વાયુપુરાણમ્ · શ્લોક 20-2

॥ વાયુરુવાચ ॥
અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ઓઙ્કારપ્રાપ્તિલક્ષણમ્।
એષ ત્રિમાત્રો વિજ્ઞેયો વ્યઞ્જનઞ્ચાત્ર સસ્વરમ્

પ્રથમા વૈદ્યુતી માત્રા દ્વિતીયા તામસી સ્મૃતા।
તૃતીયા નિર્ગુણી વિદ્યાન્માત્રામક્ષરગામિનીમ્

ગન્ધર્વીતિ ચ વિજ્ઞેયો ગાન્ધારસ્વરસમ્ભવા।
પિપીલિકાસમસ્પર્શા પ્રયુક્તા મૂર્દ્નિ લક્ષ્યતે

તથા પ્રયુક્તમોઙ્કારં પ્રતિનિર્વાતિ મૂર્દ્ધનિ ।
તથોઙ્કારમયો યોગી હ્યક્ષરે ત્વક્ષરી ભવેત્

પ્રણવો ધનુઃ શરો હ્યાત્મા બ્રહ્મ તલ્લક્ષ્યમુચ્યતે।
અપ્રમત્તેન ચેદ્વધ્યં શરવત્તન્મયો ભવેત્

ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ ગુહાયાં નિહિતં પદમ્।
ઓમિત્યેતત્રયો વેદાસ્ત્રયો લોકાસ્ત્રયોઽગ્નયઃ।
વિષ્ણુક્રમાસ્ત્રયસ્ત્વેતે ઋક્સામાનિ યજૂંષિ ચ

માત્રાશ્ચાત્ર ચતસ્રસ્તુ વિજ્ઞેયાઃ પરમાર્થતઃ।
તત્ર યુક્તશ્ચ યો યોગી તસ્ય સાલોક્યતાં વ્રજેત્

અકારસ્ત્વક્ષરો જ્ઞેય ઉકારઃ સ્વરિતઃ સ્મૃતઃ।
મકારસ્તુ પ્લુતો જ્ઞેયસ્ત્રિમાત્ર ઇતિ સંજ્ઞિતઃ

અકારસ્ત્વથ ભૂર્લોક ઉકારો ભુવરુચ્યતે।
સવ્યઞ્જનો મકારશ્ચ સ્વર્લ્લોકશ્ચ વિધીયતે

ઓઙ્કારસ્તુ ત્રયો લોકાઃ શિરસ્તસ્ય ત્રિવિષ્ટપમ્।
ભુવનાન્તઞ્ચ તત્સર્વં બ્રાહ્મં તત્પદમુચ્યતે

માત્રાપદં રુદ્રલોકો હ્યમાત્રસ્તુ શિવં પદમ્।
એવન્ધ્યાનવિશેષેણ તત્પદં સમુપાસતે

તસ્માદ્ધયાનરતિર્નિત્યમમાત્રં હિ તદક્ષરમ્।
ઉપાસ્યં હિ પ્રયત્નેન શાશ્વતં પદમિચ્છતા

હૃસ્વા તુ પ્રથમા માત્રા તતો દીર્ઘા ત્વનન્તરમ્।
તતઃ પ્લુતવતી ચૈવ તૃતીયા ઉપદિશ્યતે

એતાસ્તુ માત્રા વિજ્ઞેયા યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
યાવચ્ચૈવ તુ શક્યન્તે ધાર્યન્તે તાવદેવ હિ

ઇન્દ્રિયાણિ મનો બુદ્ધિં ધ્યાયન્નાત્મનિ યઃ સદા ।
અત્રાષ્ટમાત્રમપિચેચ્છૃણુયાત્ફલમાપ્નુયાત્

માસે માસેઽશ્વમેધેન યો યજેત શતં સમાઃ ।
ન સ તત્ પ્રાપ્નુયાત્ પુણ્યં માત્રયા યદવાપ્નુયાત્

અબ્બિન્દું યઃ કુશાગ્રેણ માસે માસે પિબેન્નરઃ।
સંવત્સરશતં પૂર્ણં માત્રયા તદવાપ્નુયાત્

ઇષ્ટાપૂર્ત્તસ્ય યજ્ઞસ્ય સત્યવાક્યે ચ યત્ ફલમ્।
અભક્ષણે ચ માંસસ્ય માત્રયા તદવાપ્નુયાત્

સ્વામ્યર્થે યુધ્યમાનાનાં શૂરાણામનિવર્ત્તિનામ્।
યદ્ભવેત્તત્ ફલં દૃષ્ટં માત્રયા તદવાપ્નુયાત્

ન તથા તપસોગ્રેણ ન યજ્ઞૈર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ।
યત્ ફલં પ્રાપ્નુયાત્ સમ્યગ્ માત્રયા તદવાપ્નુયાત્

તત્ર વૈ યોઽર્દ્ધમાત્રો યઃ પ્લુતો નામોપદિશ્યતે।
એષા એવ ભવેત્ કાર્યા ગૃહસ્થાનાન્તુ યોગિનામ્

એષા ચૈવ વિશેષેણ ઐશ્વર્યસમલક્ષણા।
યોગિનાન્તુ વિશેષેણ ઐશ્વર્યે હ્યષ્ટલક્ષણે।
અણિમાદ્યેતિ વિજ્ઞેયા તસ્માદ્યુઞ્જીત તાં દ્વિજઃ

એવં હિ યોગી સંયુક્તઃ શુચિર્દ્દાન્તો જિતેન્દ્રિયઃ।
આત્માનં વિન્દતે યસ્તુ સ સર્વં વિન્દતે દ્વિજઃ

ઋચો યજૂંષિ સામાનિ વેદોપનિષદસ્તથા।
યોગજ્ઞાનાદવાપ્નોતિ બ્રાહ્મણો ધ્યાનચિન્તકઃ

સર્વભૂતલયો ભૂત્વા અભૂતઃ સ તુ જાયતે।
યોગી સઙ્ક્રમણં કૃત્વા યાતિ વૈ શાશ્વતં પદમ્

અપિ ચાત્ર ચતુર્હસ્તાં ધ્યાયમાનશ્ચતુર્મુખીમ્।
પ્રકૃતિં વિશ્વરૂપાખ્યાં દૃષ્ટ્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા

અજામેતાં લોહિતશુક્લકૃષ્ણાં બહ્વીઃ પ્રજાઃ સૃજમાનાં સ્વરૂપામ્।
અજો હ્યેકો જુષમાણોઽનુશેતે જહાત્યેનાં ભુક્તભોગામજોઽન્યઃ।
અષ્ટાક્ષરાં ષોડશપાણિપાદાં ચતુર્મુખીં ત્રિશિખામેકશ્રૃઙ્ગામ્।
આદ્યામજાં વિશ્વસૃજાં સ્વરૂપાં જ્ઞાત્વા બુધાસ્ત્વમૃતત્વં વ્રજન્તિ।
યે બ્રાહ્મણાઃ પ્રણવં વેદયન્તિ ન તે પુનઃ સંસરન્તીહ ભૂયઃ

ઇત્યેતદક્ષરં બ્રહ્મ પરમોઙ્કારસંજ્ઞિતમ્।
યસ્તુ વેદયતે સમ્યક્ તથા ધ્યાયતિ વા પુનઃ

સંસારચક્રમુત્સૃજ્ય મુક્તબન્ધનબન્ધનઃ।
અચલં નિર્ગુણં સ્થાનં શિવં પ્રાપ્નોત્યસંશયઃ।
ઇત્યેતદ્વૈ મયા પ્રોક્તમોઙ્કારપ્રાપ્તિલક્ષણમ્

નમો લોકેશ્વરાય સઙ્કલ્પકલ્પગ્રહણાય મહાન્તમુપતિષ્ઠતે તદ્વો હિતં યદ્બ્રહ્મણે નમઃ।
સર્વત્ર સ્થાનિને નિર્ગુણાય સમ્ભક્તયોગીશ્વરાય ચ ॥
પુષ્કરપર્ણમિવાદ્ભિર્વિશુદ્ધમિવ બ્રહ્મમુપતિષ્ઠેત્પવિત્રં પવિત્રાણાં પવિત્રં પવિત્રેણ પરિપૂરિતેન પવિત્રેણ હ્રસ્વન્દીર્ઘપ્લુતમિતિ તદેતમોઙ્કારમશબ્દમસ્પર્શમરૂપમરસમગન્ધં પર્યુપાસીત અવિદ્યેશાનાય વિશ્વરૂપો ન તસ્ય અવિદ્યેશાનાય નમો યોગીશ્વરાયેતિ ચ યેન દ્યૌરુગ્રા પૃથિવી ચ દૃઢા યેન સ્વસ્તનિતં યેન નાકસ્તયોરન્તરિક્ષમિમે વરીયસો દેવાનાં હૃદયં વિશ્વરૂપો ન તસ્ય પ્રાણાપાનૌપમ્યં ચાસ્તિ ઓઙ્કારોવિશ્વવિશ્વા વૈ યજ્ઞઃ યજ્ઞો વૈ વેદઃ વેદો વૈ નમસ્કારઃ નમસ્કારો રુદ્રઃ નમો રુદ્રાય યોગેશ્વરાધિપતયે નમઃ।
ઇતિ સિદ્ધિપ્રત્યુપસ્થાનં સાયંપ્રાતર્મધ્યાહ્ને નમઃ ઇતિ॥
સર્વકામફલોરુદ્રઃ।
યથા વૃન્તાત્ ફલં પક્વં પવનેન સમીરિતમ્।
નમસ્કારેણ રુદ્રસ્ય તથા પાપં પ્રણશ્યતિ

યથા રુદ્રનમસ્કારઃ સર્વધર્મફલો ધ્રુવઃ।
અન્યદેવનમસ્કારો ન તત્ ફલમવાપ્નુયાત્

તસ્માત્ ત્રિષવણં યોગી ઉપાસીત મહેશ્વરમ્।
દશાવિસ્તારકં બ્રહ્મ તથા ચ બ્રહ્મ વિસ્તરમ્

ઓઙ્કારં સર્વતઃ કાલે સર્વં વિહિતવાન્ પ્રભુઃ।
તેન તેન તુ વિષ્ણુત્વં નમસ્કારં મહાયશાઃ

નમસ્કારસ્તથા ચૈવ પ્રણવસ્તુવતે પ્રભુમ્ ।
પ્રણવં સ્તુવતે યજ્ઞો યજ્ઞં સંસ્તુવતે નમઃ।
નમસ્તુવતિ વૈ રુદ્રસ્તસ્માદ્રુદ્રપદં શિવમ્

ઇત્યેતાનિ રહસ્યાનિ યતીનાં વૈ યથાક્રમમ્।
યસ્તુ વેદયતે ધ્યાનં સ પરં પ્રાપ્નુયાત્પદમ્

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે ઓઙ્કારપ્રાપ્તિલક્ષણં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ