વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 18

બૃહસ્પતિરુવાચ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દાનાનિ ચ ફલાનિ ચ।
તારણં સર્વ્વભૂતાનાં સ્વર્ગમાર્ગં સુખાવહમ્

લોકે શ્રેષ્ઠતમં સ્વર્ગ્યમાત્મન્ શ્ચાપિ યત્ પ્રિયમ્।
સર્વ્વં પિતૄણાં દાતવ્યં તેષામેવાક્ષયાર્થિના

જામ્બૂનદમયં દિવ્યં વિમાનં સૂર્ય્યસન્નિભમ્।
દિવ્યાપ્સરોભિઃ સઙ્કીર્ણમન્નદો લભતે ફલમ્

આચ્છાદનન્તુ યો દદ્યાદાહતં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ।
આયુઃ પ્રકામમૈશ્વર્ય્યં રૂપઞ્ચ લભતે સુતમ્

ઉપવીતન્તુ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધકાલેષુ ધર્મવિત્ ।
પાનઞ્ચ સર્વવિપ્રાણાં બ્રહ્મદાનસ્ય યત્ ફલમ્

કૃતં વિપ્રેષુ યો દદ્યાછ્રાદ્ધકાલે કમણ્ડલુમ્।
મધુક્ષીરસ્રવા ધેનુર્દાતારમુપતિષ્ઠતિ

ચક્રાવિદ્ધં તુ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધકાલે કમણ્ડલુમ્।
ધેનું સ લભતે દિવ્યાં પયોદાં કામ્યદોહિનીમ્

પૂર્ણસય્યાં તુ યો દદ્યાત્ પુષ્પમાલાવિભૂષિતામ્।
પ્રાસાદો હ્યુત્તમો ભૂત્વા ગચ્છન્તમનુગચ્છતિ

ભવનં રત્નસમ્પૂર્ણં સશય્યાસનભોજનમ્।
શ્રાદ્ધે દત્ત્વા યતિભ્યસ્તુ નાકપૃષ્ઠે સ મોદતે

મુક્તા વૈઢૂર્ય્યવાસાંસિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ।
વાહનાનિ ચ દિવ્યાનિ અયુતાન્યર્બ્બુદાનિ ચ

સુમહજ્જ્વલનપ્રખ્યં રત્નકામસમન્વિતમ્ ।
સૂર્ય્યચન્દ્ર પ્રભં દિવ્યં વિમાનં લભતેઽક્ષયમ્

અપ્સરોભિઃ પરિવૃતં કામગં તુ મનોજવમ્।
વસતે સ વિમાનાગ્રે સ્તૂયમાનઃ સમન્તતઃ

દિવ્યૈર્ગન્ધૈઃ પ્રસિઞ્ચન્તિ પુષ્પવૃષ્ટિભિરેવ ચ।
ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તત્ર ગાયન્તે વાદયન્તિ ચ

કન્યા યુવતયો મુખ્યાઃ સહિતાશ્ચાપ્સરોગણૈઃ।
સુસ્વરૈસ્તં વિબુધ્યન્તે સતતં હિ મનોરમૈઃ

અશ્વદાનસહસ્રેણ રથદાનશતેન ચ।
દન્તિનાં ચ સહસ્રેણ યોગિન્યા વસતે નરઃ

દદ્યાત્ પિતૃભ્યો યોગિભ્યો યસ્તૂજ્જ્વલનમમ્ભસિ।
અથ નિષ્કસહસ્રાણાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

જીવિતસ્ય પ્રદાનાદ્ધિ નાન્યદ્દાનં વિશિષ્યતે।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન દેયં પ્રાણાભિરક્ષણમ્

અહિંસા સર્વ્વદેવેભ્યઃ પવિત્રા સર્વ્વદાયિની।
દાનં હિ જીવિતસ્યાહુઃ પ્રાણિનાં પરમં બુધાઃ

લક્ષણાનિ સુવર્ણાનિ શ્રાદ્ધે પાત્રાણિ દાપયેત્।
રસાસ્તમુપતિષ્ઠન્તિ ગવાં પુષ્ટિસ્તથૈવ ચ

પાત્રં વૈ તૈજસં દદ્યાન્મનોજ્ઞં શ્રાદ્ધભોજને।
પાત્રં ભવતિ કામાનાં રૂપસ્ય ચ ધનસ્ય ચ

રાજતં કાઞ્ચનં વાપિ દદ્યાચ્છ્રાદ્ધે તુ કર્મ્મણિ।
દત્ત્વા તુ લભતે દાતા પ્રકામં ધર્મ્મમેવ ચ

ધેનું શ્રાદ્ધે તુ યો દદ્યાત્ વૃષ્ટિ કુમ્ભોપદોહનામ્।
ગાવસ્તમુપતિષ્ઠન્તિ ગવાં પુષ્ટિસ્તથૈવ ચ

શિશિરેષુ તથા ત્વગ્નિં બહુકાષ્ઠં તથૈવ ચ।
ઇન્ધનાનિ તુ યો દદ્યાદ્દ્વિજેભ્યઃ શિશિ રાગમે

નિત્યં જયતિ સંગ્રામે શ્રિયા યુક્તશ્ચદીપ્યતે।
સુરભીણિ ચ માલ્યાનિ ગન્ધવન્તિ તથૈવ ચ

પૂજયિત્વા તુ પાત્રાણિ શ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય દાપયેત્।
ગન્ધવાહા મહાનદ્યઃ સુખાનિ વિવિધાનિ ચ

દાતારમુપતિષ્ઠન્તિ યુવત્યશ્ચ મનોરમાઃ।
શયનાસનાનિ રમ્યાણિ ભૂમયો વાહનાનિ ચ

શ્રાદ્ધેઽપ્યેતાનિ યો દદ્યાદશ્વમેધફલં લભેત્।
શ્રાદ્ધકાલેનિવેદ્યં ચ દર્શશ્રાદ્ધ ઉપસ્થિતે

વિપ્રાણાં ગુણયુક્તાનાં સ્મૃતિં મેધાં ચ વિન્દતિ।
સર્પિષ્પૂર્ણાનિ પાત્રાણિ શ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય દાપયેત્

કુમ્ભદોહનધેનૂનાં બહ્વીનાં ચ ફલં લભેત્।
અસ્મિસ્તુ મોદતે લોકે સ્યન્દનૈશ્ચ સુવાહનૈઃ

શ્રાદ્ધે યથેપ્સિતં દત્ત્વા પુણ્ડરીકસ્ય યત્ફલમ્।
રમ્યમાવસથં દત્ત્વા રાજસૂયફલં લભેત્

વનં પુષ્પફલોપેતં દત્ત્વા સૌરભમશ્નુતે।
કૂપારામતડાગાનિ ક્ષેત્રઘોષગૃહાણિ ચ

દત્ત્વૈતાન્ મોદતે સ્વર્ગે નિત્યમાચન્દ્રતારકમ્।
આસ્તીર્ણશયનં દત્ત્વા શ્રાદ્ધે રત્નવિભૂષિતમ્

પિતરસ્તસ્ય તુષ્યન્તિ સ્વર્ગં ચાનન્ત્યમશ્નુતે।
રાજભિઃ પૂજ્યતે ચાપિ ધનધાન્યૈશ્ચ વર્દ્ધતે

ઊર્ણાકૌશેયવસ્ત્રાણિ તથા પ્રવરકમ્બલૌ।
અજિનં કાઞ્ચનં પટ્ટં પ્રવેણી મૃગલોમકમ્

દાનાન્યતાનિ વિપ્રેભ્યો ભોજયિત્વા યથાવિધિ।
પ્રાપ્નોતિ શ્રદ્દધાનસ્તુ વાજપેયશતં ફલમ્

બહ્વયો નાર્ય્યઃ સુરૂપાસ્તુ પુત્રા ભૃત્યાશ્ચ કિઙ્કરાઃ।
વશે તિષ્ઠન્તિ ભૂતાનિ અસ્મિઁલ્લોકે ત્વનામયમ્

કૌશેયં ક્ષૌમકાર્પાસં દુકૂલસહિતં તથા।
શ્રાદ્ધેષ્વેતાનિ યો દદ્યાત્ કામાનાપ્નોતિ પુષ્કલાન્

અલક્ષ્મીં વિનુદત્યાશુ તમઃ સૂર્ય્યોદયે યથા।
ભ્રાજતે સ વિમાનાગ્રે નક્ષત્રેષ્વિવ ચન્દ્રમાઃ

વાસો હિ સર્વદૈવત્યં સર્વદેવૈસ્ત્વભિષ્ટુતમ્।
વસ્ત્રાભાવે ક્રિયા નાસ્તિ યજ્ઞા વેદાસ્તપાંસિ ચ

તસ્માદ્વસ્ત્રાણિ દેયાનિ શ્રાદ્ધકાલે વિશેષતઃ।
તાનિ સર્વાણ્યવાપ્નાપ્નોતિ યજ્ઞવેદતપાંસિ ચ

નિત્યં શ્રાદ્ધેષુ યો દદ્યાત્ પ્રયતસ્તત્પરાયણઃ ।
સર્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ સર્વં રાજ્યં તથૈવ ચ

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે।
ભક્ષ્યાન્ ધાનાઃ કરમ્ભાંશ્ચ પિષ્ટકાન્ ઘૃતશર્કરાઃ

કૃશરાન્મધુ કર્કઞ્ચ પયઃ પાયસમેવ ચ।
સ્નિગ્ધાંશ્ચ પૂપાન્ યો દદ્યાદગ્નિષ્ટોમસ્ય યત્ ફલમ્

દધિ ગવ્યમસંસૃષ્ટં ભક્ષ્યા નાનાવિધાસ્તથા।
તદન્નં શોચતિ શ્રાદ્ધે વર્ષાસુ ચ મઘાસુ ચ

ઘૃતેન ભોજયેદ્વિપ્રાન્ ઘૃતં ભૂમૌ સમુત્સૃજેત્।
ગયાયાં હસ્તિનશ્ચૈવ દત્ત્વા શ્રાદ્ધે ન શોચતિ

ઓદનં પાયસં સર્પિર્મધુમૂલફલાનિ ચ।
ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્દત્ત્વા પ્રેત્ય ચેહ ચ મોદતે

શર્કરાક્ષીરસંયુક્તં પૃથુકં નિત્યમક્ષયમ્।
યશ્ચ સંવત્સરં પ્રીત્યા કૃસરૈર્મસુરેણ ચ

સક્તુલાજાસ્તથા પૂપાઃ કુલ્માષવ્યઞ્જનૈસ્તથા।
સાર્પેઃસ્નિગ્ધાનિ હૃદ્યાનિ દધ્ના સક્તૂંસ્તુ ભોજયેત્।
શ્રાદ્ધેષ્વેતાનિ યો દદ્યાત્ પઝાનિ લભતે નિધિમ્

નવસસ્યાનિ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય યત્નતઃ।
સર્વભોગાનવાપ્નોતિ પૂજ્યતે ચ દિવં ગતઃ

ભક્ષ્યભોજ્યાનિ ચોષ્યાણિ પેયલેહ્યવરાણિ ચ।
સર્વશ્રેષ્ઠાનિ યો દદ્યાત્ સર્વ્વશ્રેષ્ઠો ભવેન્નરઃ

વૈશ્વદેવં ચ સૌમ્યં ચ ખાડ્ગમાંસં પરં હવિઃ।
વિષાણં વર્જ્જયેત્ ખાડ્ગમસૂયાં નાશયામહે

ભોજનેઽગ્રાસનં દદ્યાદતિથિભ્યઃ કૃતાઞ્જલિઃ ।
સર્વયજ્ઞક્રિયાણાં સ ફલં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્

ક્ષિપ્રમત્યુષ્ણ મક્લિષ્ટં દદ્યાચ્ચાન્નં બુભુક્ષતે।
વયઞ્જનં ચ તથા સ્નિગ્ધં ભક્ત્યા સત્કૃત્ય યત્નતઃ

તરુણાદિત્યસઙ્કાશં વિમાનં હંસવાહનમ્।
અન્નદો લભતે તિસ્રઃ કલ્પકોટીસ્તથૈવ ચ

અન્નદાનાત્પરં દાનં વિદ્યતે નેહ કિઞ્ચન।
અન્નાદ્ભૂતાનિ જાયન્તે જીવન્તિ ચ ન સંશયઃ

જીવદાનાત્ પરં દાનં ન કિઞ્ચિદિહ વિદ્યતે।
અન્નૈર્જીવતિ ત્રૈલોક્યમન્નસ્યૈવ હિ તત્ફલમ્

અન્ને લોકાઃ પ્રતિષ્ઠન્તિ લોકદાનસ્ય તત્ફલમ્ ।
અન્નં પ્રજાપતિઃ સાક્ષાત્તેન સર્વ્વમિદં તતમ્।
તસ્માદન્નસમં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

યાનિ રત્નાનિ મેદિન્યાં વાહનાનિ સ્ત્રિયસ્તથા।
ક્ષિપ્રં પ્રાપ્નોતિ તત્ સર્વં પિતૃભક્તો હિ માનવઃ

પ્રતિશ્રયં સદા દદ્યાદતિથિભ્યઃ કૃતાઞ્જલિઃ।
દેવાસ્તે સંપ્રતીક્ષન્તે દિવ્યાતિથ્યૈઃ સહસ્રશઃ

સર્વાણ્યેતાનિ યો દદ્યાત્ પૃથિવ્યામેકરાડ્ ભવેત્।
ત્રિભિર્દ્વાભ્યામથૈકેન દાનેન તુ સુખી ભવેત્

દાનાનિ પરમો ધર્મ્મઃ સદ્ભિઃ સત્કૃત્ય પૂજિતઃ।
ત્રૈલોક્યસ્યાધિપત્યં હિ દાનાદેવ વ્યવસ્થિતમ્

રાજા તુ લભતે રાજ્યમધનશ્ચોત્તમં ધનમ્।
ક્ષીણાયુર્લભતે ચાયુઃ પિતૃભક્તઃ સદા નરઃ।
યાન્ કામાન્ મનસાઽર્થેત તાંસ્તસ્ય પિતરો વિદુઃ

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે શ્રાદ્ધકલ્પે દાનફલં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ