકાર્ણવમવ્યયમ્।
નારાયણેન રાજર્ષિસ્તેજસાપ્યાયિતો હિ સઃ
બભૂવાતિબલો ભૂય ઉત્તઙ્કસ્ય વશે સ્થિતઃ।
તસ્ય પુત્રૈઃ ખનદ્ભિશ્ચ વાલુકાન્તર્હિતસ્તદા
ધુન્ધુરાસાદિતસ્તત્ર દિશમાશ્રિત્ય પશ્ચિમામ્।
મુખજેનાગ્નિના ક્રુદ્ધો લોકાનુદ્વર્ત્તયન્નિવ
વારિ શુશ્રાવ યોગેન મહોદધિરિવોદયે।
સોમસ્ય સોમપશ્રેષ્ઠ ધારોર્મિકલિલો મહાન્
તસ્ય પુત્રાસ્તુ નિર્દ્દગ્ધાસ્ત્રિભિરૂનાસ્તુ રાક્ષસાઃ।
તતઃ સ રાજાતિબલો ધુન્ધુબન્ધુનિબર્હણઃ
તસ્ય વારિમયં વેગમપિબત્ સ નરાધિપઃ।
યોગી યોગેન વહ્નિં વા શમયામાસ વારિણા
નિરસ્યત્તં મહાકાયં બલેનોદકરાક્ષસમ્।
ઉત્તઙ્કં દર્શયામાસ કૃતકર્મ્મા નરાધિપઃ
ઉત્તઙ્કશ્ચ વરં પ્રાદાત્તસ્મૈ રાજ્ઞે મહાત્મને।
અદાત્તસ્યાક્ષયં વિત્તં શત્રુભિશ્ચાપ્યધૃષ્યતામ્
ધર્મ્મે રતિઞ્ચ સતતં સ્વર્ગે વાસં તથાક્ષયમ્।
પુત્રાણાં ચાક્ષયાઁલ્લોકાન્ સ્વર્ગે યે રાક્ષસા હતાઃ
તસ્ય પુત્રાસ્ત્રયઃ શિષ્ટા દૃઢાશ્વો જ્યેષ્ઠ ઉચ્યતે।
ભદ્રાશ્વઃ કપિલાશ્વશ્ચ કનીયાસૌ તુ તૌ સ્મૃતૌ
ધૌન્ધુમારિર્દૃઢાશ્વસ્તુ હર્યશ્વસ્તસ્ય ચાત્મજઃ।
હર્યશ્વસ્ય નિકુમ્ભોઽભૂત્ ક્ષત્રધર્મરતઃ સદા
સંહતાશ્વો નિકુમ્ભસ્ય શ્રુતો રણવિશારદઃ ।
કૃશાશ્વશ્ચાક્ષયાશ્વશ્ચ સંહતાશ્ચ સુતાવુભૌ
તસ્ય પત્ની હૈમવતી સતાં મતિદૃષદ્વતી।
વિખ્યાતા ત્રિષુ લોકેષુ પુત્રસ્તસ્યાઃ પ્રસેનજિત્
યુવનાશ્વઃ સુતસ્તસ્ય ત્રિષુ લોકેષ્વતિદ્યુતિઃ।
અત્યન્તધાર્મિકો ગૌરી તસ્ય પત્ની પતિવ્રતા
અભિશસ્તા તુ સા ભર્ત્રા નદી સા બાહુદા કૃતા ।
તસ્યાસ્તુ ગૌરિકઃ પુત્ર શ્ચક્રવર્ત્તી બભૂવ હ
માન્ધાતા યૌવનાશ્વો વૈ ત્રૈલોક્યવિજયી નૃપઃ।
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમૌ શ્લોકૌ પૌરાણિકી દ્વિજાઃ
યાવત્સૂર્ય ઉદયતિ યાવચ્ચ પ્રતિતિષ્ઠતિ।
સર્વં તદ્યૌવનાશ્વસ્ય માન્ધાતુઃ ક્ષેત્રમુચ્યતે
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમં શ્લોકં વંશવિદો જનાઃ ।
યૌવનાશ્વં મહાત્માનં યજ્વાન મમિતૌજસમ્।
માન્ધાતા તુ તનુર્વિષ્ણોઃ પુરાણજ્ઞાઃ પ્રજક્ષતે
તસ્ય ચૈત્રરથી ભાર્ય્યા શશબિન્દોઃ સુતાઽભવત્।
સાધ્વી બિન્દુમતી નામ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ
પતિવ્રતા ચ જ્યેષ્ઠા ચ ભ્રાતૄણામયુતસ્ય સા।
તસ્યામુત્પાદયામાસ માન્ધાતા ત્રીન્ સુતાન્ પ્રભુઃ
પુરુકુત્સમમ્બરીષં મુચુકુન્દઞ્ચ વિશ્રુતમ્।
અમ્બરીષસ્ય દાયાદો યુવનાશ્વોઽપરઃ સ્મૃતઃ
હરિતો યુવનાશ્વસ્ય હારિતાઃ શૂરયઃ સ્મૃતાઃ ।
એતે હ્યઙ્ગિરસઃ પુત્રાઃ ક્ષાત્રોપેતા દ્વિજાતયઃ
પુરુકુત્સસ્ય દાયાદસ્ત્રસદ્દસ્યુર્મહાયશાઃ।
નર્મદાયાં સમુત્પન્નઃ સમ્ભૂતસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
સમ્ભૂતસ્યાત્મજઃ પુત્રો હ્યનરણ્યઃ પ્રતાપવાન્।
રાવણેન હતો યેન ત્રિલોકીવિજયે પુરા
ત્રસદશ્વોઽનરણ્યસ્ય હર્ય્યશ્વસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।
હર્ય્યશ્વાત્તુ દૃષદ્વત્યાં જજ્ઞે વસુમતો નૃપઃ
તસ્ય પુત્રોઽભવદ્રાજા ત્રિધન્વા નામ ધાર્મ્મિકઃ।
આસીત્ ત્રૈધન્વનશ્ચાપિ વિદ્વાંસ્ત્રય્યાં રણપ્રભુઃ
તસ્ય સત્યવ્રતો નામ કુમારોઽભૂન્મહાબલઃ।
તેન ભાર્ય્યા વિદર્ભસ્ય હૃતા હત્વા દિવૌકસઃ
પાણિગ્રહણમન્ત્રેષુ નિષ્ઠાં સમ્પ્રાપિતોષ્વિહ।
વિષ્ણુવૃદ્ધઃ સુતસ્તસ્ય વિષ્ણુ વૃદ્ધો યતઃ સ્મૃતઃ ।
એતે હ્યઙ્ગિરસઃ પુત્રાઃ ક્ષાત્રોપેતાઃ સમાશ્રિતાઃ
કામાદ્બલાચ્ચ મોહાચ્ચ સઙ્કર્ષણબલેન ચ।
ભાવિનોઽર્થસ્ય ચ બલાત્ તત્કૃતં તેન ધીમતા
તમધર્મ્મેણ સંયુક્તં પિતા ત્રયીગુણોઽત્યજત્।
અપધ્વંસેતિ બહુશોઽવદત્ ક્રોધસમન્વિતઃ
પિતરં સોઽબ્રવીદેકઃ ક્વ ગચ્છામીતિ વૈ મુહુઃ।
પિતા ચૈનમથોવાચ શ્વપાકૈઃ સહ વર્ત્તય
નાહં પુત્રેણ પુત્રાર્થી ત્વયાદ્ય કુલપાંસન।
ઇત્યુક્તઃ સ નિરાક્રામન્નગરાદ્વચનાદ્વિભો
ન ચૈનં ધારયામાસ વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ।
સ તુ સત્યવ્રતો ધીમાઞ્છ્વપાકાવસથાન્તિકમ્।
પિત્રા મુક્તોઽવસદ્વીરઃ પિતા ચાસ્ય વનં યયૌ
તસ્મિંસ્તુ વિષયે તસ્ય નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ।
સમા દ્વાદશ સંપૂર્ણાસ્તેનાધર્મ્મેણ વૈ તદા
દારાંસ્તુ તસ્ય વિષયે વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ।
સંન્યસ્ય સાગરાનૂપે ચચાર વિપુલં તપઃ
તસ્ય પત્ની ગલે બદ્ધ્વા મધ્યમં પુત્રમૌરસમ્।
શિખયા ભરણાર્થાય વ્યક્રીણાદ્ઘોશતેન વૈ
તં તુ બદ્ધં ગલે દૃષ્ટ્વા વિક્રીતં તં નરોત્તમઃ।
મહર્ષિપુત્રં ધર્મ્માત્મા મોક્ષયામાસ સુવ્રતઃ
સત્યવ્રતો મહાબુદ્ધિર્ભરણં તસ્ય ચાકરોત્ ।
વિશ્વામિત્રસ્ય તુષ્ટ્યર્થમનુકમ્પાર્થમેવ ચ
સોઽભવદ્ઘાલવો નામ ગલે બદ્ધો મહાતપાઃ।
મહર્ષિઃ કૌશિકસ્તાતસ્તેન વીર્યેણ મોક્ષિતઃ
તસ્ય વ્રતેન ભક્ત્યા ચ કૃપયા ચ પ્રતિજ્ઞયા।
વિશ્વામિત્રકલત્રઞ્ચ બભાર વિનયે સ્થિતઃ
હત્વા મૃગાન્ વરાહાંશ્ચ મહિષાંશ્ચ વનેચરાન્।
વિશ્વામિત્રાશ્રમાભ્યાશે તન્માંસમપચત્તતઃ
ઉપાંશુવ્રતમાસ્થાય દીક્ષાં દ્વાદશવાર્ષિકીમ્।
પિતુર્નિયોગાતભજન્નૃપે તુ વનમાસ્થિતે
અયોધ્યાઞ્ચૈવ રાજ્યઞ્ચ તથૈવાન્તઃપુરં મુનિઃ।
યાજ્યોપાધ્યાયસંયોગાદ્વસિષ્ઠઃ પરિરક્ષિતઃ
સત્યવ્રતસ્તુ બાલ્યાત્તુ ભાવિનોઽર્થસ્ય વૈ બલાત્।
વસિષ્ઠેઽભ્યાધિકં મન્યું ધારયામાસ મન્યુના
પિત્રા રુદંસ્તદા રાષ્ટ્રાત્ પરિત્યક્તં સ્વમાત્મજમ્।
ન વારયામાસ મુનિર્વસિષ્ઠઃ કારણેન વૈ
પાણિગ્રહણમન્ત્રાણાં નિષ્ઠા સ્યાત્ સપ્તમે પદે।
એવં સત્યવ્રતસ્તાન્ વૈ કૃતવાન્ સપ્તમે પદે
જાનન્ ધર્મ્માન્ વસિષ્ઠસ્તુ ન ચ મન્ત્રાનિહેચ્છતિ।
ઇતિ સત્યવ્રતે રોષં વસિષ્ઠો મનસાકરોત્
ગુરુર્બુદ્ધ્યા તુ ભગવાન્ વસિષ્ઠઃ કૃતવાંસ્તદા।
ન તુ સત્યવ્રતો બુદ્ધ્યા ઉપાંશુવ્રતમસ્ય વૈ
તસ્મિંશ્ચોપરતે યો યત્પિતુરાસીન્મહામનાઃ।
તેન દ્વાદશવર્ષાણિ નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ
તેન ત્વિદાનીં બહુધા દીક્ષાં તાં દુર્બલાં ભુવિ।
કુલસ્ય નિષ્કૃતિઃ સ્વસ્ય કૃતેયઞ્ચ ભવેદિતિ
તતો વસિષ્ઠો ભગવાન્ પિત્રા ત્યક્તં ન્યવારયત્।
અભિષેક્ષ્યામ્યહં રાજ્યે પશ્ચાદેનમિતિ પ્રભુઃ
સ તુ દ્વાદશવર્ષાણિ દીક્ષાન્તામુદ્વહન્ બલી।
અવિદ્યમાને માંસે તુ વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ
સર્વ્વકામદુઘાં ધેનું સંદદર્શ નૃપાત્મજઃ।
તાં વૈ ક્રોધાચ્ચ મોહાચ્ચ શ્રમાચ્ચૈવ ક્ષુધાન્વિતઃ
દસ્યુધર્મ્મં ગતો દૃષ્ટ્વા જઘાન બલિનાં વરઃ।
સ તુ માંસં સ્વયં ચૈવ વિશ્વામિત્રસ્ય ચાત્મજાન્
ભોજયામાસ તચ્છ્રુત્વા વસિષ્ઠસ્તં તદાત્યજત્।
પ્રોવાચ ચૈવ ભગવાન્ વસિષ્ઠસ્તં નૃપાત્મજમ્
પાતયે ક્રૂર હે ક્રૂર તવ શંકુમયોમયમ્ ।
યદિ તે ત્રીણિ શંકૂનિ ન સ્યુર્હિ પુરુષાધમ
પિતુશ્ચાપરિતોષેણ ગુરોર્દોગ્ધ્રીવધેન ચ।
અપ્રોષિતોપયોગાચ્ચ ત્રિવિધસ્તે વ્યતિક્રમઃ ॥ ૨૬. ૧૦૮ ॥
એવં સ ત્રીણિ શંકૂનિ દૃષ્ટ્વા તસ્ય મહા તપાઃ।
ત્રિશઙ્કુરિતિ હોવાચ ત્રિશઙ્કુસ્તેન સ સ્મૃતઃ
વિશ્વામિત્રસ્તુ દારાણામાગતો ભરણે કૃતે।
તતસ્તસ્મૈ વરં પ્રાદાત્તદા પ્રીતસ્ત્રિશઙ્કવે
છન્દ્યમાનો વરેણાથ ગુરું વ્રવે નૃપાત્મજઃ।
અનાવૃષ્ટિભયે તસ્મિન્ ગતે દ્વાદશવાર્ષિકે
અભિષિચ્ય રાજ્યે પિત્ર્યે યાજયામાસ તં મુનિઃ।
મિષતાં દૈવતાનાઞ્ચ વસિષ્ઠસ્ય ચ કૌશિકઃ।
સશરીરં તદા તં વૈ દિવમારોપયત્ પ્રભુઃ
મિષતસ્તુ વસિષ્ઠસ્ય તદદ્ભુતમિવાભવત્।
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમૌ શ્લોકૌ પૌરાણિકા જનાઃ
વિશ્વામિત્રપ્રસાદેન ત્રિશઙ્કુર્દિવિ રાજતે ।
દેવૈ સાર્દ્ધં મહાતેજાનુગ્રહાત્તસ્ય ધીમતઃ
શનૈર્યાત્યબલા રમ્યા હેમન્તે ચન્દ્રમણ્ડિતા।
અલંકૃતા ત્રિભિર્ભાવૈસ્ત્રિશઙ્કુગ્રહભૂષિતા
તસ્ય સત્યરતા નામ ભાર્ય્યા કેકયવંશજા।
કુમારં જનયામાસ હરિશ્ચન્દ્રમકલ્મષમ્
સ તુ રાજા હરિશ્ચન્દ્રસ્ત્રૈશઙ્કવ ઇતિ શ્રુતઃ ।
આહર્ત્તા રાજસૂયસ્ય સમ્રાડિતિ પરિશ્રુતઃ
હરિશ્ચન્દ્રસ્ય તુ સુતો રોહિતો નામ વીર્ય્યવાન્।
હરિતો રોહિતસ્યાથ ચંચુહારીત ઉચ્યતે
વિજયશ્ચ સુદેવશ્ચ ચંચુપુત્રૌ બભૂવતુઃ।
જેતા સર્વ્વસ્ય ક્ષત્રસ્ય વિજયસ્તેન સ સ્મૃતઃ
રુરુકસ્તનયસ્તત્ર રાજા ધર્મ્માર્થકોવિદઃ।
રુરુકાદ્ધૃતકઃ પુત્રસ્તસ્માદ્બાહુશ્ચ જજ્ઞિવાન્
હૈહયૈસ્તાલજઙ્ઘૈશ્ચ નિરસ્તો વ્યસની નૃપઃ।
શકૈર્યવનકામ્બોજૈઃ પારદૈઃ પહ્લવૈસ્તથા
નાત્યર્થં ધાર્મ્મિકોઽભૂત્ સ ધર્મ્મ્યે સત્યયુગે તથા।
સગરસ્તુ સુતો બાહોર્જજ્ઞે સહ ગરેણ વૈ।
ભૃગોરાશ્રમમાસાદ્ય તુર્વેણ પરિરક્ષિતઃ
આગ્નેયમસ્ત્રં લબ્ધ્વા તુ ભાર્ગવાત્ સગરો નૃપઃ।
જઘાન પૃથિવીઙ્ગત્વા તાલજંઘાન્ સહૈહયાન્
શકાનાં પહ્લવાનાઞ્ચ ધર્મ્માન્નિરસદચ્યુતઃ।
ક્ષત્રિયાણાં તથા તેષાં પારદાનાઞ્ચ ધર્મ્મવિત્
ઋષય ઊચુઃ॥
કથં સ સગરો રાજા ગરેણ સહ જજ્ઞિવાન્।
કિમર્થઞ્ચ શકાદીનાં ક્ષત્રિયાણાં મહૌજસામ્।
ધર્મ્માન્ કુલોચિતાન્ ક્રુદ્ધો રાજા નિરસદચ્યુતઃ
સૂત ઉવાચ॥
બાહોર્વ્યસનિનસ્તસ્ય હૃતં રાજ્યં પુરા કિલ।
હૈહયૈસ્તાલજંવૈશ્ચ શકૈઃ સાર્દ્ધં સમાગતૈઃ
યવનાઃ પારદાશ્ચૈવ કામ્બોજાઃ પહ્લવાસ્તથા।
હૈહયાર્થં પરાક્રાન્તા એતે પઞ્ચગણાસ્તદા
હૃતં રાજ્યં બલીયોભિરેભિઃ ક્ષત્રિયપુઙ્ગવૈઃ ।
હૃતરાજ્યસ્તદા બાહુઃ સંન્યસ્ય નુ તદા નૃપઃ।
વનં પ્રવિશ્ય ધર્મ્માત્મા સહ પત્ન્યા તપોઽચરત્
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તોયાર્થં પ્રસ્થિતો નૃપઃ।
વૃદ્ધત્વાદ્દુર્બ્બલત્વાચ્ચ અન્તરા સ મમાર ચ
પત્ની તુ યાદવી તસ્ય સગર્ભા પૃષ્ઠતોઽન્વગાત્ ।
સપત્ન્યા તુ ગરસ્તસ્યૈ દત્તો ગર્ભજિઘાંસયા
સા તુ ભર્તુશ્ચિતાં કૃત્વા વહ્નૌ તં સમરોહયત્।
ઔર્વસ્તાં ભાર્ગવો દૃષ્ટ્વા કારુણ્યાદ્વિન્યવર્ત્તયત્
તસ્યાશ્રમે તુ તઙ્ગર્ભં સાગરેણ તદા સહ।
વ્યજાયત મહાબાહું સગરં નામ ધાર્મિકમ્
ઔર્વસ્તુ જાતકર્માદીન્ કૃત્વા તસ્ય મહાત્મનઃ।
અધ્યાપ્ય વેદશાસ્ત્રાણિ તતોઽસ્ત્રં પ્રત્યપાદયત્
જામદગ્ન્યાત્તદાગ્નેયમસુરૈરપિ દુઃસહમ્।
સ તેનાસ્ત્રબલેનૈવ બલેન ચ સમન્વિતઃ ।
જઘાન હૈહયાન્ ક્રુદ્ધો રુદ્રઃ પશુગણાનિવ
તતઃ શકાન્ સયવનાન્ કામ્બોજાન્ પારદાંસ્તથા।
પહ્લવાંશ્ચૈવ નિઃશેષાન્ કર્તું વ્યવસિતો નૃપઃ
તે વધ્યમાના વીરેણ સગરેણ મહાત્મના।
વસિષ્ઠં શરણં સર્વ્વે પ્રપન્નાઃ શરણૈષિણઃ
વસિષ્ઠસ્તાન્ તથેત્યુક્ત્વા સમયેન મહામુનિઃ ।
સગરં વારયામાસ તેષાન્દત્ત્વાઽભયન્તદા
સગરઃ સ્વામ્પ્રતિજ્ઞાઞ્ચ ગુરોર્વાસ્યં નિશમ્ય ચ।
ધર્મ્મં જઘાન તેષાં વૈ વેષાન્યત્વં ચકાર હ
અર્દ્ધં શકાનાં શિરસો મુણ્ડયિત્વા વ્યસર્જયત્।
યવનાનાં શિરઃ સર્વં કામ્બોજાનાન્તથૈવ ચ
પારદા મુક્તકેશાશ્ચ પહ્લવાઃ શ્મશ્રુ ધારિણઃ।
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારાઃ કૃતાસ્તેન મહાત્મના
શકા યવનકામ્બોજાઃ પહ્લવાઃ પારદૈઃ સહ।
કેલિસ્પર્શા માહિષિકા દાર્વાશ્ચોલાઃ ખસાસ્તથા
સર્વ્વે તે ક્ષત્રિયગણા ધર્મ્મસ્તેષાં નિરાકૃતઃ।
વસિષ્ઠવચનાત્પૂર્વં સગરેણ મહાત્મના
સ ધર્મવિજયી રાજા વિજિત્યેમાં વસુન્ધરામ્।
અશ્વં વિચારયામાસ વાજિમેધાય દીક્ષિતઃ
તસ્ય ચારયતઃ સોઽશ્વઃ સમુદ્રે પૂર્વદક્ષિણે।
વેલાસમીપેઽપહૃતો ભૂમિઞ્ચૈવ પ્રવેશિતઃ
સ તન્દેશં સુતૈઃ સર્વૈઃ ખનયામાસ પાર્થિવઃ।
આસેદુશ્ચ તતસ્તસ્મિંસ્તદન્તસ્તે મહાર્ણવે
તમાદિપુરુષં દેવં હરિં કૃષ્ણં પ્રજાપતિમ્।
વિષ્ણું કપિલરૂપેણ હંસં નારાયણં પ્રભુમ્
તસ્ય ચક્ષુઃ સમાસાદ્ય તેજસ્તત્ પ્રતિપદ્યતે।
દગ્ધાઃ પુત્રાસ્તદા સર્વે ચત્વારસ્ત્વવશેષિતાઃ
બર્હિકેતુઃ સકેતુશ્ચ તથા ધર્મ્મરતસ્ત્રયઃ।
શૂરઃ પઞ્ચવનશ્ચૈવ તસ્ય વંશકરાઃ પ્રભો
પ્રાદાચ્ચ તસ્ય ભગવાન્ હરિર્નારાયણો વરાન્।
અક્ષયત્વં સ્વવંશસ્ય વાજિમેધશતં તથા।
વિભું પુત્રં સમુદ્રઞ્ચ સ્વર્ગે વાસં તથાક્ષયમ્
સ સમુદ્રોઽશ્વમાદાય વન્દદે (?) સરિતાંપતિઃ।
સાગરત્વં ચ લેભે સ કર્મણા તેન તસ્ય વૈ
તં ચાશ્વમેધિકં સોઽશ્વં સમુદ્રાત્ પ્રાપ્ય પાર્થિવઃ।
આજહારાશ્વમેધાનાં શતં ચૈવ પુનઃ પુનઃ
ષષ્ટિપુત્રસહસ્રાણિ દગ્ધાન્યશ્વાનુસારિણામ્।
તેષાં નારાયણં તેજઃ પ્રવિષ્ટાનાં મહાત્મનામ્।
પુત્રાણાન્તુ સહસ્રાણિ ષષ્ટિસ્તુ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્
ઋષય ઊચુઃ।.
સગરસ્યાત્મજા રાજ્ઞઃ કથં જાતા મહાબલાઃ।
વિક્રાન્તાઃ ષષ્ટિસાહસ્રા વિધિના કેન વા વદ
સૂત ઉવાચ॥
દ્વે પત્ન્યૌ સગરસ્યાસ્તાં તપસા દગ્ધકિલ્બિષે।
જ્યેષ્ઠા વિદર્ભદુહિતા કેશિની નામ નામતઃ
કનીયસી તુ યા તસ્ય પત્ની પરમધર્મિણી।
અરિષ્ટનેમિદુહિતા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ
ઔર્વસ્તાભ્યાં વરં પ્રાદાત્ તપસારાધિતઃ પ્રભુઃ।
એકા જનિષ્યતે પુત્રં વંશકર્ત્તારમીપ્સિતમ્।
ષષ્ટિપુત્રં સહસ્રાણિ દ્વિતીયા જનયિષ્યતિ
મુનેસ્તુ વચનં શ્રુત્વા કેશિની પુત્રમેકકમ્।
વંશસ્ય કારણં શ્રેષ્ઠા જગ્રાહ નૃપસંસદિ
ષષ્ટિપુત્રસહસ્રાણિ સુપર્ણભગિની તથા।
મહાત્મનસ્તુ જગ્રાહ સુમતિઃ પોષણે નૃપઃ
અથ કાલે ગતે જ્યેષ્ઠા જ્યેષ્ઠં પુત્રં વ્યજાયત।
અસમઞ્જ ઇતિ ખ્યાતં કાકુત્સ્થં સગરાત્મજમ્
સુમતિસ્ત્વપિ જજ્ઞે વૈ ગર્ભન્તુમ્બં યશસ્વિની।
ષષ્ટિપુત્રસહસ્રાણિ તુમ્બમધ્યાદ્વિનિઃસૃતાઃ
ઘૃતપૂર્ણેષુ કુમ્ભેષુ તાન્ ગર્ભાન્ ન્યદધત્તતઃ।
ધાત્રીશ્ચૈકૈકશઃ પ્રાદાત્ તાવતીઃ પોષણે નૃપઃ
તતો નવસુ માસેષુ સમુત્તસ્થુર્યથાસુખમ્।
કુમારાસ્તે મહાભાગાઃ સગરપ્રીતિવર્દ્ધનાઃ
કાલેન મહતા ચૈવ ચૌવનં પ્રતિપેદિરે।
ષષ્ટિપુત્રસહસ્રાણિ તેષામશ્વાનુસારિણામ્
સ તુ જ્યેષ્ઠો નરવ્યાઘ્રઃ સગરસ્યાત્મસમ્ભવઃ।
અસમઞ્જ ઇતિ ખ્યાતો બર્હિકેતુર્મહાબલઃ
પૌરાણામહિતે યુક્તઃ પિત્રા નિર્વાસિતઃ પુરા।
તસ્ય પુત્રોંઽશુમાન્નામ અસમઞ્જસ્ય વીર્યવાન્
તસ્ય પુત્રસ્તુ ધર્માત્મા દિલીપ ઇતિ વિશ્રુતઃ।
દિલીપાત્તુ મહાતેજા વીરો જાતો ભગીરથઃ
યેન ગઙ્ગા સરિચ્છ્રેષ્ઠા વિમાનૈરુપશોભિતા ।
ઈજાઽનેન સમુદ્રાદ્વૈ દુહિતૃત્વેન કલ્પિતા।
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમં શ્લોકં પૌરાણિકા જનાઃ
ભગીરથસ્તુ તાં ગઙ્ગામાનયામાસ કર્મભિઃ ।
તસ્માદ્ભાગીરથી ગઙ્ગા કથ્યતે વંશવિત્તમૈઃ
ભગીરથસુતશ્ચાપિ શ્રુતો નામ બભૂવ હ।
નાભાગસ્તસ્ય દાયાદો નિત્યં ધર્મપરાયણઃ
અમ્બરીષઃ સુતસ્તસ્ય સિન્ધુદ્વીપસ્તતોઽભવત્।
એવં વંશપુરાણજ્ઞા ગાયન્તીતિ પરિશ્રુતમ્
નાભાગેરમ્બરીષસ્ય ભુજાભ્યાં પરિપાલિતા।
બભૂવ વસુધાત્યર્થં તાપત્રયવિવર્જિતા
અયુતાયુઃ સુતસ્તસ્ય સિન્ધુદ્વીપસ્ય વીર્યવાન્।
અયુતાયોસ્તુ દાયાદ ઋતુપર્ણો મહાયશાઃ
દિવ્યાક્ષહૃદજ્ઞોઽસૌ રાજા નલસખો બલી।
નલૌ દ્વાવિતિ વિખ્યાતૌ પુરાણેષુ દૃઢવ્રતૌ
વીરસેનાત્મજશ્ચૈવ યશ્ચેક્ષ્વાકુકુલોદ્વહઃ।
ઋતુપર્ણસ્ય પુત્રોઽભૂત્ સર્વ્વકામો જનેશ્વરઃ
સુદાસસ્તસ્ય તનયો રાજા હંસમુખોઽભવત્।
સુદાસસ્ય સુતઃ પ્રોક્તઃ સૌદાસો નામ પાર્થિવઃ
ખ્યાતઃ કલ્માષપાદો વૈ નામ્ના મિત્રસહશ્ચ સઃ ।
વસિષ્ઠસ્તુ મહાતેજાઃ ક્ષેત્રે કલ્માષપાદકે।
અશ્મકં જનયામાસ ઇક્ષ્વાકુકુલવૃદ્ધયે
અશ્મકસ્યોરકામસ્તુ મૂલકસ્તત્સુતોઽભવત્।
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમં મૂલકં વૈ નૃપં પ્રતિ
સ હિ રામભયાદ્રાજા સ્ત્રીભિઃ પરિવૃતોઽવસત્।
વિવસ્ત્રસ્ત્રાણમિચ્છન્ વૈ નારીકવચમીશ્વરઃ
મૂલકસ્યાપિ ધર્માત્મા રાજા શતરથઃ સ્મૃતઃ।
તસ્માચ્છતરથાજ્જજ્ઞે રાજા ચૈડિવિડો બલી
આસીત્ત્વૈડિવિડઃ શ્રીમાન્ કૃતશર્મા પ્રતાપવાન્।
પુત્રો વિશ્વમહત્તસ્ય પુત્રીકસ્ય વ્યજાયત
દિલીપસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂત્ ખટ્વાઙ્ગ ઇતિ વિશ્રુતઃ।
યેન સ્વર્ગાદિહાગમ્ય મુહૂર્ત્તં પ્રાપ્ય જીવિતમ્।
ત્રયોઽભિસંહિતા લોકા બુદ્ધ્યા સત્યેન ચૈવ હિ
દીર્ગબાહુઃ સુતસ્તસ્ય રઘુસ્તસ્માદજાયત।
અજઃ પુત્રો રઘોશ્ચાપિ તસ્માજ્જજ્ઞે સ વીર્યવાન્।
રાજા દશરથો નામ ઇક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ
રામો દાશરથિર્વીરો ધર્મજ્ઞો લોકવિશ્રુતઃ।
ભરતો લક્ષ્મણશ્ચૈવ શત્રુઘ્નશ્ચ મહાબલઃ
માધવં લવણં હત્વા ગત્વા મધુવનઞ્ચ તત્।
શત્રુઘ્નેન પુરી તસ્ય મથુરા સન્નિવેશિતા
સુબાહુઃ શૂરસેનશ્ચ શત્રુઘ્નસહિતાવુભૌ।
પાલયામાસતુઃ સૂનૂ વૈદેહ્યૌ મથુરાં પુરીમ્
અઙ્ગદશ્ચાન્દ્રકેતુશ્ચ લક્ષ્મણસ્યાત્મજાવુભૌ।
હિમવત્પર્વતાભ્યાશે સ્ફીતૌ જનપદૌ તયોઃ
અઙ્ગદસ્યાઙ્ગદીયા તુ દેશે કારપથે પુરી।
ચન્દ્રકેતોસ્તુ મલ્લસ્ય ચન્દ્રવક્તા પુરી શુભા
ભરતસ્યાત્મજૌ વીરૌ તક્ષઃ પુષ્કર એવ ચ।
ગાન્ધારવિષયે સિદ્ધે તયોઃ પુર્યૌ મહાત્મનોઃ
તક્ષસ્ય દિક્ષુ વિખ્યાતા રમ્યા તક્ષશિલા પુરી।
પુષ્કરસ્યાપિ વીરસ્ય વિખ્યાતા પુષ્કરાવતી
ગાથાં ચૈવાત્ર ગાયન્તિ યે પુરાણવિદો જતાઃ।
રામે નિબદ્ધાસ્સત્ત્વાર્થા માહાત્મ્યાત્તસ્ય ધીમતઃ
શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષો દીપ્તાસ્યો મિતભાષિતઃ।
આજાનુબાહુઃ સુમુખઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ
દશવર્ષસહસ્રાણિ રામો રાજ્યમકારયત્।
ઋક્સામયજુષાં ઘોષો જ્યાઘોષશ્ચ મહાસ્વનઃ
અવિચ્છિન્નોઽભવદ્રાષ્ટ્રે દીયતાં ભુજ્યતામિતિ।
જનસ્થાને વસન્ કાર્યં ત્રિદશાનાઞ્ચકારસઃ
તમાગસ્કારિણં પૂર્વં પૌલસ્ત્યં મનુજર્ષભઃ।
સીતાયાઃ પદમન્વિચ્છન્ નિજઘાન મહાયશાઃ
સત્ત્વવાન્ ગુણસમ્પન્નો દીપ્યમાનઃ સ્વ તેજસા।
અતિસૂર્યઞ્ચ વહ્નિઞ્ચ રામો દાશરથિર્બભૌ
એવમેવ મહાબાહુરિક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ ।
રાવણં સગણં હત્વા દિવમાચક્રમે વિભુઃ
શ્રીરામસ્યાત્મજો જજ્ઞે કુશ ઇત્યભિધીયતે।
લવશ્ચાન્યો મહાવીર્યસ્તયોર્દેશૌ નિબોધત
કુશસ્ય કોશલા રાજ્યં પુરી વાપિ કુશસ્થલી।
રમ્યા નિવેશિતા તેન વિન્ધ્યપર્વતસાનુષુ
ઉત્તરાકોશલે રાજ્યં લવસ્ય ચ મહાત્મનઃ।
શ્રાવસ્તી લોકવિખ્યાતા કુશવંશં નિબોધત
કુશસ્ય પુત્રો ધર્માત્મા હ્યતિથિઃ સુપ્રિયાતિથિઃ।
અતિથેરપિ વિખ્યાતો નિષધો નામ પાર્થિવઃ
નિષધસ્ય નલઃ પુત્રો નભઃ પુત્રો નલસ્ય તુ।
નભસઃ પુણ્ડરીકસ્તુ ક્ષેમધન્વા તતઃ સ્મૃતઃ
ક્ષેમધન્વસુતો રાજા દેવાનીકઃ પ્રતાપવાન્।
આસીદહીનગુર્નામ દેવાની કાત્મજઃ પ્રભુઃ
અહીનગોસ્તુ દાયાદઃ પારિયાત્રો મહાયશાઃ।
દલસ્તસ્યાત્મજશ્ચાપિ તસ્માજ્જજ્ઞે બલો નૃપઃ
ઔઙ્કો નામ સ ધર્માત્મા બલપુત્રો બભૂવ હ।
વજ્રનાભઃ સુતસ્તસ્ય શઙ્ખણસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
શંખણસ્ય સુતો વિદ્વાન્ ધ્યુષિતાશ્ચ ઇતિ શ્રુતઃ ।
ધ્યુષિતાશ્ચ સુતશ્ચાપિ રાજા વિશ્વસહઃ કિલ
હિરણ્યનાભઃ કૌશલ્યો વસિષ્ઠસ્તત્સુતોઽભવત્।
પૌત્રસ્ય જૈમિનેઃ શિષ્યઃ સ્મૃતઃ સર્વેષુ શર્મસુ
શતાનિ સંહિતાનાન્તુ પઞ્ચ યોઽધીતવાંસ્તતઃ।
તસ્માદધિગતો યોગો યાજ્ઞવલ્ક્યેન ધીમતા
પુષ્યસ્તસ્ય સુતો વિદ્વાન્ ધ્રુવસન્ધિશ્ચ તત્સુતઃ।
સુદર્શનસ્તસ્ય સુતો અગ્નિવર્ણઃ સુદર્શનાત્
અગ્નિવર્ણસ્ય શીઘ્રસ્તુ શીઘ્રકસ્ય મનુઃ સ્મૃતઃ।
મનુસ્તુ યોગમાસ્થાય કલાપગ્રામમાસ્થિતઃ।
એકોનવિંશપ્રયુગે ક્ષત્રપ્રાવર્ત્તકઃ પ્રભુઃ
પ્રસુશ્રુતો મનોઃ પુત્રઃ સુસન્ધિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ।
સુસન્ધેશ્ચ તથામર્ષઃ સહસ્વાન્નામ નામતઃ
આસીત્સહસ્વતઃ પુત્રો રાજા વિશ્રુતવાનિતિ।
તસ્યાસીદ્વિશ્રુતવતઃ પુત્રો રાજા બૃહદ્બલઃ
એતે ઇક્ષ્વાકુદાયાદા રાજાનઃ પ્રાયશઃ સ્મૃતાઃ।
વંશે પ્રધાના યે તેઽસ્મિન્ પ્રાધાન્યેન તુ કીર્ત્તિતાઃ
પઠન્ સમ્યગિમાં સૃષ્ટિમાદિત્યસ્ય વિવસ્વતઃ।
પ્રજાવાનેતિ સાયુજ્યં મનોર્વૈવસ્વતસ્ય સઃ
શ્રાદ્ધદેવસ્ય દેવસ્ય પ્રજાનાં પુષ્ટિદસ્ય ચ।
વિપાપ્મા વિરજાશ્ચૈવ આયુષ્માન્ ભવતેઽચ્યુતઃ
ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે વૈવસ્વતમનુવંશવર્ણનં નામ ષડ્વિંશોધ્યાયઃ
મૂળ પાઠ: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0