વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 15

॥બૃહસ્પતિરુવાચ॥
સકૃદભ્યર્ચિતાઃ પ્રીતા ભવન્તિ પિતરોઽન્યયાઃ।
યોગાત્માનો મહાત્માનો વિપાપ્માનો મહૌજસઃ

પ્રેત્ય ચ સ્વર્ગલાભાય કામૈશ્વર્યં સુવિસ્તરમ્ ।
યેષાં ચાપ્યનુગૃહ્ણન્તિ મોક્ષપ્રાપ્તિક્રમેણ તુ

તાનિ વક્ષ્યામ્યહં સૌમ્યાઃ સરાંસિ સરિતસ્તથા।
તીર્થાનિ ચૈવ પુણ્યાનિ દેશાઞ્જૈલાંસ્તથાશ્રમાન્

પુણ્યો યસ્ત્રિષુ લોકેષ્વમરકણ્ટકપર્વતઃ।
પર્વતઃ પ્રવરઃ પુણ્યઃ સિદ્ધચારણસેવિતઃ

યત્ર વર્ષસહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ।
તપઃ સુદુશ્ચરં તેપે ભગવાનઙ્ગિરાઃ પુરા

યત્ર મૃત્યોર્ગતિર્નાસ્તિ તથૈવાસુરરક્ષસામ્।
ન ભયં ચૈવ વાઽલક્ષ્મીર્યાવદ્ભૂમિર્ધરિષ્યતિ

તેજસા યશસા ચૈવ ભ્રાજતે સ નગોત્તમઃ।
શ્રૃઙ્ગમાલ્યવતો નિત્યં વહ્નિઃ સંવર્તકો યથા

મૃદવશ્ચ સુગન્ધાશ્ચ હેમાભાઃ પ્રિયદર્શનાઃ ।
શાન્તાઃ કુશા ઇતિ ખ્યાતાઃ પિબન્દક્ષિણનર્મદામ્

દૃષ્ટવાન્ સ્વર્ગસોપાનં ભગવાનઙ્ગિરાઃ પુરા।
અગ્નિહોત્રે મહાતેજાઃ પ્રસ્તરાર્થકુશોત્તમાન્

તેષુ દર્ભેષુ યઃ પિણ્ડાનમરકણ્ટકપર્વતે।
દદ્યાત્સકૃદપિ પ્રાજ્ઞસ્તસ્ય વક્ષ્યામિ યત્ફલમ્

તદ્ભવત્યક્ષયં શ્રાદ્ધં પિતૄણાં પ્રીતિવર્દ્ધનમ્ ।
અન્તર્દ્ધાનં ચ ગચ્છન્તિ ક્ષેત્રમાસાદ્ય તત્સદા

તત્ર જ્વાલારસઃ પુણ્યો દૃશ્યતેઽદ્યાપિ સર્વશઃ।
સશલ્યાનાં ચ સત્ત્વાનાં વિશલ્યકરણી નદી

પ્રાગ્દક્ષિણા તુ સાવર્ત્તા વાપી સા પર્વતોત્તમે।
કલિઙ્ગદેશપાર્શ્વાર્દ્ધે પિતૄણાં પ્રીતિવર્દ્ધનમ્

સિદ્ધક્ષેત્રમૃષિશ્રેષ્ટા યદુક્તં પરમં ભુવિ।
સમ્મતો દેવદૈત્યાનાં શ્લોકમપ્યુશના જગૌ

ધન્યાસ્તે પુરુષા લોકે યે પ્રાપ્યામરકણ્ટકમ્।
પિતૄન્સન્તર્પયિષ્યન્તિ શ્રાદ્ધે પિતૃપરાયણાઃ

અલ્પેન તપસા સિદ્ધિં ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ।
સકૃદેવાર્ચિતાસ્તત્ર સ્વર્ગમમરકણ્ટકે

મહેન્દ્રપર્વતે રમ્યે પુણ્યં શક્રનિષેવિતમ્।
તત્રારુહ્ય ભવેત્ પ્રીતિઃ શ્રાદ્ધં ચૈવ મહત્ફલમ્

બિલ્વાધઃશિખરે યુક્તા દિવ્યં ચક્ષુઃ પ્રવર્ત્તતે।
અદૃશ્યં ચૈવ ભૂતાનાં દેવવચ્ચરતે મહીમ્

સપ્તગોદાવરે ચૈવ ગોકર્ણે ચ તપોવને।
અશ્વમેધફલં તત્ર સ્નાત્વા ચ લભતેનરઃ

ધૂતપાપસ્થલં પ્રાપ્ય પૂતઃ સ્નાત્વા ભવેન્નરઃ।
રુદ્રસ્તત્ર તપસ્તેપે દેવદેવો મહેશ્વરઃ

ગોકર્ણે વર્ણિતં વિપ્રૈર્નસ્તિકાનાં નિદર્શનમ્।
અબ્રાહ્મણસ્ય સાવિત્રી પઠતઃ સમ્પ્રણશ્યતિ

દેવર્ષિભવને શ્રૃઙ્ગે સિદ્ધચારણસેવિતે।
આરુહ્ય તં તુ નિયમાત્તતો યાન્તિ ત્રિવિષ્ટપમ્

દિવ્યૈશ્વન્દનવૃક્ષૈશ્ચ પાદપૈરુપશોભિતમ્।
આપઃ સ્વાદનસમ્પૃક્તા વહન્તિ સતતંયતઃ

નદી પ્રવર્ત્તતે તાભ્યસ્તામ્રપર્ણીતિ નામતઃ।
યોષેવ સમહાખેદા દક્ષિણં યાતિ સાગરમ્

નદ્યાસ્તસ્યાસ્તુ યા આપો મૂર્ચ્છમાના મહોદધૌ।
શઙ્ખા ભવન્તિ મુક્તાશ્ચ જાયન્તે શઙ્ખમુક્તિકાઃ

ઉદકાનયનં કૃત્વા શઙ્ખમૌક્તિકસંયુતમ્।
આધિભિર્વ્યાધિભિશ્ચૈવ મુક્તા યાન્ત્યમરાવતીમ્

ચન્દનેભ્યઃ પ્રયુક્તાનાં શઙ્ખાનાં મૌક્તિકસ્ય ચ।
પાપ કર્તૄનપિ પિતૄંશ્તારયન્તિ યથા શ્રુતિઃ

ચન્દ્રતીર્થે કુમાર્ય્યાન્તુ કાવેર્ય્યાં પ્રભવેઽક્ષયે।
શ્રીપર્વતસ્ય તીર્થેષુ વૈકૃતે ચ તથા ગિરૌ

એકસ્થા યત્ર દૃશ્યન્તે વૃક્ષા હ્યોશિરપર્વતે।
પાલાશાઃ ખાદિરા બિલ્વા પ્લક્ષાશ્વત્થવિકઙ્કતાઃ

એતદ્ધિ મણ્ડલં સિદ્ધં યજ્ઞીયં દ્વિજસત્તમાઃ।
અસ્મિન્ મુક્ત્વા જનોઽઙ્ગાનિ ક્ષિપ્રં યાત્યમરાવતીમ્

કર્માણિ સ્વપ્રયુક્તાનિ સિધ્યન્તિ પ્રભવાત્યયે ।
દુષ્પ્રસક્તાનિ પિતૃષુ પ્રયુક્તાનિ ભવન્ત્યુત

પિતૄણાં દુહિતા પુણ્યા નર્મદા સરિતાં વરા।
તત્ર શ્રાદ્ધાનિ દત્તાનિ અક્ષયાણિ ભવન્ત્યુત

માઠરસ્ય વને પુણ્યે સિદ્ધચારણસેવિતે।
અન્તર્દ્ધાનં ન ગચ્છન્તિ સત્તાસ્તસ્મિન્મહાગિરૌ

વિન્ધ્યે ચૈવ ગિરૌ પુણ્યે ધર્માધર્મનિદર્શનમ્।
પાપધારાં ન પશ્યન્તિ ધારાં પશ્યન્તિ સાધવઃ

તસ્યાં ન દૃશ્યતે પાપં કેષાઞ્ચિત્ પાપકર્મણામ્।
સ્પષ્ટા ભવતિ સા ધારા પ્રાયશઃ શુભકર્મણામ્

કૌશલાયાં મતઙ્ગસ્ય વાપી પાપનિષૂદની।
સ્નાતાસ્તસ્યાં દિવં યાન્તિ કામચારવિહઙ્ગમાઃ

કુમારકોશલાતીર્થે પર્વતે પાલપઞ્જરે।
પાણ્ડુ કૂલે સમુદ્રાન્તે પણ્ડારકવને તથા

વિમલે ચ વિપાપે ચ સત્કૃત્ય પ્રભવેઽભયે।
ભીવૃક્ષે ગૃધ્રકૂટે ચ જમ્બૂમાર્ગે ચ નિત્યશઃ

અસિતસ્ય ગુરોઃ પુણ્યે યોગાચાર્યસ્ય ધીમતઃ।
તત્રાપિ શ્રાદ્ધમાનન્ત્યમસિતાયાઞ્ચ નિત્યશઃ

પુષ્કરેષ્વક્ષયં શ્રાદ્ધં તપશ્ચૈવ મહાફલમ્।
મહોદધૌ પ્રભાસે ચ તસ્માદેવં વિનિર્દ્દિશેત્

દેવિકાયાં વૃષો નામ કૂપઃ સિદ્ધનિષેવિતઃ।
સમુત્પતન્તિ તસ્યાપો ગવાં શબ્દેન નિત્યશઃ

યોગેશ્વરૈઃ સદા જુષ્ટઃ સર્વપાપબહિષ્કૃતૈઃ।
દદ્યાચ્છ્રાદ્ધન્તુ યસ્તસ્મિંસ્તસ્ય વક્ષ્યામિ યત્ફલમ્

અક્ષયં સાર્વકામીયં શ્રાદ્ધં પ્રીણાતિ વૈ પિતૄન્।
જાતવેદઃ શિલા તત્ર સાક્ષાદગ્નેઃ સનાતની

યસ્ત્વાગ્નિં પ્રવિશેત્તત્ર નાકપૃષ્ઠે સ મોદતે।
અગ્નિઃ શાન્તઃ પુનર્જાતસ્તસ્મિન્દત્તં તદક્ષયમ્

દશાશ્વમદિકે તીર્થે તીર્થે પઞ્ચાશ્વમેધિકે।
યથોદ્દિષ્ટં ફલં તેષાં ક્રતૂનાં નાત્ર સંશયઃ

ખ્યાતં હયશિરો નામ તીર્થં સદ્યો વરપ્રદમ્।
શ્રાદ્ધં તત્ર તદાક્ષય્યં દત્ત્વા સ્વર્ગે ચ મોદતે

શ્રાદ્ધં કુમ્ભે વિમુચ્યન્તિ જ્ઞેયં પાપનિષૂદનમ્।
શ્રાદ્ધં તત્રાક્ષયં પ્રોક્તં જપ્યહોમતપાંસિ ચ

અઝતુઙ્ગે શુભે તીર્થે તર્પયેત્સતતં પિતૄન્।
દૃશ્યતે પર્વસુ ચ્છાયા યત્ર નિત્યં દિવૌકસામ્।
પૃથિવ્યામક્ષયં દત્તં નિરુજા યત્ર પાણ્ડવાઃ

યોગેશ્વરૈઃ સદા જુષ્ટં સર્વપાપબહિષ્કૃતૈઃ।
દદ્યાચ્છ્રાદ્ધન્તુ યસ્તસ્મિસ્તસ્ય વક્ષ્યામિ યત્ફલમ્

અર્ચિતાસ્તેન વૈ સાક્ષાદ્ભવન્તિ પિતરઃ સદા।
અસ્મિઁલ્લોકે વશી યઃ સ્યાત્પ્રેત્ય સ્વર્ગે સ મોદતે

પ્રાયશઃ પ્રવરઃ પુણ્યઃ શિવો નામ હ્રદસ્તથા।
તત્ર વ્યાસસરઃ પુણ્યં દિવ્યં બ્રહ્મસરસ્તથા

ઉજ્જન્તઃ પર્વતઃ પુણ્યો વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ।
ઋગ્યજુઃસામશિરસઃ કાપોતઃ પુષ્પસાહ્વયઃ।
આખ્યાતઃ પઞ્ચમો વેદઃ સૃષ્ટ્વા હ્યેતેષુ બ્રહ્મણા

ગત્વૈતાન્ મુચ્યતે પાપાદ્દ્વિજો વહ્નિઃ સનાતનઃ ॥
શ્રાદ્ધઞ્ચાનન્ત્યમેતેષુ જપ્ય હોમતપાંસિ ચ

પુણ્ડરીકે મહાતીર્થે પુણ્ડરીકસમં ફલમ્।
બ્રહ્મતીર્થે મહાતીર્થે અશ્વમેધફલં લભેત્

સિન્ધુસાગરસમ્ભેદે તદા પઞ્ચનદેઽક્ષયમ્ ।
કીરકાત્મા તતઃ પુણ્યો મણ્ડવાયાં ચ પર્વતે

દેયં સપ્તહ્રદે શ્રાદ્ધં માનસે ચ વિશેષતઃ।
મહાકૂટે ચ વન્દે ચ ગિરૌ ત્રિરૌ ત્રિકકુદે તથા

સન્ધ્યાયાં ચ મહાવેદ્યાં દૃશ્યતે મહદદ્ભુતમ્।
અશ્રદ્દધાનાન્નાભ્યેતિ સાભ્યેતિ ચ ધૃતવ્રતાન્

જાતવેદઃ શિલા તત્ર સાક્ષાદગ્નેઃ સનાતની।
શ્રાદ્ધાનિ ચાગ્નિકાર્યં ચ તત્ર કુર્યાત્ સદાક્ષયમ્

સંશ્રયિત્વૈકમેકેન સાયાહ્નં પ્રતિ નિત્યશઃ।
તસ્મિન્દેયં સદા શ્રાદ્ધં પિતૄણામક્ષયાર્થિના

કૃતાત્મા વાઽકૃતાત્મા વા યત્ર વિજ્ઞાયતે નરઃ।
સ્વર્ગ્યમાર્ગપ્રદં નામ તીર્થં સદ્યો વરપ્રદમ્।
વૈરાણ્યુત્સૃજ્ય તસ્મિસ્તુ દિવં સપ્તર્ષયો ગતાઃ

અદ્યાપિ તાનિ દૃશ્યન્તે વૈરાણ્યેવ ગતાનિ તુ।
સ્નાત્વા સ્વર્ગમવાપ્નોતિ તસ્મિસ્તીર્થોત્તમે નરઃ

ખ્યાતમાયતનં તત્ર નન્દિસિદ્ધ નિષેવિતમ્।
નન્દીશ્વરસ્ય યા મૂર્ત્તિર્દુરાજારૈર્ન દૃશ્યતે

દૃશ્યન્તે કાઞ્ચના યૂપાઃ સઞ્ચિષ્યે ભાસ્કરોદયે।
કૃત્વા પ્રદક્ષિણં તે તુ ગચ્છન્ત્યન્તર્હિતા દિવમ્

સર્વતશ્ચ કુરુક્ષેત્રં સુતીર્થઞ્ચ વિશેષતઃ।
પુણ્યં સનત્કુમારસ્ય યોગેશસ્ય મહાત્મનઃ।
કીર્ત્ત્યતે ચ તિલાન્દત્ત્વા પિતૄણાં વૈ સદાઽક્ષયમ્

ઓજસે ચાક્ષયં શ્રાદ્ધં ધર્મરાજનિવેશને।
શ્રાદ્ધં દત્તમમાવસ્યાં વિધિના ચ યથાક્રમમ્

પુનઃ સન્નિહિતાનાં વૈ કુરુક્ષેત્રે વિશેષતઃ।
અર્ચયેદ્વા પિતૄંસ્તત્ર સત્પુત્રસ્ત્વનૃણો ભવેત્

વિનશને સરસ્વત્યાં પ્લક્ષપ્રશ્રવણે તથા।
વ્યાસતીર્થે સરસ્વત્યાં બ્રહ્મક્ષેત્રે વિશેષતઃ

દેયમોઙ્કારપઠનૈઃ શ્રાદ્ધમક્ષયમિચ્છતા।
સર્વતશ્ચૈવ ગઙ્ગ્યાં મૈનાકે ચ નગોત્તમે

યમુનાપ્રભવે ચૈવ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
અત્યુષ્ણાશ્ચાતિશીતાશ્ચ આપસ્તત્ર નિદર્શનમ્

યમસ્ય ભગિની પુણ્યા માર્ત્તણ્ડદુહિતા તથા।
તત્રાક્ષયં તદા શ્રાદ્ધં પિતૃભિઃ પૂર્વકીર્ત્તિતમ્

બ્રહ્માનુગહ્રદે સ્નાત્વા સદ્યો ભવતિ બ્રાહ્મણઃ।
તસ્મિન્ હિ શ્રાદ્ધમાનન્ત્યં જપહોમતપાંસિ ચ

સ્થાણુભૂતશ્ચરંસ્તત્ર વસિષ્ઠો વૈ મહાતપાઃ।
અદ્યાપિ યત્ર દૃશ્યન્તે પાદપા મણિચર્ચ્ચિતાઃ

તુલા તુ દૃશ્યતે યત્ર ધર્માધર્મપ્રદર્શિની।
યયા વૈ તુલિતં વિપ્રૈસ્તીર્થાનાં ફલમુત્તમમ્

પિતૄણાં દુહિતા યોગા ગન્ધકાલીતિ વિશ્રુતા।
ચતુર્થો બ્રહ્મણશ્ચાંશઃ પરાશરકુલોદ્વહઃ

વ્યસ્ય ત્વેકં ચતુર્દ્ધા તુ વેદં ધીમાન્ મહામુનિઃ।
મહાયોગં મહાત્માનં યો વ્યાસં જનયિષ્યતિ

અચ્છોદકં નામ સરો યત્રાચ્છોદા સમુચ્છ્રિતા ।
મત્સ્યયોનૌ પુનર્જાતા નિયોગાદ્વારણેન તુ

તસ્યા યત્રાશ્રમઃ પુણ્યઃ પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતઃ।
સકૃદ્દત્તં તુ વૈ શ્રાદ્ધમક્ષયં સમુદાહૃતમ્।
તસ્યાં યોગ સમાધાને દત્તં યુગપદુદ્ભવેત્

કુબેરતુઙ્ગે વ્યામોચ્ચે વ્યાસતીર્થે તથૈવ ચ।
પુણ્યઃ સ બ્રાહ્મણો દદ્યાછ્રાદ્ધમાનન્ત્યમક્ષયમ્

સિદ્ધૈસ્તુ સેવિતા નિત્યં દૃશ્યતે નાકૃતાત્મભિઃ।
અનિવર્ત્તનં તુ નન્દાયાં વેદ્યાં પ્રાગુત્તરે દિશિ

સિદ્ધક્ષેત્રં તુ વૈ જુષ્ટં યત્પ્રાપ્ય ન નિવર્ત્તતે।
મહાલયે પદં ન્યસ્તં મહાદેવેન ધીમતા

દેવ્યાલયે તપસ્તપ્ત્વા એકપાદેન ઈશ્વરઃ।
નીહારશ્ચ યુગં દિવ્યમુમાતુઙ્ગે સ્થિતં જલમ્

ઉમા તુઙ્ગે ભૃગોસ્તુઙ્ગે બ્રહ્મતુઙ્ગે મહાલયે।
કાદ્રવત્યાં ચ શાણ્ડિલ્યાં ગુહાયાં વામનસ્ય ચ

ગત્વા ચૈતાનિ પૂતઃ સ્યાચ્છ્રાદ્ધમક્ષયમેવ ચ।
જપો હોમસ્તથા ધ્યાનં યત્કિચિત્સુકૃતં ભવેત્

બ્રહ્મચર્યં યજન્તે વૈ ગુરુભક્તાઃ શતં સમાઃ ।
એવમાદીનિ સદ્યસ્તાં સ્નાત્વા પ્રાપ્નોતિ સત્ફલ્મ્

કુમારધારા તત્રૈવ દૃષ્ટા પાપપ્રણાશની।
યાનાસનં ચ તત્રૈવ સદ્યઃ સ્યાદ્યત્ પ્રદૃશ્યતે

શૈલકીર્ત્તિપુરાભ્યાશે કામાનાપ્નોતિ પુષ્કલાન્।
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં દેવવચ્ચરતે મહીમ્

કાશ્યપસ્ય મહાતીર્થં કાલસર્પિરિતિ શ્રુતમ્।
તત્ર શ્રાદ્ધાનિ દેયાનિ નિત્યમક્ષયમિચ્છતા

કાશ્યપસ્ય મહાતીર્થં કાલસર્પિરિતિ શ્રુતમ્।
તત્ર શ્રાદ્ધાનિ દેયાનિ નિત્યમક્ષયમિચ્છતા

અક્ષયં તુ ભવેચ્છ્રાદ્ધં શાલગ્રામસમન્તતઃ।
દૃષ્ટ્યા ન દૃશ્યતે તત્ર પ્રત્યક્ષમકૃતાત્મના

પ્રત્યાદેશો હ્યશિષ્ટાનાં શિષ્ટાનાં ચ નિવેશનમ્ ।
તત્ર ચૈવ હ્રદે પુણ્યે દિવ્યો વૈ નાગરાડ્ યતઃ

પિણ્ડં ગૃહ્ણાતિ હિસતાં ન ગૃહ્ણાત્યસતાં હિ સઃ।
અતિપ્રદીપ્તૈર્ભુજગૈર્ભોક્તુમન્નં ન શક્યતે

પ્રત્યક્ષં દૃશ્યતે ધર્મસ્તીર્થયોરનયોર્દ્વયોઃ।
દેવદારુવને ચાપિ ચારયેસ્તં નિદર્શનમ્

વિધૂતાનિ તુ પાપાનિ દૃશ્યન્તે સુકૃતાત્મના ।
ભાગીરથ્યાં પ્રયાગે ચ નિત્યમક્ષય્યમુચ્યતે

કાલઞ્જરે દશાર્ણાયાં નૈમિષે કુરુજાઙ્ગલે।
વારાણસ્યાં નગર્યાં તુ દેયં શ્રાદ્ધં તુ યત્નતઃ

તસ્યાં યોગેશ્વરો નિત્યં તત્તસ્યાં દત્તમક્ષયમ્।
દત્ત્વા ચૈતેષુ પૂતઃ સ્યાચ્છ્રાદ્ધમાનન્ત્યમેવ ચ

તપો હોમસ્તથા ધ્યાનં યત્ કિઞ્ચિત્સુકૃતં ભવેત્।
લૌહિત્યે વૈતરણ્યાં વૈ સ્વર્ણવેદ્યાં તથૈવ ચ

સકૃદેવ સમુદ્રાન્તે દૃશ્યતે પુણ્યકર્મભિઃ।
ગયાયાં ધર્મપૃષ્ઠે ચ સરસિ બ્રહ્મણસ્તથા

ગયાયાં ગૃધ્રકૂટે ચ શ્રાદ્ધં દત્તં મહાફલમ્।
હિમઞ્ચ પતતે તત્ર સમન્તાત્ પઞ્ચયોજનમ્

ભરતસ્યાશ્રમે પુણ્યેઽરણ્યં પુણ્યતમં સ્મૃતમ્ ।
મતઙ્ગસ્ય પદં તત્ર દૃશ્યતે માંસ ચક્ષુષા

ખ્યાપિતં ધર્મ્મસર્વ્વસ્વં લોકસ્યાસ્ય નિદર્શનમ્।
એવં પઞ્ચવનં પુણ્યં પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતમ્।
યસ્મિન્પાણ્ડુવિશાલેતિ તીર્થં સદ્યો નિદર્શનમ્

તુલામાનૈસ્તથા ચાપૈઃ શાસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈસ્તથા।
ઉન્મજ્જન્તિ તથા લગ્ને યે વૈ પાપકૃતો જનાઃ

તૃતીયાયાં તથા પાદે નિઃસ્વરે પાવમણ્ડલે।
મહાહ્રદે વૈ કૌશિક્યાં દત્તં શ્રાદ્ધં મહાફલમ્

મુણ્ડપૃષ્ઠે પદં ન્યસ્તં મહાદેવેન ધીમતા।
બહૂન્દવેયુગાંસ્તપ્ત્વા તપસ્તીવ્રં સુદુશ્ચરમ્

અલ્પેનાપ્યત્ર કાલેન નરો ધર્મ્મપરાયણઃ।
પાપ્માનમુત્સૃજત્યાશુ જીર્ણત્વચમિવોરગઃ

સિદ્ધાનાં પ્રીતિજનનૈઃ પાપા નાઞ્ચ ભયઙ્કરૈઃ।
લેલિહાનૈર્મહાભોગૈ રક્ષિતન્તુ દિવાનિશમ્

નામ્ના કનકનન્દીતિ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્।
ઉદીચ્યાં મુણ્ડપૃષ્ઠસ્ય દેવર્ષિ ગણસેવિતમ્।
તત્ર સ્રાત્વા દિવં યાન્તિ કામચારા વિહઙ્ગમાઃ

દત્તં ચાપિ તથા શ્રાદ્ધમક્ષયં સમુદાહૃતમ્।
ઋણૈસ્ત્રિભિસ્તદા સ્નાત્વા નિક્ષિણોતિ નરોત્તમઃ

તીરે તુ સરસસ્તત્ર દેવસ્યાયતનં મહત્।
આરુહ્ય તજ્જપંસ્તત્ર સિદ્ધો યાતિ દિવં તતઃ

ઉત્તરં માનસં ગત્વા સિદ્ધિં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ।
તત્ર ગત્વા પુરશ્રેષ્ઠં દૃશ્યતે મહદદ્ભુતમ્

તસ્મિન્નિર્વર્ત્તયેચ્છ્રાદ્ધં યથાશક્તિ યથાબલમ્।
કામાન્ સ લભતે દિવ્યાન્ મોક્ષોપાયં ચ નિત્યશઃ

માનસે સરસિ શ્રેષ્ઠે દૃશ્યતે મહદદ્ભુતમ્।
દિવશ્ચ્યુતા મહાભાગા હ્યન્તરિક્ષે વિરાજતે

ગઙ્ગા ત્રિપથગા દેવી સોમપાદાચ્ચ્યુતા ભુવિ।
આકાશે દૃશ્યતે તત્ર તોરણં સૂર્ય્યસન્નિભમ્

જામ્બૂનદમયં દિવ્યં સ્વર્ગદ્વારમિવાયતમ્।
યતઃ પ્રવર્ત્તતે ભૂયઃ પૂર્વ્વસાગરમન્તિમમ્

પાવની સર્વ્વભૂતાનાં ધર્મજ્ઞાનાં વિશેષતઃ।
ચન્દ્રભાગા ચ સિન્ધુશ્ચ ઉભૌ માનસસન્નિભૌ।
સાગરં પશ્ચિમં યાતિ દિવ્યસિન્ધુર્નદીવરઃ

પર્વ્વતો હિમવાન્નામ નાનાધાતુવિભૂષિતઃ।
યોજનાનાં સહસ્રાણિ આયતોઽશીતિરુચ્યતે

સિદ્ધચારણસઙ્કીર્ણઃ સિદ્ધચારણસેવિતઃ।
તત્ર પુષ્કરિણી રમ્યા સુષુમ્ના નામ વિશ્રુતા

દશવર્ષસહસ્રાણિ તત્ર જાતસ્તુ જીવતિ।
શ્રાદ્ધં ભવતિ ચાનન્ત્યં તસ્યાં દત્તં મહોદયમ્।
તારયેચ્ચ યદા શ્રાદ્ધં દશપૂર્વ્વાન્દશાપરાન્

સર્વ્વં પુણ્યં હિમવતો ગઙ્ગા પુણ્યા ચ સર્વ્વતઃ।
સમુદ્રગાઃ સમુદ્રાશ્ચ સર્વ્વે પુણ્યાઃ સમન્તતઃ

એવમાદિષુ સર્વ્વેષુ શ્રાદ્ધં નિર્વર્ત્તયેદ્બુધઃ ।
પૂતો ભવતિ સ્નાત્વા નુ દત્ત્વા દત્ત્વા તથૈવ ચ

શૈલસાનુષુ તુઙ્ગેષુ કન્દરેષુ ગુહાસુ ચ।
ઉપહ્વરનિતમ્બેષુ તથા પ્રસ્રવણેષુ ચ

પુલિનેષ્વાપગાનાં ચ તથૈવ પ્રભવે યુગે।
મહોદધૌ ગવાં ગોષ્ઠે સઙ્ગમેષુ વનેષુ ચ

અસંસૃષ્ટોપલિપ્તાસુ હૃદ્યાસુ સુરભીષુ ચ।
ગોમયેનોપલિપ્તેષુ વિવિક્તેષુ ગૃહેષુ ચ

કુર્ય્યાચ્છ્રાદ્ધમથૈતેષુ નિત્યમેવ યથાવિધિ।
પ્રદક્ષિણં દિશં ગત્વા સર્વ્વકામચિકીર્ષવઃ

એવમેતેષુ સર્વ્વેષુ શ્રાદ્ધં કુર્ય્યાદતન્દ્રિતઃ।
એવમેવ તુ મેધાવી બ્રાહ્મીં સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્

ત્રૈવર્ણ્યે વિહિતે સ્થાને ધર્મ્મવર્ણાશ્રમે તથા।
કોપસ્થાનસ્ય સંત્યાગાત્પ્રાપ્યતે પિતૃપૂજનમ્

તીર્થાન્યનુસરન્ ધીરઃ શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ।
કૃતપાપશ્ચ શુદ્ધ્યેત કિં પુનઃ શુભકર્મ્મકૃત્

તિર્યગ્યોનિં ન ગચ્છેચ્ચ કુદેશે ન ચ જાયતે।
સ્વર્ગી ભવતિ વૈ વિપ્રો મોક્ષોપાયં ચ વિન્દતિ

અશ્રદ્દધાનાઃ પાપ્માનો નાસ્તિકાઃ સ્થિતસંશયાઃ।
હેતુદ્રષ્ટા ચ પઞ્ચૈતે ન તીર્થફલમશ્ર્નુતે

ગુરુતીર્થે પરા સિદ્ધિસ્તીર્થાનાં પરમં પદમ્ ।
ધ્યાનં તીર્થપરં તસ્માદ્બ્રહ્મતીર્થં સનાતનમ્

ઉપવાસાત્પરં ધ્યાનમિન્દ્રિયાણાં નિવર્ત્તનમ્।
ઉપવાસનિબદ્ધા હિ પ્રાણૈરિહ પુનઃ પુનઃ

પ્રાણાપાનૌ સમૌ કૃત્વા વિષયાણીન્દ્રિયાણિ ચ ।
બુદ્ધિં મનસિ સંયમ્ય સર્વ્વેષાં તુ નિવર્ત્તનમ્

પ્રત્યાહારં પુનર્વિદ્ધિ મોક્ષોપાયમસંશયમ્।
ઇન્દ્રિયાણાં મનો ઘોરં બુદ્ધ્યાદીનાં પ્રવર્ત્તનમ્

અનાહારાત્ક્ષયં યાતિ વિદ્યાદનશનં તપઃ।
નિગ્રહાદ્બુદ્ધિમનસો રમ્યા બુદ્ધિસ્તુ જાયતે

ક્ષીણેષુ સર્વ્વપાપેષુ ક્ષીણેષ્વેવેન્દ્રિયેષુ ચ।
પરિનિર્વાતિ શુદ્ધાત્મા યથા વહ્નિર્નિરિન્ધનઃ

કારણેભ્યો ગુણેભ્યોઽથ વ્યક્તાવ્યક્તસ્ય કૃત્સ્નશઃ।
વિયોજયતિ ક્ષેત્રજ્ઞં તેભ્યો યોગેન યોગવિત્

તસ્ય નાસ્તિ ગતિસ્થાનં વ્યક્તાવ્યક્તં ન સંશયઃ।
આસન્નઃ સદસન્નૈવ નૈવ કિઞ્ચિત્ સ્થિત ઇતિ

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે શ્રાદ્ધકલ્પે તીર્થયાત્રા નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ